مناظره صفارهرندی و حقشناس
افکار: مناظره محمدحسین صفار هرندی وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمدجواد حقشناس عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی برگزار شد.
صفار هرندي در ابتداي اين مناظره اظهار كرد: آنچه كه در مورد شاخصههاي خط امام در ذهن ما حك شده، شايد همان سيمايي است كه امام(ره) خودش تصويرگر آن بوده و بعد از رحلتشان مقام معظم رهبري بر آن تاكيد داشتند.
ویا فزود: این عناصر عبارتند از اینکه امام(ره) به عنوان یک رهبر دینی تاکید اصلیاش تفکر شیعی بوده است و آنچه که به عنوان حکومت و تئوری ولایت فقیه در نجف مطرح کرد، بعدها یک محرک برای تشکیل انقلاب اسلامی شد.
وی ادامه داد: این نظریه حاکمیت الهی است که منتقل به پیامبر(ص) و از ناحیه پیامبر(ص) به امام معصوم منتقل شد و در زمان غیبت معصوم، فقهای ماذون از معصوم برای تشکیل حکومت اسلامی مسوول هستند.
صفارهرندی افزود: نکته بعدی اینکه خط امام، خط قانون است که در صدر آن قانون اساسی است، بنابراین اگر کسی در برابر قانون صفآرایی کند، از خط امام خارج شده است و دیدیم وقتی بنیصدر مساله زیر بار قانون نرفتن را مطرح کرد، فرمودند که قانون شما را قبول ندارد.
وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: مساله دیگر در محکمات مواضع امام(ره) یقین به وعدههای الهی است. ایشان معتقد بودند که اگر مسیر درست را طی کنیم، خداوند نصرت خودش را به ما اعطا خواهد کرد و در حقیقت امام(ره) چیز جدیدی نیاورد، بلکه سیره معصومین را بازخوانی کرد.
وی افزود: نکته دیگر در کنشهای سیاسی و اجتماعی امام(ره) بود که ایشان نسبت به یاران خود جاذبه و نسبت به دشمنان دافعه داشتند و آمریکا را به عنوان دشمن مظلومان میدانستند و هر عنصر داخلی هم که سنگ آمریکا را به سینه میزد، از دید ایشان شریک جرایم آمریکا بود.
وی همچنین تصریح کرد: البته امام(ره) از باب نصیحت برمیآمدند، ولی آنجا هم که آنها مرزبندی خودشان را با مسیر مردم جدی میکردند، امام(ره) رو در بایستی نداشت و جلوی آنها میایستاد. کما اینکه مرزبندیهایی که امام(ره) با جریانات لیبرالگرا، ملیگرا، جریانات متحجر حجتیهای و امثال اینها داشته، در گذشته خودش را نشان داده است.
صفارهرندی افزود: نکته دیگر نگاه امام(ره) به جریان عمومی انقلاب در جهان است و آن این بود که انقلاب فقط متعلق به ملت ایران نیست، بنابراین ما راه صدور انقلاب را نمیبندیم، اما برای صدور آن لشکرکشی هم نمیکنیم.
وی افزود: مساله دیگر تکیه امام(ره) بر مردم به عنوان اصلیترین جریانی که حق اثرگذاری در مقدرات کشور را دارند، است. امام(ره) وقتی از مردم سخن میگفتند، منظورشان همین مردمی بود که در کوچه و بازار هستند و حاضرند برای اهدافشان جانفشانی کنند و میزان را آرای ملت در برابر ویژهخواهان میدانست.
به گزارش ایسنا، محمدجواد حقشناس در ادامه این مناظره ضمن گرامیداشت یاد استاد شهید شهریاری گفت: متاسفانه فضایی که حداقل در چند مدت اخیر در کشور شاهدیم به سمتی رفته که کمتر شاهد چنین گفتوگوهایی در فضای دانشگاهی و سیاسی کشور هستیم و هر چقدر این فضا را از دست میدهیم بیشتر به سمت رواج شایعات، تهمت و آلوده شدن فضا میرویم.
