روس ها سر میز شام
روس ها این روزها تعارف را کنار گذاشته اند و بر سر میز شام آمده اند. اگر تا دیروز حمایت روسیه از سوریه به وتو قطعنامه های آمریکا و همپیمانانش در سازمان ملل محدود می شد و شک و شبهه ای در ادامه حمایت مسکو از دمشق وجود داشت اما حالا همه کارشناسان سیاسی در خاورمیانه بر این اعتقادند که مسکو هرگز دمشق و نظام سوریه به رهبری بشار اسد را رها نخواهد کرد و در برابر خواسته های غرب و برخی کشورهای عربی که خواستار سقوط نظام سوریه هستند، مقاومت و ایستادگی خواهد کرد. از روزهای نخست ماه سپتامبر تا کنون خبرها درباره افزایش فعالیت نظامی روسیه در سوریه افزایش یافته است.
به گزارشافکارخبر،خبرهایی درباره ارسال تجهیزات جنگی تازه روسی به سوریه مانند تحویل جنگندههای مدرن میگ ۳۱ به ارتش سوریه، انتقال یک پایگاه سیار کنترل پروازهای هوایی به فرودگاهی در جنوب لاذقیه، انتقال صدها نظامی روس و ایجاد اقامتگاههای پیشساخته برای آنها در لاذقیه و طرطوس. برخی منابع عربی حتی خبر دادهاند که کارشناسان روسیه کنترل فرودگاهی در جنوب لاذقیه در غرب سوریه را به دست گرفتهاند. روزنامه «الحیات» چاپ بیروت روز چهارشنبه(۹ سپتامبر) نوشت روسیه علاوه بر اعزام افسران عالیرتبه، به زودی تعدادی خلبان نیز به سوریه اعزام خواهد
کرد تا هدایت جنگندههای پیشرفته میگ ۳۱ و هواپیماهای جاسوسی را بر عهده بگیرند. به نوشته این روزنامه لبنانی واحدهایی از سربازان روس نیز به زودی وارد سوریه میشوند تا مسئولیت فرماندهی جنگ در برابر تروریست های داعش و القاعده به ویژه در مناطق پیرامون لاذقیه را بر عهده بگیرند.
منابع آمریکا حتی پا را فراتر گذاشته و میگویند نیروهای نظامی روسیه با هواپیما و کشتیهای جنگی بهطور مستقیم در جنگ داخلی سوریه درگیر شدهاند. اسپوتنیک، خبرگزاری چند زبانه روسیه در تحلیلی می نویسد " با کنارهم چیدن شتاب اتفاقات مختلف طی یکی دو ماه اخیر در منطقه خاورمیانه می توان پیش بینی کرد که همه در حال آماده شدن برای یک جنگ استخوان شکن که سرنوشت آینده خاورمیانه را تعیین خواهد کرد هستند. " اما واقعیت چیست؟ افزایش تحرکات نظامی روس ها در سوریه به چه معنی است؟ آیا استراتژی مسکو در قبال خاورمیانه تغییر کرده است؟ چه ارتباطی میان طرح جدید پوتین برای خاتمه دادن به
بحران سوریه و اقدامات اخیر مسکو وجود دارد؟ برای پاسخ به این سوالات می توان گمانه های زیر را مطرح کرد:
آماده سازی مقدمات برای طرح مسکو
مسکو مدتی است که تلاش دارد، ائتلافی منطقه ای را برای مقابله با داعش ایجاد کند. ائتلافی که در آن هم سعودی ها حضور داشته باشند و هم ایرانی ها، هم مخالفان مسلح اسد و هم ارتش سوریه، هم مسکو و هم واشنگتن. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، میگوید که بشار اسد آماده است که انتخابات پارلمانی برگزار کند و قدرت را با بخشهای سالم اپوزیسیون تقسیم کند. وی هفته پیش گفت: " ما در واقع میخواهیم ائتلافی بینالمللی برای مبارزه با تروریسم و افراطگرایی شکل بدهیم. " پوتین، گفته است: " اگر نمیشود میان کشورهایی که میخواهند با تروریسم مبارزه کنند مستقیما و در میدان جنگ همکاری به
وجود آورد، دست کم میتوان شکلی از هماهنگی را بین آنها پدید آورد. " یکی از گزینه های احتمالی که می توان در رابطه با تحرکات نظامی روسیه در سوریه مطرح کرد، ایجاد آمادگی و مقدمه چینی برای اجرای چنین طرح فراگیری است.
