تبلیغات
کد خبر: ۴۰۸۶۰۰

آثار و پیامدهای حضور داعش در افغانستان

داعش تلاش دارد قبل از حضور فیزیکی در افغانستان، به انتشار پیام‏ها، افکار و ایدئولوژی خود بپردازد.

به گزارش افکارنیوز، یکی از مهمترین عناصر انتشار داعش در افغانستان، «موضوع انتشار» است. در این رابطه داعش تلاش دارد قبل از حضور فیزیکی در افغانستان، به انتشار پیام‏ها، افکار و ایدئولوژی خود بپردازد. زیرا هر کس آن را بپذیرد و به آن متهد شود همان کارکرد داعش را ایجاد خواهد کرد. بدون تردید موضوع انتشار داعش اعم از اعتقادی یا حضور فیزیکی به احتمال قوی متضمن پیامدهای مختلفی در سطوح ملی و منطقه‏ای به شرح ذیل خواهد بود که سطوح اثرگذاری آن نیز متفاوت است:

پیامدهای ملی

برخی از مهمترین آثار ملی انتشار داعش در افغانستان به اختصار عبارتند از:

- تضعیف توان نظامی افغانستان؛ با توجه به این که داعش جنگ جبهه‏ای را ترجیح می‏دهد، چنانچه داعش و متحدانش بتوانند همانند عراق و سوریه، بر افغانستان نیز نوعی «آنارشی جهادی» حاکم کنند و قلمرو این کشور را به جبهه‏های مختلف تبدیل کنند، تمام توان نظامی افغانستان را بویژه در غیاب غربی‏ها، درگیر یک جنگ داخلی تمام عیار خواهند کرد.

- بروز و تشدید جنگ طالبان و داعش؛ علاوه بر رقابت ایدئولوژیک طالبان و داعش که احتمالاً منجر به رویارویی نظامی می‏شود، بخش زیادی از تلاش داعش برای تسلط بر مناطق جدید افغانستان و مقاومت طالبان در برابر آن، از طریق نبرد مسلحانه خواهد بود. همچنین طالبان برای عرض اندام و قدرت‏نمایی در برابر داعش، حملات گسترده‏تر و خونین‏تر علیه دولت و ارتش راه‏اندازی خواهد کرد که جنگ داخلی را شعله‏ورتر می‏سازد. بعد از مشاجره‏ی طالبان و داعش بر سر اهلیت و صلاحیت خود برای «خلافت مسلمین»، «رقابت» دو طرف می‏تواند محرک مهمی در تشدید خشونت‏ورزی طالبان باشد.

- خطر بروز فرقه‏گرایی ضدشیعی؛ در حالی که حوزه عربی - اسلامی درگیر تکفیر و تروریسم فرقه‏ای است با استقرار داعش در حوزه شرقی جهان اسلام بویژه افغانستان، ایجاد جبهه‏ی جدیدی از «جنگ درون‏مذهبی» و فرقه‏ای بسیار محتمل است. امروزه با مداخله سرویس‏های اطلاعاتی امریکا و رژیم صهیونیستی، نوک حمله نیروهای تکفیری علیه «اهداف درون‏اسلامی» یعنی شیعیان، اهل‏سنتِ میانه‏رو، اقلیت‏های قومی - مذهبی و… تعریف شده است. از نظر «داعش» نزاع‏های مذهبی تنها راه خالص‏سازی جهان اسلام است. این گروه ضدیت با تشیع را جایگزین ضدیت با غرب کرده است.

