طعم تلخ بیسکویتهای غربی زیردندان سومالی
خزش کشنده قحطی میان شنهای بیابانهای سومالی گرچه واقعیت این روزهای شاخ آفریقا را متاثر کرده اما از سوی دیگر، بهانهای برای گسترش دیپلماسی بیسکویتی غرب در این منطقه فراهم آورده است.
فقط دو هفته پس از هشدار بيست و نهم تيرماه سازمان ملل متحد درباره بروز قحطي در ۲ منطقه جنوبي سومالي كه براي نخستين بار از سال ۱۳۷۱ تاكنون رخ داد، تارنماي روزنامه فرانسوي 'لوفيگارو' به نقل از 'والري آموس' معاون دبيركل سازمان ملل متحد در امور كمكهاي بشردوستانه، نوشت در صورت اتخاذ نشدن تدابير ويژه براي مقابله با قحطي، ممكن است پنج يا ۶ منطقه ديگر اين كشور نيز با قحطي روبرو شود.
به گزارش ایرنا، شدت این وضع به حدی است که اتحادیه آفریقا هجدهم مردادماه جلسهای ویژه را برای کمک به قربانیان خشکسالی تشکیل میدهد.
به گفته آموس، ' ۱۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در کشورهای کنیا، سومالی، اتیوپی و جیبوتی به کمکهای فوری نیازمندند '.
ششم مردادماه سازمان ملل متحد گزارش کرد فاجعه انسانی در شرق آفریقا و بویژه سومالی جان ۱۱ میلیون نفر را با تهدید مواجه کرده است.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد(فائو) به دلیل پایین بودن سطح کمکهای مالی بین المللی از ادامه امدادرسانی به مردم مناطق بحرانزده اظهار ناتوانی کرد. به گزارش این سازمان بحران غذایی در سومالی ' یک رسوایی برای جامعه بینالمللی ' است.
سوم مردادماه تارنمای شبکه خبری ' الجزیره ' بیش از ۲ میلیون نفر از اهالی سومالی را به دلیل نبود غذا با خطر مرگ مواجه دانست.
روزنامه آمریکایی ' واشنگتن پست ' نیز با اشاره به شدیدترین بحران غذایی سومالی طی ۶۰ سال گذشته، در شماره پنجم مردادماه نوشت: برای کاستن از این بحران در دو ماه آینده به بیش از ۳۰۰ میلیون دلار بودجه نیاز است.
به نوشته این روزنامه، ' فران ایکویزا ' مدیر منطقهای آژانس امدادرسانی انگلیس(آکسفام) از کمبود بودجه ۸۰۰ میلیون دلاری برای کمکرسانی خبر داده است.
روزنامه انگلیسی ' گاردین ' نیز در همین روز به نقل از ' بان کیمون ' دبیرکل سازمان ملل متحد، نیاز فوری به مقابله با این بحران را بالغ بر ۸/۱ میلیارد دلار اعلام کرد.
در پنج درجه تعریف شده برای امنیت غذایی در سازمان ملل متحد، قحطی، به عنوان پنجمین و خطرناکترین درجه تعریف شده است.
به گزارش سوم مردادماه مجله علمی ' نیوساینتیست '، سازمان ملل در سال ۱۳۸۴ معیارهایی را برای قحطی وضع کرد که بر اساس آن برای اعلام رسمی وقوع قحطی در یک منطقه، باید سه وضع مشاهده شود: دستکم برای ۲۰ درصد از جمعیت، میزان غذای در دسترس کمتر از ۲۱۰۰ کیلوکالری در روز باشد، بیش از ۳۰ درصد کودکان دچار سوء تغذیه شدید شده باشند و میزان مرگ و میر به دلیل کمبود غذا در هر روز، به ۲ مرگ در هر ۱۰ هزار نفر، یا چهار مرگ در هر ۱۰ هزار کودک رسیده باشد.
** سومالی؛ کشوری افتان و خیزان
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
شرقیترین کشور شاخ آفریقا با جمعیتی حدود ۱۰ میلیون نفر که ۹۹ درصد آنان مسلمان شافعی هستند، گرچه از سال ۱۳۳۹ اعلام استقلال کرد، اما با کودتای نظامی ' محمد زیادباره ' ژنرال نیروهای مسلح، در سال ۱۳۳۸ و همچنین فرار وی در سال ۱۳۷۰ و سپس حاکمیت نیروهای ' ائتلاف تحکیم صلح و مبارزه با تروریسم ' یا کنگره متحد سومالی با حمایت کشورهای غربی از جمله آمریکا از میان فرماندهان محلی روبرو شد.