روسیه قصد دارد بهصورت موازی فرآیند سیاسی را همراه با عملیات نظامی علیه گروههای تروریستی در سوریه پیش ببرد. کارشناسان می گویند فعالیت جدید نظامی در سوریه به سخنرانی رئیس جمهوری روسیه در مجمع عمومی سازمان ملل ارتباط دارد؛ جایی که وی قرار است درباره پیشنهاد خود برای تشکیل ائتلاف بزرگ ضد تروریستی که روسیه بخش مهمی از آن خواهد بود صحبت کند. بنابراین آن ها تلاش میکنند تا فعالیت بیشتری داشته باشند و نشان دهند که جدیت دارند.
محدود سازی اقدامات آمریکا
گمانه دیگری که می تواند در این رابطه مطرح شود، تلاش مسکو برای ایجاد توازن قوا در سوریه و محدود سازی اقدامات واشنگتن در این کشور است. آمریکایی ها اخیرا با افزایش تعداد مشاوران نظامی خود در اردن و قطر سرعت آموزش نیروهای مسلح مخالف دمشق و همچنین سرعت تجهیز آنان به سلاح های مدرن را افزایش داده اند، اقدامی که توازن قوا در نبردهای میدانی را به نفع تروریست های مسلح از بین برده است. علاوه بر این حضور نظامی روس ها در سوریه می تواند تلاشی برای محدود کردن گزینههای نظامی آمریکا در این کشور باشد.
در همین راستا به تازگی مسکو با هدف برگزاری رزمایش دریایی در پیامی به مسئولان قبرس خواهان تغییر مسیر پروازهای عادی این کشور شده است. تجربه لیبی به مسکو ثابت کرده که بی تحرکی در میدان نبرد فاجعه بار خواهد بود. شاید از همین رو است که ایالات متحده از کشورهایی که در مسیر پرواز میان روسیه و سوریه قرار دارند خواسته است تا حریم هوایی خود را به روی پروازهای روسی ببندند، مگر اینکه روسیه بتواند ثابت کند که آن هواپیما حامل تسلیحات برای رژیم اسد نیست. بلغارستان به این خواسته تن داده است، اما یونان که از متحدان ناتو است و عراق که در برابر داعش به کمک های آمریکا وابسته است،
تاکنون از اجرای این درخواست سر باززدهاند.
قدرت نمایی ارتش روس
گمانه دیگر قدرت نمایی ارتش روسیه است. یک سال پیش ائتلاف بین المللی به رهبری ایالات متحده به کارزار نظامی علیه داعش پرداخت. از آن زمان تا کنون داعش اراضی بیشتری را تصرف کرده است. در آن زمان باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد: " ائتلاف ما در حال هجوم است. داعش به دفاع پرداخته ولی آنها خواهند باخت ". به گفته مقامات رسمی آمریکا تعداد نیروهای سازمان تروریستی داعش از زمان حمله ائتلاف تاکنون ثابت مانده است زیرا داعش تروریست های کشته شده را به سرعت با تازه وارد های احضار شده در سراسر جهان جایگزین کرده است. روس ها می خواهند در یک مانور نظامی نه تنها ضرب شستی جدی به داعش
و جبهه النصره نشان دهند، بلکه سرشکستگی بزرگی را هم برای آمریکایی ها که بیش از همه به توانایی نظامی شان می نازند رقم بزنند.