وی با بیان اینکه با عموم صحبتهای صفارهرندی کمتر اختلاف نظری دارم، افزود: من این افتخار را دارم که از قبل انقلاب که یک دانشآموز دبستانی بودم، با همین نگرش فضا را فراهم میکردیم تا انقلاب به پیروزی برسد و آرزویمان این بود که نظام ستمشاهی با تمام نابسامانیهایی که داشت و استبداد مطلقی که ایجاد کرده بودند، از بین برود و در نهایت این استبداد به سمتی رفت که مردم به ناگزیر برای رفع آن دست به شورش و قیامی زدند که نتیجهی آن ایجاد یک وضعیت و نظم جدید شد.
حقشناس با بیان اینکه در این ۳۰ سال تمام تلاشمان این بوده که از آرمانهایی که با امام(ره) داشتیم، کوتاه نیاییم، گفت: من میخواهم یک مسالهای را مطرح کنم و آن اینکه امام(ره) چگونه امام شد. امام(ره) مثل صدها روحانی عالیرتبه و فاضل در حوزه علمیه قم مشغول تحصیل بود، اما در آن فضا که حتی بعضی از مراجع گوش دادن به رادیو را حرام میدانستند، ایشان نگاهی دیگر داشت و احساس میکرد برای اینکه بتواند مقابله کند، باید تلاش کند مسیر حکومت را که بجای خدمت به مردم در خدمت بیگانگان بود، اصلاح کند و حرکت امام(ره) در واقع از ابتدا از موضع امر به معروف و نهی از منکر بود.
این عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی ادامه داد: امام(ره) ابتدا از طریق مکاتبه شاه را به اجرای دقیق قانون اساسی مشروطه دعوت کرد و موضعی که گرفتند در برابر نخستوزیر وقت بود. مواضع ایشان در مساله تغییر قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال ۴۰ و بحثانقلاب سفید و نهایتا دعوت مردم برای اینکه بتوانند این مسیر را اصلاح کنند، همه یک حرکت کاملا اصلاحطلبانه و در جهت برگرداندن شاه به مسیر درست بود؛ اما بعدا که برخورد میشود و قیام پانزده خرداد رخ میدهد، امام(ره) تاکید میکند که همه کاره مردمند و خودش را خدمتگزار آنها معرفی میکند.
صفارهرندی در ادامه این مناظره افزود: اگر بخواهیم که عملیاتیتر مساله را ببینیم یک مسیری طی میشود تا به انقلاب میرسد، یعنی بعد از انقلاب دیگر چیزی که در انقلاب اتفاق میافتد، ناسخ مساله قبل از انقلاب است به این معنا که اگر امام در سال ۴۰ تا ۴۲ توصیههایی پیامبرگونه به شاه میکند، اما وقتی امید به اصلاح جریان از دلها بیرون میرود، امام(ره) می گوید که سلطنت از ابتدا هم ناصواب و ظالم بوده است.
وی افزود: انحرافی که گاه دیده میشود، این است بعضی به تجربه صد سال قبل برمیگردند و آرزوی دوران مشروطیت را میکنند، در صورتی که امام(ره) در انقلاب به مدلی رسید که از همه مدلهای قبلی کاملتر است و این بدترین شکل ارتجاع است که از نعمت بزرگی که به دست آوردهایم بخواهیم عقب نشینی کنیم.
وی در ادامه با بیان اینکه فکر میکنم این تفاوت نگاه در دیدگاه امام(ره) و بازرگان در اوایل انقلاب خوب و زود خودش را نشان داد، خاطرنشان کرد: بازرگان در جایی در روزنامه میزان در شهریور ۵۹ نوشت که انقلاب ما شاهد رقابت و جدالی برای احراز قدرت است. ما بین دو طرف که حربهی یکی مکتب و دیگری ملت است قرار داریم و به نظر میرسد آقایان معتقد شده باشند که امور باید بر طبق مکتب صورت گیرد و فقط مکتبیها مدیر و مسوول کارها باشند. که این گفته برخلاف چیزی است که در اوایل انقلاب ما شاهدش بودیم.
وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: امام(ره) در مواجهه با این نگرش در دیدار با نمایندگان مجلس این تعبیر را داشتند که این قدرت اسلام را نگه دارید تا گفته میشود مکتبی، آقایان مسخره میکنند. مکتبی یعنی اسلامی، آنکه مسخره میکند اسلام را مسخره میکند و اگر تعمدی باشد مرتد فطری است و زنش بر او حرام میشود یعنی وقتی کسی از موضع تقابل با تفکر مبنایی اسلام میآید، پشت مردم سنگر میگیرد و مردم را علم میکند که من بعدا میگویم همینهایی که یک زمانی پشت مردم سنگر میگرفتند چطور وقتی میبینند آرای مردم علیه آنهاست به تیپ مردم میزنند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: ما در سال گذشته شاهد این اتفاق بودیم که میگفتند حالا گیریم که مردم به شما رای دادند این رای مال دهاتیها و آدمهای بیسواد بوده است.
صفارهرندی تصریح کرد: اما مساله مهم این است کسی که مبنائا این انقلاب را درنیافته و خیال میکرد که دنباله همان نهضت ملی و مشروطیت است طبیعی بود که پیام انقلاب اسلامی را مردم در یک نقطه دیگری به آنها بفهمانند.
صفار هرندی افزود: ما با این آقایان در این موارد قبلا مشترک بودیم یعنی تمام دهه ۶۰ را با این تفکر مشترک با هم جلو آمدیم، به گونهای که اینطور مباحثبرای ما داخلی محسوب نمیشد و مبحثبین درون انقلاب و بیرون انقلاب بوده است و کسانی که این تفکر امام را قبول نداشتند را بیرون گفتمان انقلاب اسلامی میدانستیم.
وی ادامه داد: اما در چیزی که به عنوان منشور برادری معروف شد امام(ره) میفرماید این دو جناح هر دو درون گفتمان انقلاب با هم در حال رقابت هستند، من معتقدم باید ببینیم بعد از رحلت امام(ره) چه اتفاقی افتاد که بخشی از خانواده درون انقلاب فیلش یاد هندوستان کرد و سراغ دیدگاههایی که قبلا به آنها اعتقاد نداشت رفت.
صفارهرندی افزود: من خواهم گفت که چه اتفاقی در نگرش این افراد افتاد که بعضی از دوستان تقریبا در اکثر شاخصههایی که به عنوان گفتمان انقلاب مطرح شد، تجدیدنظر کردند. امیدوارم آقای حقشناس بگویند در این شاخصهها تجدیدنظر نکردند و من در آن صورت سوالهای دیگری خواهم داشت که اگر شما همچنان موضع سابق خط امامی دارید بفرمائید متحدان شما چرا از میان کسانی هستند که شمشیر برای از بین بردن انقلاب بستهاند؟ اگر مهمترین میراثامام(ره) حکومت دینی بود کسانی که برای برچیدن وحدت حکومت دینی دارند تلاش میکنند و سال گذشته جمهوری ایرانی را مطرح کردند آنها باید جواب بدهند آیا از خط
امام خارج شدهاند یا نه؟
وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: اگر مشخصهی حکومت دینی امام(ره)، حکومت ولایت فقیه است آیا دوستان ما از خط ولایت فقیه خارج شدند یا نه؟ اگر نشدند چرا کسانی که شعار مرگ بر اصل ولایت فقیه را دادند، را از خودشان جدا نکردند؟ اگر از دید آنها مردم ولی نعمت ما هستند، چرا رای مردم روستا را جدا میدانند و میگویند با دادن سیبزمینی به دست آمده است.
وی با بیان اینکه مساله دیگر مرزبندی با دشمنان انقلاب است، افزود: اگر لیبرالها در تمام اطلاعیههای آقایان خط امام، چپ دهه ۶۰ و آقایان اصلاحطلب بعدی مرزبندی علیه جریان لیبرال داشتند، باید توضیح دهند که چرا بعدا آنها را تحتالحمایه خودشان گرفتند و نیز چه اتفاقی افتاد که همین مرزبندیها را با آمریکا به هم زدند.
به گزارش ایسنا، حقشناس در ادامه این مناظره گفت: من به همان راهپیماییهای قبل انقلاب ارجاع میدهم که در شعارهایی که مطرح میکردیم استقلال، آزادی و حکومت اسلامی را خواستار بودیم، در این موقع بود که امام از پاریس اعلامیه دادند که خواست ما و مردم ایران استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی است و در آن زمان برای من سوال بود که فرق حکومت اسلامی و جمهوری اسلامی چیست.