جنگ قدرت بین اعضای این ائتلاف، سبب شکلگیری تنها کشور فاقد حکومت دنیا شد که آثار خود را به صورت حرکات تجزیهطلبانه در بخشهایی از سومالی مانند تشکیلات خودمختار مناطق ' بای ' و ' باکول ' در جنوب و مرکز سومالی، ' سومالیلند ' در بخش شمالی، ' پانتلند ' در مناطق شمال شرقی و ' جوبالند ' در جنوب غربی سومالی نشان داد.
بجز درگیریهای داخلی میان گروههای مختلف قومیتی در سومالی، دخالت بیگانگان مشکلات بیشتری را در دهههای اخیر سبب شد. نیروهای آمریکایی در سال ۱۳۷۲ به بهانه مهار اسلامگرایان سومالی را اشغال کردند ولی در جریان درگیری با نیروهای تحت فرمان ' محمد فرح عیدید ' که از او به عنوان رهبر القاعده سومالی نام برده میشود، شکست خوردند و جریان موسوم به ' سقوط شاهین سیاه ' رقم خورد.
پس از آن، ' بیلکلینتون ' رییسجمهوری وقت آمریکا، دستور بیرون کشیدن نظامیان آمریکایی را از سومالی صادر کرد.
از سوی دیگر، دخالت کشورهای همسایه همچون اتیوپی در امور سومالی تا حدی رسید که مردم این کشور، دولت مستقر در شهر ' بایدوا ' را که از سوی سازمانهای بینالمللی به رسمیت شناخته شده است، قانونی نمیدانند. به طوری که ' اتحاد دادگاههای اسلامی ' به رهبری ' شریف شیخ احمد ' کنترل نیمی دیگر از سومالی از جمله ' موگادیشو ' را در دست دارند.
از جمله گروههای مخالف دولت انتقالی، گروه ' الشباب ' است که در سال ۱۳۸۳ به عنوان شاخه نظامی دادگاههای اسلامی تاسیس شد و هدف خود را تاسیس دولت اسلامی در سومالی معرفی کرد. شایعه حضور شیخ ' حسن ظاهر اویس ' در پس این تشکیلات که در فهرست سیاه گروههای تروریستی وابسته به القاعده قرار دارد، غرب را برای پیگیری ادعای خود درباره مبارزه با تروریسم یاری میکند.
به گزارش هفتم مردادماه تارنمای الجزیره، ' کارشناسان مسائل سیاسی سومالی میدانند تصمیمسازان سیاسی در این کشور سیاستمداران آن نیستند، بلکه اداره کشور در دست اوگاندا و ' اوگاستین ماهیگا ' فرستاده سازمان ملل متحد در این کشور است و آنان مقدرات این کشور را در دست دارند. این همان چیزی است که ' محمد عبداللهی محمد ' نخستوزیر مستعفی سومالی، در بیست و نهم خردادماه به آن اعتراف کرد و گفت کمککنندگان به سومالی سرنوشت این کشور را در دست گرفتهاند.
** قحطی؛ بحرانی گریبانگیر
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
نبود دولت منسجم یکی از مهمترین دلایل دخالت کشورهای بیگانه در امور این کشور است.
درگیریهای داخلی بین سیاستمداران سومالی آنچنان بالا گرفته است که هیچ واکنشی نسبت به جولان دزدان دریایی در سواحل مجاور این کشور نشان ندادهاند و در عمل راه را برای یکهتازی غربیان در این آبها گشودهاند.
این، در حالی است که خلیج عدن و اقیانوس هند به عنوان مهمترین آبراهههای جابجایی کالا و انرژی بین شرق و غرب، همچون دو دست دور سومالی را احاطه کردهاند.
اهمیت استراتژیک این منطقه آبی به سبب وجود جزیرههای متعدد و همچنین همجواری با تنگه بابالمندب، بیش از پیش قابل توجه است. سومالی از طریق این آبها علاوه بر اتصال قارههای آفریقا و آسیا به یکدیگر، به کشور ' جیبوتی ' همسایه شمالی خود راه دارد که محل استقرار پایگاه نظامی آمریکاست.
از سوی دیگر، فعالیت گروههای مسلح در سومالی بهانه جنگ علیه ترور را برای غرب پررنگتر میکند.