پیامدهای منطقه‏ای

برخی از مهمترین آثار منطقه‏ای انتشار داعش در افغانستان به اختصار عبارتند از:

- تهدید امنیت مرزهای شرقی ایران؛ در چارچوب راهبردهای امنیتی غرب، همواره پدیده‏های فکری، اعتقادی و سیاسی رقیب و متخاصم با ج. ا. ایران، به منظور تضعیف توان الگوسازی و استهلاک قدرت منطقه‏ای ایران، ایجاد و حمایت شده‏اند. شاید احتمال این که دشمنان ج. ا. ایران بتوانند الگوی عراقی - سوری داعش را در شرق ایران اجرا کنند، ضعیف است، اما باید پذیرفت، تلاش برای جذب ناراضیان برخی اقوام و مذاهب در مناطق پیرامونی ایران، جزو اهداف راهبردی - امنیتی داعش‏سازان خواهد بود. انتشار داعش در افغانستان، بستر مساعدی برای تجمیع، تجهیز و تقویت تمام گروهک‏های مسلح ضدایرانی، توسط کشورهای مذکور فراهم می‏سازد.

- بروز اختلافات امنیتی بین کشورهای منطقه؛ حضور و استمرار داعش در افغانستان، احتمالاً موجب تشدید «جنگ نیابتی» بین کشورهای منطقه خواهد شد. با ورود داعش به افغانستان دشمنان ج. ا. ایران می‏توانند یک سازمان تروریستی چند ملیتی در مجاورت مرزهای ایران پایه‏ریزی کنند که آنها پس از هر عملیات به قلمرو داعش گریخته و در آنجا مخفی شوند.

بنابراین می توان گقت که امروزه «واقعیت» حضور عناصر و هم‏پیمانان داعش در افغانستان را نمی‏توان انکار کرد. اساساً وجود ظرفیت‏های بومی بسیار قوی در این کشور، سبب انتشار و رشد چنین پدیده‏هایی می‏شود و آنها نیز در میان‏مدت می‏توانند جریان‏سازی کنند. با این حال، چون مشروعیت داعش در خاستگاه اصلی آن یعنی سوریه و عراق بر «مشروعیت مبتنی بر موفقیت» بنا شده است، در افغانستان نیز داعش برای جذب نیرو و کسب مشروعیت باید بتواند پس از اعلام حضور، برخی پیروزی‏ها و موفقیت‏ها را رقم بزند. لذا به‏رغم اعلام موجودیت داعش در افغانستان و قرار داشتن در مرحله جذب نیرو، این گروه تا قبل از تثبیت جایگاه و تکمیل شبکه اجتماعی و نظامی خود در خاک افغانستان، احتمالاً از اعلام رسمی «امارت خراسان بزرگ» وابسته به خلافت داعش پرهیز خواهد کرد.

علاوه براین به نظر می‏رسد، «افغانستان» برای داعش به عنوان یک «هدف غایی» تعریف نشده بلکه هدف‏گذاری داعش تبدیل بخش‏هایی از قلمرو این کشور به «کانون ثانویه انتشار» است که در این صورت، «مقاصد» بعدی انتشار و انتقال داعش، مناطق پیرامونی افغانستان یعنی مرزهای شرقی ایران، آسیای مرکزی(روسیه) و سین‏کیانگ چین خواهد بود. لذا «انتشار» پدیده‏ی داعش در افغانستان احتمالاً به معنای امتداد «خلافت» آنها به این کشور و حکومت داعش بر افغانستان نیست، بلکه به احتمال قوی، این سرزمین نقش یک «معبر» و «سکوی پرتاب» را در راهبردهای داعش و حامیانش ایفا خواهد کرد.
حمله عربستان به یمن؛ ظهور الگوی رفتاری جدید در محیط در حال تغییر

الوقت _ حملات هوایی ناگهانی و غیرمنتظره عربستان به یمن و بمباران مواضع حوثی‌ها، دارای آثار و پیامدهای منطقه‌ای، زیرمنطقه‌ای و همچنین در روابط دوجانبه ریاض و صنعا است. این رفتار که سابقه‌ای در سیاست‌های امنیتی عربستان در منطقه ندارد، حاکی از الگوی جدید رفتار سیاست خارجی عربستان در یک محیط در حال تغییر برای مقابله با ظهور متغیرهای دگرگون‌کننده نظم موجود و دفاع از منافع آتی پادشاهی سعودی است. بنابراین برای درک ابعاد همه‌جانبه این رفتار جدید عربستان، باید آن را در یک چارچوب کلانتر و با تحلیل متغیرهایی که در سه سطح مطرح است، مورد ارزیابی قرار داد.

