تحلیل واشنگتن پست از تحولات منطقه
با دیکتاتورهای مخلوع چه باید کرد؟
جنبش های آزادی خواهانه دهه ۱۹۸۰در آمریکای لاتین پیش قدم مدل " حقیقت جویی و مصالحه " بودند؛ ترکیبی از بررسی جرمهای صورت گرفته، دادن غرامت به قربانیان و عفو حاکمان پیشین
سرویس بین الملل افکار نیوز - طرفداران بیداری اسلامی در کشورهای عربی همانند انقلابیون قبلی فهمیده اند که تا کنون گزینه مناسبی برای برخورد با دیکتاتورها و افراد فاسد حکومتهای سرنگون شده وجود ندارد.
تا کنون چهار روش مورد آزمایش قرار گرفته است:
اخراج: بن علی دیکتاتور مخلوع تونس به عربستان پناهنده شده است، احتمالا با ثروتی هنگفت.
عفو: به علی عبدالله صالح حاکم یمن در ازای استعفای خود پیشنهاد مصونیت سیاسی شده است؛ که ابتدا پذیرفت اما در لحظات آخر سر باز زد.
محاکمه منصفانه در داخل کشور: حسنی مبارک دیکتاتور مصر در همان کشور دادگاهی میشود.
محاکمه بین المللی: معمر قذافی حاکم لیبی تحت تعقیب دادگاه جنایی بین المللی قرار دارد.
به نظر میرسد وضعیت تونس از همه بدتر است چرا که هیچگونه دسترسی به دیکتاتوری که بیست و سه سال به آنها ظلم کرده است را ندارند در حالی که لیبیایی ها میتوانند مطمئن باشند که قذافی دیر یا زود یا خواهد مرد یا محاکمه میشود.
در این بین مصری ها مطمئن نیستند که ژنرال ها و قاضی های دل رحم مصری مبارک را عفو نکنند تا به ویلای ساحلی خود رفته و باقی عمر خویش را در آنجا بگذراند.
اما واقعیت چیز دیگری است، تونسی ها خیلی خوش شانس بودند که بن علی در برابر فریادهای آزادی خواهانه آنها خیلی زود تسلیم شد و اما مردم لیبی درگیر جنگی تمام عیار داخلی شده اند که تا حدی به دلیل تحت تعقیب قرار گرفتن قذافی در عرصه بین المللی است.
گروههای حقوق بشری غربی اما مخالف این عقیده اند و از تحت تعقیب قرار گرفتن قذافی و محاکمه مبارک حمایت کرده و خواهان اجرای عدالت در مورد دیگر دیکتاتور ها نیز هستند. اما سابقه انقلابهای ضد دیکتاتوری(آمریکای لاتین، اروپای شرقی و حتی خاورمیانه) چیز دیگری میگوید: هرچه موضع گیری در برابر دیکتاتورها عجولانه تر و غیرقابل انعطاف تر باشد برای حکومتهایی که پس از انقلاب بر سر کار می آیند بدتر خواهد بود.
اسناد نشان میدهد اخراج همراه با عفو فواید خاص خودش را دارد. قبل از دهه ۱۹۸۰ تبعید و اخراج دیکتاتور های مخلوع کاملا معمول بود در حالی که به راحتی در خارج از کشور خویش از سرمایه های انباشته در حسابهای خود در سوئیس لذت میبردند.
جان کلود دووالیه دیکتاتور پیشین هائیتی تبعید شد و به فرانسه رفت. عیدی امین، رهبر خودکامه اوگاندا به عربستان سعودی پناهنده شد. دشمنان آنها موقتا خسته شدند اما انقلابها بی وقفه ادامه یافتند. در میان کشورهایی که با بیداری اسلامی مواجه شده اند تاکنون تونس در صدر بقیه قرار دارد.
جنبش های آزادی خواهانه دهه ۱۹۸۰در آمریکای لاتین پیش قدم مدل " حقیقت جویی و مصالحه " بودند؛ ترکیبی از بررسی جرمهای صورت گرفته، دادن غرامت به قربانیان و عفو حاکمان پیشین. این مدل نیز ثبات را در پی داشت، هرچند به مرور به وعده های داده شده دیگر عمل نمیشد. ژنرال های " جنگ کثیف " آرژانتین و آگوستو پینوشه حاکم شیلی سالها بعد مورد محاکمه قرار گرفت. شاید به همین دلیل است که صالح هم عقب نشینی کرده است، اکنون او هم ممکن است به عربستان سعودی پناهنده شود.
هرچند با توجه به سابقه بد محاکمه ملی و سریع دیکتاتورها، عفو موقت میتواند گزینه خوبی باشد. محاکمه مشکوک صدام و اعدام شبانه او باعثشتاب گرفتن جنگی خانمان سوز در عراق شد. اعدام نیکولای چائوشسکو رهبر رومانی و همسرش در روز کریسمس ۱۹۸۹ باعثتاخیر چند ساله در تغییر حاکمان فاسد کمونیست شد.
به نظر میرسد محاکمه سریع مبارک نیز باعثایجاد چنین پیامدهای ناگواری شود.
شکی نیست که او فردی فاسد بوده و مرتکب جنایات ضد بشری شده است اما سیستم قضایی اصلاح نشده مصر و رژیم نظامی آن در جایگاهی نیستند که بتوانند تحقیقات کاملی انجام دهند یا دادگاه منصفانه ای برگزار نمایند. محاکمه مبارک چه به حکم مرگ منجر شود و چه او از این حکم رهایی یابد باز هم موجب دو دستگی در جامعه خواهد شد در حالی که مدت زیادی به برگزاری انتخابات پارلمانی نمانده است و همانند عراق تنها افراط گرایان از این جریان سود خواهند برد.
با این وجود مصر کمتر از لیبی دچار تنش میباشد. قذافی دلیل خوبی برای مبارزه تا سر حد مرگ دارد که این جنگی که میتوانست خیلی زود تمام شود را به درازا کشیده است. حکم تعقیب دادسرای دیوان کیفری بین المللی بدین معنیست به جای زندگی خوش در تبعید، در لاهه زندانی خواهد شد.
شورای امنیت سازمان ملل میتواند این حکم را به حالت تعلیق در آورد و شاید این را برای موافقت قذافی برای کناره گیری از قدرت استفاده نماید اما هیچکس نمیخواهد بپذیرد که ارجاع پرونده قذافی به دادسرای دیوان کیفری بین المللی در ماه فوربه درست چند هفته قبل از مداخله نظامی غرب اشتباه بوده است.