به نوشته دهم آبانماه ۱۳۸۸ پایگاه خبری ' المحیط '، مرکز مبارزه با تروریسم آمریکا مدعی شد ' فضل عبدالله محمد ' رهبر القاعده در شرق آفریقا، توانسته است طی ۱۰ سال گذشته از تعقیب نیروهای آمریکایی بگریزد و اینک در میان جنبش ' الشباب ' سومالی میجنگد.
همچنین مرکز تحقیقات امنیتی ' استراتفور ' چهاردهم بهمنماه ۱۳۸۸ طی گزارشی تاکید کرد: یمن و سومالی تهدیدهای جدید برای امنیت آمریکا هستند.
جالب اینجاست که مناطق بحرانی در گزارش اخیر سازمان ملل متحد در کنترل نیروهای الشباب قرار دارد و بسیاری، این گروه را در بروز این فاجعه مقصر میدانند. تحریمهای کشورهای غربی از جمله آمریکا که حتی منجر به توقیف اموال اعضای این گروه در
سال ۱۳۸۹ شد، عرصه را بر الشباب تنگ کرد و آنان نیز برای تامین هزینههای خود، اموال و داراییهای مردم این مناطق را در اختیار گرفتند.
از سوی دیگر، کشورهایی همچون آمریکا برای مبارزه با این گروهها علاوه بر انتقال برخی سربازان خود، سلاحهایی را نیز در اختیار نیروهای نظامی از جمله نیروهای آفریقایی مستقر در سومالی(آمیسوم) قرار میدهند.
به گزارش بیست و نهم تیرماه ۱۳۸۹ خبرگزاری ' رویترز ' به نقل از مقامهای آمریکایی، آمریکا برای افزایش کمکهای خود به نیروهای اتحادیه آفریقا در سومالی آماده است.
ژنرال ' ویلیام وارد ' فرمانده نظامی آمریکا در آفریقا(آفریکوم)، نیز در همان تاریخ به رویترز گفت: کمکهای نظامی آمریکا به نیروهای اتحادیه آفریقا شامل تجهیزات اضافی و آموزشی و حمایتهای ویژه در زمینه کمکرسانی، تامین مالی و تبادل اطلاعات میشود.
دولت آمریکا در بودجه سال جاری خود، ۳۸ میلیون دلار برای فروش سلاح به دولتهای آفریقایی، ۲۱ میلیون دلار برای آموزش سربازان این قاره و ۲۴ میلیون دلار برای طرحهای ضدتروریستی درخواست کرد. همچنین به نوشته هفتم اسفندماه ۱۳۸۹خبرگزاری فرانسه، ۴۰ تن جنگافزار و مهمات برای دولت انتقالی سومالی فراهم آورد.
البته بارها این سلاحها به دست همان گروههایی افتاده که پای آمریکا را به سومالی باز کردهاند. به همین دلیل بنا بر گزارش نهم تیرماه روزنامه آمریکایی ' واشنگتن پست '، کاخ سفید این اجازه را به خود داد از هواپیماهای بدون سرنشین خود علیه اهداف انسانی در سومالی - ششمین کشور مورد حمله این هواپیماها - استفاده کند.
حضور نیروهای غربی در سومالی فقط محدود به اهداف نظامی نمیشود. بلکه مشکلات خاص این منطقه از جمله خشکسالیهای چندین ساله و قحطیهای پیاپی آنان را در قالب سازمانهای امدادرسان به سومالی کشانده است. با این وجود این سازمانها هنوز دردی را از مردم این کشور درمان نکردهاند.
به نوشته هفتم مردادماه تارنمای شبکه تلویزیونی الجزیره، ' فقط بخش اندکی از میلیونها دلاری که به اسم کمک به مردم سومالی جمعآوری می شود، به قحطیزدگان میرسد و بیشتر آن در هتلهای گرانقیمت نایروبی هزینه میشود. در شرایطی که سرباز سومالیایی ماههاست به دلیل دریافت نکردن حقوق، غذایی برای خوردن ندارد میلیونها دلار از این اموال در اختیار آمیسوم قرار میگیرد که جزیی از ایجاد بحران در این کشور هستند.