١ - سطح منطقه‌ای

تهاجم عربستان به یمن در چارچوب ائتلاف عربی که عمدتا کشورهایی هستند که به نوعی به لحاظ مالی و سیاسی به عربستان وابسته هستند، را باید در ماهیت تقابل با تغییرات برآمده از موج بهار عربی مورد تحلیل قرار داد. وقوع خیزش‌های جهان عرب در سال ٢ ١١ موسوم به بهار عربی باعثشد تا ائتلاف‌های منطقه‌ای و متحدین عربستان در معرض تغییرات شتابان قرار گیرند و نظام امنیت منطقه‌ای وارد یک فرآیند گسست و ناپایداری شود. بخصوص که این روند موجودیت نظام‌های پادشاهی را نشانه گرفته بود و در مسیر خواست ایران و حمایت از توده‌های مردم در تعیین سرنوشت خود قرار داشت. مصر، تونس، لیبی، بحرین و یمن کانون‌های این دگرگونی بود. کشورهایی که به لحاظ مولفه‌های سیاسی، اقتصادی و نوع نگاه به محیط پیرامونی خود به عربستان نزدیک بودند. بنابراین علاوه بر تهدیداتی که موجودیت این نظام‌ها را تضعیف می‌کرد، نگرانی از سرایت این موج به داخل و پیرامون عربستان نیز وجود داشت. مضاف بر اینکه این روند در مسیر خواسته‌های ایران و حمایت از خواست معترضین قرار داشت. بنابراین سعودی‌ها در چند سال اخیر با فهمی که از روند تغییرات پیدا کرده‌اند و از همراهی آمریکا در مقابله با بی‌نظمی‌های موجود، ناامید شده‌اند، تصمیم‌سازی خود را بر مبنای خودیاری و بکارگیری ظرفیت‌های بومی و منطقه‌ای نهاده‌اند.

٢ - سطح زیرمنطقه‌ای

در سطح زیرمنطقه‌ای یا شبه جزیره عربی به عنوان سطح دوم تحلیل رفتار عربستان در حمله به یمن باید گفت که موج تغییرات جهان عرب به حلقه اول پیرامونی عربستان رسید و بحرین و یمن به عنوان کانون‌هایی که سال‌ها تحت سلطه و نفوذ عربستان قرار داشتند، شاهد موج تغییرات برآمده از بهار عربی شدند ‎‎؛ تغییراتی که در بحرین همچنان آتش زیرخاکستر است و در یمن تبدیل به یک موج فراگیر عمومی شده است. نگرانی عمده عربستان در این دو حوزه، علاوه بر چالش حوزه نفوذ، طرح مطالبات شیعی است که امروزه در دو سازمان تشکل‌یافته یعنی جنبش الوفاق بحرین و جنبش انصارالله متجلی شده است و کماکان ادامه دارد. آنچه در این سطح بیش از همه برای سعودی‌ها اهمیت راهبردی دارد، حفظ هیمنه خود و اجازه ندادن به دیگر قدرت‌های ذینفوذ برای حضور در این منطقه است.

٣ - سطح دوجانبه

سطح سوم تحلیل که بیشترین نقش را در حمله عربستان به یمن ایفا می‌کند، به ماهیت روابط دو کشور بر می‌گردد. یمن همواره و در طول تاریخ، پاشنه آشیل سعودی‌ها در شبه جزیره عرب بوده است. اهمیت یمن به اندازه ای است که دهه‌ها پیش، عبدالعزیز به پسرانش قید کرده است که برای سعادتمند بودن، همواره یمن را ضعیف نگه دارند. این موضوع بویژه در قرن بیستم اهمیت اساسی داشته است. وجود متغیرهایی چون شیعیان زیدی، استان‌های مرزی، ناامنی مرز و تحدید آن، حضور القاعده شاخه یمن، مدل جمهوری و پتانسیل جمعیتی یمن در مقابل با جمعیت عربستان، باعثشده تا در طول دهه‌های گذشته تاکنون، نگاه عربستان به یمن همواره یک نگاه تردید آمیز باشد و آن را بالقوه عامل تهدید بداند.