حضور برای روزهای سخت
گمانه بعدی که مطرح می شود برنامه ریزی روسها برای شرایط بعد از تقسیم قدرت و حتی کنار گذاشته شدن اسد از قدرت است. بر اساس این گمانه روسها میخواهند دست بالاتر را برای شکلدهی نتیجه تغییر چینش قدرت در سوریه داشته باشند. شاهد مثال این گمانه تلاش مسکو برای ایجاد یک پایگاه جدید در شهر ساحلی لاذقیه در غرب سوریه است.
در جنوب لاذقیه فرودگاهی است که هم کاربری نظامی و هم غیرنظامی دارد. ظاهرا روسیه درصدد است به دولت سوریه کمک کند تا لاذقیه را در کنترل خود نگاه دارد. از هفتههای اخیر ائتلافی از شورشیان مخالف اسد پیشروی به سوی لاذقیه را شروع کردهاند. رهبری این ائتلاف را گروه " جبهه نصرت " شاخه القاعده در سوریه بر عهده دارد. بر اساس این گمانه افزایش حضور نظامی روسیه در سوریه، به آینده تحولات این کشور نظر دارد؛ آیندهای که گویا دیگر در آن از سوریه یکپارچه خبری نخواهد بود. بنابر گزارشها در آنچه برای آینده سوریه طراحی شده است، منطقه ساحلی میان لاذقیه و طرطوس نقش کلیدی بازی میکند.
روسیه میخواهد این منطقه را به عنوان پلی برای ارتباط با جهان خارج در کنترل نگاه دارد. بخش بزرگی از بیابانهای مرکزی سوریه نیز سهم مخالفان اسد خواهد بود. شمال سوریه به استثنای حلب، میتواند در کنترلِ هنوز تعریفنشده بینالمللی قرار گیرد.
آمادگی برای نظم جدید
گمانه آخر را می توان در چارچوب آمادگی روسیه برای نظم جدید جهانی عنوان کرد. نظمی که در آن مسکو به دنبال احیاء نفوذ و قدرت شوروی سابق است. دفتر نمایندگی روسیه در پیمان آتلانتیک شمالی به تازگی گزارشی با عنوان «روسیه، ناتو، واقعیتها و افسانهها» منتشر کرد که در بخشی از آن ناتو را متهم میکند که در پوشش مقابله با تهدید موشکی ایران در پی ایجاد سیستمی است که امنیت روسیه را به چالش میکشد. طرح پدافند هوایی ناتو در اروپا همواره باعثاختلافهای شدید میان روسیه و آمریکا بوده و در پی توافق هستهای شش قدرت جهانی با ایران، مسکو اعلام کرد که توجیه واشنگتن برای لزوم پیشبرد
این طرح بیش از پیش باورنکردنی است. اما واشنگتن بر آن است که حتی اگر توافق هستهای با ایران اجرایی شود تکمیل طرح پدافند هوایی ناتو ضروری است.
از همين رو است که روس ها تمرکز نيروهاي راهبردي خود را همچنان بر روي زير دريايي هاي هسته اي حفظ کرده اند. سوريه و به صورت خاص بندر طرطوس در راهبرد دفاعي و امنيتي مسکو نقشي جدي دارد. سوريه در حال حاضر يکي از آخرين اهرم هاي فشار روسيه در خاورميانه است. روسيه در حال حاضر از بندر طرطوس در درياي مديترانه استفاده ميکند و اصرار دارد تا آن را حفظ کند. وزارت خارجه روسيه نيز اخيرا در بيانيه اي تصريح کرده است که"حضور روسيه در تمامي مناطق جهان از جمله خاورميانه و بندر طرطوس سوريه واقعا ضروري است تا به اين ترتيب نوعي توازن که از بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي تا کنون جهان نبود
آن را احساس مي کند، به وجود آيد."