این انتقاد از آمیسوم در حالی صورت میگیرد که کشورهای غربی دستکم در ظاهر خود را پشتیبان این نیروها میدانند. دهم اسفندماه ۱۳۸۹، ' جانی کارسون ' دستیار وزیر امور خارجه امریکا در امور آفریقا، طی گزارشی به معاونت آفریقایی این وزارتخانه نوشت: ما بزرگترین پشتیبان نیروهای حافظ صلح اتحادیه آفریقا در سومالی(آمیسوم) هستیم… از زمان ورود نیروهای آمیسوم در سال ۱۳۸۶، آمریکا ۱۳۵ میلیون دلار برای پشتیبانی و کمک های حمایتی و نقل و انتقال سربازان بروندیایی و اوگاندایی به سومالی متقبل شده است و برنامه هایی برای ادامه کمکهای خود در آینده دارد.
کارسون افزود: ایالات متحده امریکا کمک خود را به دولت انتقالی سومالی برای توسعه پایگاههای امنیتی که برای موفقیت اقدامات دولت موگادیشو حیاتی است، ادامه می دهد. با تصویب کنگره، ما در حال تخصیص ۱۰ میلیون دلار برای حمایت از نیروهای امنیت ملی به عنوان بخشی از این اقدامها هستیم. از سوی دیگر ما در تلاش برای توسعه ظرفیت دولت انتقالی سومالی به آن میزان هستیم که آمریکا و دیگر سازمانهای بینالمللی بتوانند کمکهای بیشتری آماده کنند.
با این همه، پایگاه خبری لبنانی ' الانتقاد ' هشتم مردادماه ۱۳۹۰ نوشت: بسیاری از این کمکها در راه اعزام به کشورهای مقصد مفقود شده و هرگز به این کشورها نمیرسد. به عنوان مثال بی. بی. سی بتازگی گزارشی منتشر کرد که بیشتر کمکهایی که سال گذشته برای مردم پاکستان جمعآوری شده بود، به دست آنها نرسیده است.
به نوشته الانتقاد، هزینه نیروهای غربی و کارشناسان اعزام شده به سومالی بسیار بالاست که به صرفه بودن این نوع کمکها را زیر سوال میبرد.
از سوی دیگر، ناآرامیها و ادامه شرایط سخت زندگی خیل مهاجران را از روستاها و زمینهای حاصلخیز سومالی به سوی شهرهای بزرگتر و همچنین کشورهای همسایه حتی سودان روانه کرده است.
به این ترتیب، سرزمینهای حاصلخیز سوخته در آتش جنگهای داخلی و همچنین حملات گاه و بیگاه هواپیماهای بیسرنشین، به حال خود رها میشوند تا دلیل دیگری بر گسترش قحطی در این کشور شوند. حال در کنار آن، خبرهایی را که درباره خرید بهترین زمینهای این مناطق توسط بازرگانان غربی و استفاده بیش از حد آنان از سموم آفتکش در رسانههای منطقه منتشر شده است، قرار دهید تا عامل دیگری را برای از بین رفتن منابع غذایی سومالی بیابید.
همچنین از زمان آغاز قحطی در سومالی(دیماه)، بیش از ۱۳۵ هزار نفر به خارج از این کشور از جمله کنیا و اتیوپی فرار کردهاند، بهطوری که روزانه به صورت متوسط بیش از ۱۷۰۰ نفر به اتیوپی و ۱۳۰۰ نفر دیگر به کنیا وارد میشوند. به نوشته الجزیره، اردوگاه آوارگان سومالیایی در کنیا به بزرگترین اردوگاه آوارگان در دنیا تبدیل شده است.
کمیسیونر عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، در فروردینماه گزارش کرد شمار پناهندگان سومالی به کشورهای همسایه در چهار ماهه نخست سال ۲۰۱۱ میلادی نسبت به همین دوره در سال ۲۰۱۰ میلادی دو برابر شد.
اقامت این افراد در اردوگاههایی با حداقل امکانات زیستی، نگرانیهایی را برای کشور میزبان و همچنین سازمانهای بینالمللی و نهادهای امدادرسان ایجاد میکند. تمرکز این سازمانها بر پناهندگان و آوارگان سومالیایی در برخی موارد جریان کمکهای مالی را متاثر میکند و بخشی از بودجه لازم برای ساخت زیربناهای توسعهای در سومالی را میبلعد.
از سوی دیگر، این کمکها به طور غیرمستقیم مشوق مهاجرتهای گروهی به کشورهای همسایه میشود.
در این میان، معضلی به نام فساد در عملکرد سازمانهای بینالمللی، نگرانیهای بیشتری را دامن میزند. به نوشته هفتم مرداد ماه تارنمای الجزیره، بسیاری از کالاها که باید به رایگان به دست مردم برسد، در بازارها فروخته میشود و تحقیقات در این زمینه نیز هرگز به نتیجهای ملموس نرسیده است، به همین علت بسیاری از این موسسات خیریه، در سومالی هیچ محبوبیتی ندارند.
همچنین خبرها حاکی از آن است که مواد غذایی تاریخ گذشته از سوی این سازمانها بین مردم سومالی توزیع میشود و بار دیگری را بر مصیبتهای این مردم قحطی زده اضافه میکند.
تاخیر در ارایه کمکهای بینالمللی به سومالی نیز این باور را تقویت میکند که سازمانهای بینالمللی به دنبال حل ریشهای مشکل این کشور نیستند، چرا که از ادامه آن سود میبرند و آن را منبع منافع مادی خود و روزی نظامیان محلی وابسته میدانند.
فراتر از این بحثها، اعطای کمکهای بینالمللی گرچه ممکن است در کوتاهمدت جلوههای انسان دوستانهای را به نمایش بگذارد اما در درازمدت بدهیهای سنگین کشورهای ضعیف را سبب میشود که بر اساس آن، مجبور به اعطای امتیازهای متعدد برای جبران بدهیهای خود خواهند شد.
نکته تاسفبارتر، چهره نگران و انساندوستانه اما منفعتجویانه بعضی نهادهای کمکرسان به سومالی است که صدای برخی رسانههای غربی را نیز به آسمان بلند کرده است.
دهم مرداد ماه نشریه آلمانی ' فوکوس '، با اشاره به برنامه سازمان ملل متحد مبنی بر انتقال مواد غذایی به منطقه نوشت چنین برنامهای از اساس منطقی نیست؛ چرا که گران و فقط نوعی تلف کردن وقت است.
در همین روز، روزنامه آلمانی ' تسایت ' نوشت: کشورهای صنعتی بسیار دیر به موضوع گرسنگی و قحطی در سومالی واکنش نشان دادند و باید گفت که مجرمان اصلی سران این کشورها هستند. البته ' یان تسیگلر ' استاد پیشین دانشگاه سوربون و مشاور کمیته شواری حقوقبشر در این زمینه حق دارد وقتی که به بحران گرسنگی به عنوان یک جرم اشاره کرد. وی در سخنانی اعلام کرد: منابع غذایی روی زمین برای سیر کردن ۲برابر جمعیت زمین کافی است، با این حال روزانه ۳۷ هزار نفر به دنبال گرسنگی جان خود را از دست میدهند.
این روزنامه آلمانی به نقل از ' چارلز کنی ' کارشناس توسعه اقتصادی، افزود: اگر چه مقصران اصلی بحران به وجود آمده در منطقه و نه در غرب حضور دارند، اما آنچه هم اکنون در سومالی رخ میدهد، جنایت علیه بشریت است و سازمان ملل متحد نیز فقط به ارایه راهکارهای دیپلماتیک اکتفا کرده است.
به نوشته تسایت، در چند سال گذشته کشورهای صنعتی غربی میزان کمکهای خود را به سومالی بشدت کاهش دادهاند و این موضوع فقط به دلیل بحران مالی نیست. به عنوان نمونه آمریکا کمک کمتری به سومالی میکند؛ زیرا از این نگران است که این کمکها برای حمایت از گروههای افراطی استفاده شود.
در این میان، نهادهای آفریقایی، عربی و اسلامی همچون اتحادیه عرب، سازمان همکاری اسلامی، اتحادیه آفریقا و … قطعا پس از حاکمان داخلی سومالی بیشترین تقصیر را داشتهاند؛ چرا که عرصه را برای تداوم سیاستهای اشغالگرانه غرب در قالب دیپلماسی بیسکویتی همچنان باز گذاشتهاند.
گرچه دهم مردادماه بانك توسعه اسلامي اعلام كرد افزون بر يك ميليون دلاري كه به قحطيزدگان سومالي كمك كرده است، كمكهاي ديگري را به اين كشور اختصاص خواهد داد، اما آنچه براي سومالي در درازمدت ضروري به نظر ميرسد، تلاش براي به ثبات رسانيدن و كمك به تشكيل دولتي با مشاركت همه سومالياييهاست؛ موضوعي كه غرب هنوز با وجود ژست مردمسالارانه خود نميپسندد تا شايد بتواند در آشفته بازار اين كشور، متاع خود را بفروشد.