وی افزود: متوجه شدیم که فرق ماجرا در حضور و نقش مردم است. در حالی که در کشورمان افرادی بودند که از ابتدا و قبل انقلاب با این قرائت امام(ره) همخوانی نداشتند و اصلا جایگاهی برای مردم قائل نبودند و آنها را بخشی از اکثریت میدانستند.
این عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی افزود: امام(ره) به شدت با این جایگاه برخورد میکرد و از همان ابتدا پای این دیدگاه ایستادگی کردند، اما این سوال است که جایگاه مردم در جمهوری اسلامی کجاست؟ ا
وی ادامه داد: همین استدلال به موقعیتی که ما در صدر اسلام در رابطه با خلافت حضرت امیر داریم برمیگردد که بعد از فوت پیامبر(ص) به هر دلیلی میبینیم خلافت به حضرت علی(ع) نمیرسد و ایشان ۲۵ سال قدمی برنمیدارند تا آنجایی که خود مردم میآیند درخواست میکنند و به نوعی تحمیل میکنند.
حقشناس افزود: این یعنی خواست مردم یک امر کلیدی است که در مدل جدید امروز دنیا در قالب جمهوریت مطرح میشود.
به گزارش خبرنگار سیاسی ایسنا، حقشناس در ادامه این مناظره در پاسخ به بخشی از اظهارات صفار هرندی، گفت: وقتی که ما اصل رای را پذیرفتیم، نمیتوانیم بین آرای استاد دانشگاه و روستایی تفاوت قائل باشیم، چه کسی چنین چیزی را گفته است؟
عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی در رابطه با بحثشعار مرگ بر آمریکا نیز گفت: یکی از مباحثی که باید به آن توجه کرد، این است که ما الان ۳۰ سال از انقلابمان گذشته تا کی باید شعار مرگ را بدهیم، چه مرگ بر آمریکا، چه بر روسیه و انگلیس. من معتقدم ملت زمانی پایدار و پویا خواهد بود که بجای شعار، عملا به مرگ بر آمریکا برسد و آن هم با تقویت جبهه اقتصادی، حوزه صنعت، استقلال ملی، با دادن حقوق مردم و آزادیهای مورد نظر آنان و حفظ احترامشان صورت میگیرد و ما اگر این کار را بکنیم، عملا به شعار مرگ بر آمریکا میرسیم.
در ادامه این نشست صفارهرندی با بیان اینکه با حقشناس در مورد اینکه شعارمان از استقلال، آزادی، حکومت اسلامی به استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی تغییر پیدا کرد موافقم، گفت: از امام(ره) پرسیدند که جنس حکومت چگونه است، امام(ره) فرمودند جمهوری شکل و ظرف حکومت است و محتوای آن اسلام.
وی افزود: در زمانی که رفراندوم در مورد جمهوری اسلامی برگزار شد، بعضیها شکل آن را جمهوری و برخی دموکراتیک و … عنوان کردند؛ اما امام(ره) فرمود جمهوری اسلامی. یک کلمه کم و زیاد را قبول ندارم.
وی ادامه داد: در قانون اساسی امکان تجدیدنظر به غیر از چند بند آن که یکی از آنها جمهوریت است، وجود دارد.
معاون فرهنگی سپاه افزود: مردم میتوانند اگر روزی به اعراض از جمهوری اسلامی رسیدند، همانطور که ما انقلاب کردیم، انقلاب کنند و نوع حکومت را عوض کنند، اما کسی نمیتواند به نیابت از مردم تصمیم بگیرد.
وی خاطر نشان کرد: وقتی ۴۰ میلیون پای صندوقهای رای میآیند به معنای این است که انقلاب را قبول دارند.
وی در ادامه سخنانش گفت: سروش از حامیان کروبی بود و در روزنامه اعتماد ملی دائما مطالبشان استفاده میشد، در جمع دانشجویان امیرکبیر طی سخنانی عنوان کرده است که قابل تامل است او گفت که " من از ابتدا که آقای خمینی ولایت فقیه را مطرح کرد، تا امروز نتوانستهام این موضوع را هضم کنم، بنابراین پیشنهادی به دوستان کردم که بهترین تقسیمبندی این است که بجای طرفداران و مخالفان ولایت فقیه، بگوییم طرفداران استبداد دینی و مخالفان استبداد دینی ".
صفارهرندی با اشاره به مطالب بالا گفت: چگونه میتوان اینها را جمع کرد که دوستان آقای حقشناس نسبت به حکومت جمهوری اسلامی تعصب دارند، ولی همپیمانان آنها این حرفها را میزنند.
وی در ادامه به سخنان علوی تبار اشاره کرد و گفت: وی در پاییز سال ۷۹ مصاحبهای با یکی از نشریات خارجی داشت که در آن میگوید، گفتمان ما عوض شده است. وی تفاوت میان چپ سنتی با چپ جدید را اینطور عنوان میکند که چپ جدید تاکید دارد، هر فردی باید بتواند در زندگی خصوصی خود از جمله انتخاب مذهب، حق انتخاب داشته باشد. دیدگاه ما درباره دین مبتنی بر قرائتهای جدید از دین، نقض قراردادهای سنتی و دفاع از پلولاریسم میباشد.
صفارهرندی ادامه داد: ظاهرا دفاع علوی تبار دفاعیه روشنی از تنوع گرایش به نوع خاصی از دین در میان مردم است و مشکل دموکراسی را در همین دینی بودن میبیند.
صفار هرندی در ادامه به اکبر گنجی اشاره و گفت: وی در مصاحبهای با اشپیگل گفته است که من در سال ۶۳ فهمیدم که از درون نظام ولایت فقیه حکومت دموکراتیک بیرون نمیآید.
صفار هرندی ادامه داد: اگر واقعا اینها متحد شما(حقشناس) نیستند، بسیار آسان است آن را به طور علنی اعلام کنید.
وی با بیان اینکه ما نیز در مقابل فکر متبرک و غیرمتبرک بودن آرا موضع میگیریم، گفت: کسانی هم که مدعیان و طرفداران ولایت بودند، بحثمکتب ایرانی را عنوان کردند که ما مخالفت خود را با آن اعلام کردیم.
در ادامه حقشناس در پاسخ به اظهارات صفارهرندی گفت: مطالبی که گنجی، علوی تبار و سروش مطرح کردند، لزوما به معنای این نیست که در برابر تک تک نظرات آنها موضع بگیریم؛ چرا که هیچ کدام از اینها با ما رابطه تشکیلاتی نداشتند، جز سروش که حضور در انتخابات را ضروری اعلام کرد و از کروبی حمایت نمود، سایرین با نامزد معرفی شده همراهی نکردند.
وی افزود: خط مشی روزنامه اعتماد ملی قبل از توقیف شدن دفاع از آزاداندیشی بود، چون ما معتقدیم باید تمام سخنان را در اختیار مردم گذاشت تا خود انتخاب کنند.
وی در ادامه سخنانش گفت: تنها راه نجات جامعه، رعایت تمام و کمال قانون اساسی است، اما نباید یک اصل را به اصل دیگر برتری داد، بلکه قانون اساسی یک مجموعه یکپارچه است.
حقشناس با بیان اینکه بشر به خاطر فطرتی که دارد رو به جلو حرکت میکند، گفت: قانون اساسی را مقدس و غیرقابل تغییر و نقد نمیدانیم؛ چرا که پیشرفت تنها مربوط به اقتصاد و تکنولوژی نیست، بلکه در حوزه فهم نیز باید پیشرفت کرد.
حقشناس با تاکید بر اینکه من در تمام رایگیریها شرکت کردم و به جمهوری اسلامی رای دادم، این سوال را مطرح کرد که آیا میتوانم این را به دیگران تحمیل کنم.
وی در پایان گفت: انقلاب را راهکار مناسبی برای اینکه مردم حکومتشان را عوض کنند؛ نمیدانم چرا که هزینه دارد. بهترین مسیر اصلاح جامعه، اصلاح آرام است و نباید جامعه را به شورش کشاند، بلکه باید با گفتگو دیگران را در مورد نظراتمان متقاعد کنیم و اگر نتوانستیم و خود قانع شدیم، قبول کنیم.