بنابراین با تحلیل این سه سطح، می توان به درک گویاتری از ادراک سعودی ها در حمله به یمن پی برد. رفتاری که حاکی از دگرگونی معادلات منطقه‌ای و ظهور متغییرهایی است که بالقوه می‌تواند پتانسیل تهدید امنیتی برای عربستان به دنبال داشته باشد. بنابراین آنچه امروزه در حمله به یمن مشاهده می‌شود، ظهور الگوی جدید از رفتار سیاست خارجی عربستان سعودی است که سابقه ای در تصمیم‌گیری‌های این سازه امنیتی ندارد. موضوعی که «ری تکیه» تحلیلگر موسسه «آمریکن اینترپرایز» نیز با اشاره به آن می نویسد: «پادشاهی سعودی وارد سیاست خارجی جدیدی شده است که گسستی از رفتار گذشته این کشور است. کاخ سعودی به مرحله‌ای پسا آمریکایی می‌نگرد که در آن آمریکا در منطقه حضور ندارد و بنابراین، این کشور از قدرت نظامی خود برای ثبات بخشیدن به خاورمیانه استفاده می‌کند. در نزد ریاض، اتحاد با واشنگتن در منطقه‌ای که در آن درگیری‌های فرقه‌ای و دولت‌های در حال فروپاشی تنش‌ها را فزونی می‌بخشند؛ چندان قابل اعتماد نیست.»(١).

اما در خصوص تحولات میدانی حمله عربستان به مواضع حوثی‌ها(در استان‌های صعده، صنعا، حدیده و مأرب)، چشم انداز پیش رو و تاثیراتی که بر معادلات منطقه بر جای خواهد گذاشت، می توان به عواملی چون؛ گسترش درگیری‌های فرقه‌ای در یمن، شبه‌جزیره عرب و منطقه، ناامنی در مرز عربستان و یمن، گسترش فعالیت‌های القاعده، تضعیف زیرساخت‌های یمن، به تاخیر انداختن فرآیند گفت‌ و‌گوهای ملی، تأثیر بر شکل‌گیری ارتش عربی و افزایش تقابل نیابتی ایران و عربستان در منطقه اشاره کرد.

نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد، ابعاد تهاجم نظامی به یمن و توان نظامی عربستان و جنبش انصارالله است. ارتش عربستان در عین توانمندی های حرفه‌ای به مدد تسلیحات پیشرفته آمریکا، اما تجربه قابل توجهی در حمله و دفاع ندارد. بخصوص که در سال ٢ ٩ و در جنگ ششم علی عبدالله صالح با حوثی‌ها(با قابلیت‌ها و توانمندی‌های آن مقطع و نه اکنون که تبدیل به یک جریان اجتماعی با توانمندی‌های نظامی و سیاسی شده است) که به خاک عربستان هم کشیده شد، ارتش عربستان هیچ توفیقی را حاصل نکرد. اما در برهه کنونی به دلیل گسترده بودن کشورهای درگیر در بحران موسوم به ائتلاف عربی و احتمال گسترش حملات در ابعاد دریایی و زمینی، تضعیف بیشتر توانمندی های نظامی انصارالله، کمیته های مردمی و ارتش یمن وجود دارد.

بنابراين سطح و دامنه حملات عربستان و ائتلاف عربي به مواضع حوثيها، ادراك جنبش انصارالله و ديگر گروههاي داخلي يمن از نحوه معادلات و همچنين موضوع گفت وگوهاي ملي، مواضع قدرتهاي منطقه اي و همچنين جهاني بخصوص روسيه و آمريكا، بيشترين تاثير را بر تداوم يا توقف، تهاجم نظامي به يمن ايفا خواهد كرد و در واقع چشم انداز هفتهها و ماههاي آتي در اين فرآيند رقم خواهد خورد.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات