واکنش شریفزاده به صحبت های مطهری
حجتالاسلام بهمن شریفزاده طی یادداشتی به مصاحبه علی مطهری واکنش نشان داد. علی مطهری پس از انتشار گفتوگوی روزنامه «شرق» با شریفزاده که با تیتر «من، مدافع مشایی هستم» منتشر شد در گفتوگویی با خبرگزاری فارس، به نقد مواضع شریفزاده پرداخت.
به گزارش افکارنیوز، شريفزاده در يادداشتي كه در اختيار روزنامه شرق قرار گرفته است، نوشته: آفرين به آقاي مطهري كه ميپذيرد كه بايد نيازهاي جسم و عقل و دل برآورده شود تا اينها اشباع و اقناع شوند، حال ادامه سخن اين است كه جناب مطهري! آيا شما بين اين سه عنصر، تقدم و تاخري ولو به صورت رتبي قايل هستيد يا خير؟ يعني آيا باور داريد كه رتبه عقل و دل، مقدم بر رتبه جسم است؟ يعني آيا ميپذيريد كه اشباع و اقناع، تقدم رتبي بر الزام دارد يا آنكه معتقديد نخست بايد الزام كرد تا آنگاه به اقناع و اشباع برسيم؟ آيا اگر الزام را بر اقناع و اشباع، مقدم داريم، با فطرت حريتخواهي آدمي و
عكسالعمل منفي انسان در برابر اجبار، هرگز به اقناع و اشباع عقل و دل ميرسيم؟ آيا سربازها در پادگانهاي قديم كه فقط ملزم به كار ميشدند، مترصد فرصتي براي فرار و به قول معروف جيمزدن بودند يا آنكه كاملا پذيراي حرف فرماندهان خود ميشدند و با دل و جان اطاعت ميكردند؟
در پاسخ به این پرسش، امکان سه جواب وجود دارد:
۱ - تقدم الزام بر اقناع و اشباع عقل و دل که نام آن را تربیت پادگانی میگذارم و گمان نکنم جناب مطهری با آن استعداد درخشان معتقد به آن باشند. ۲ - مقارنت و همرتبه بودن الزام با اقناع و اشباع که اگر ایشان فرزند خلف شهید مطهری باشد، میپذیرد که تقدم رتبی ایمان بر عمل صالح گویای بطلان این فرض است. ۳ - تقدم اقناع و اشباع بر الزام که مدعای بنده است.
حال ما عقیده داریم اگر بدون دغدغهمندی درباره اقناع و اشباع، فقط به الزام بپردازیم، جوابی عکس خواهیم گرفت و نتیجهای جز گریز و ستیز با دین به دست نخواهیم آورد. این واقعیت، ما را ملزم و مکلف به تلاش برای فرهنگسازی میکند.
یعنی جناب مطهری! به جای اصرار بر رفتار پلیسی، اصرار بر تلاش و تولید فرهنگی کنید. خود را معاف از تلاش فرهنگی نکنید. اگر اقناع و اشباع را مقدم بر الزام میدانید، بر سر مراکز فرهنگی داد بزنید که ۳۳ سال گذشته چه کردید؟
شریفزاده در بخش دیگری از این پاسخ نوشته است: جناب مطهری! اکنون به این جمله از مهندس مشایی توجه کنید: «اسلام اگر افتخار دارد - که دارد - که دین آخر است و قرار است که همه جهان را رهبری کند، این مشروط به این است که اندیشههای انسانی و الهی خودش را به دنیا عرضه بکند.
امروز در دنیا مدعیان راهبری اسلامی متعددند، یکی از آنها ایران است. همچنان که ما در جوامع اسلامی، ادعای راهبری فکری را برای بسیاری از مدعیان نمیپذیریم چون منطقشان، منطق درستی نیست منطقی که خشونت را ترویج میکند، منطقی که زور را ترویج میکند، این مورد پذیرش نیست.»
اینها اصحاب شیطانند. کجا اصحاب خدا هستند؟ همانطور که امروز جمهوری اسلامی ایران داعیه ارایه اندیشههای ناب به جهانیان را دارد، باید خودش را ممهز بکند. در این سرزمین هم همه افکار یک جور نیستند. همه افکار پسندیده نیست. بدون واهمه میگوییم: جهان آینده متعلق به همه انسانها است. هر منطقی که بین انسانها فرق بگذارد، محکوم به شکست است.
او در بخش دیگری از این یادداشت مینویسد:
۱ - کاستن از گزارههای دین یا سکولاریزاسیون دین: در این شیوه پیروان ادیان به گذشت از ویژگیها و مختصات دین خود دعوت میشوند و از آنها خواسته میشود فقط بر مشترکات پایبند بمانند. بدیهی است که مشترکات، تنها موضع تفاهم بین ادیان گوناگون است و همدلی در آنها پدیدار میشود. این ویژگیها است که سبب پراکندگی و بروز اختلاف بین دینداران شده است، پس با رها کردن آنها میتوان به همدلی دست یافت.
۲ - حق انگاشتن همه ادیان یا پلورالیسم دینی: در این شیوه پیروان ادیان به صواب انگاشتن همه ادیان با همه گزارههایشان ترغیب میشوند. تفاوت گزارهها در مختصات ادیان نباید دینداران را به داوری درباره یکدیگر وادارد؛ بلکه بر هر دینداری لازم است که ادیان دیگر را برحق ببیند و تعالیم آنها را درست بداند. بدیهی است که در اینصورت همدلی حاصل میشود اگرچه باورها و رفتارها یکسان نشود. البته در صورت تعارض یا تزاحم رفتارهای دینی در جامعه، تکیه بر اکثریت، بهترین یا تنها شیوه معقول خواهد بود که این فقط درباره رفتارهای اجتماعی دین امکان وقوع دارد و در رفتارهای فردی صورت قابل
فرضی نخواهد داشت.
۳ - فراخواندن به مشترکات و مختصات: این شیوه مربوط به کسانی است که حقانیت را ویژه دین خود دانسته و همدلی را فقط با گرایش مردم جهان به دین خود و پذیرش همه آموزههای آن ممکن میدانند؛ بنابراین میکوشند مردم را به دین خویش درآورند و در صورت عدم پذیرش، به شیوههای قهرآمیزی مثل تخطئه و تکفیر روی میآورند.
۴ - فراخواندن به مشترکات و تبیین مختصات: در این شیوه پیوسته بر اموری تکیه و تاکید میشود که بین ادیان مشترک است. آنگاه تلاش میشود با تبیین صحیح مختصات و بازگرداندن منطقی آنها به مشترکات و حقایق مورد قبول ادیان، بر شمار مشترکات افزوده شود. تکیه بر مشترکات، سبب تلطیف فضای گفتمان و آمادگی پذیرش حقایق میشود؛ هم از این رو قهری و تکفیری پدید نمیآید و گفتوگو استمرار مییابد و رفته رفته همدلی شدت مییابد تا آنجا که از تفاوتها اثری باقی نماند.
۵- تبيين مشتركات تا روشنايي مختصات: در اين شيوه باور آن است كه تلاش در به دست آوردن مشتركات بين اديان، مقتضي يافتن شمار زيادي از مشتركات است. اكنون جاي اين پرسش است كه كدام روش ميتواند در روند جهان به سمت يكپارچگي نقش مثبت و موثري را ايفا كند؟ كدام روش در عرضه دين به مردم جهان از اعتدال برخوردار است و كدام به جانب افراط يا تفريط منحرف شده است؟ آيا با گذر از مختصات دين ميتوان به همدلي رسيد؛ حال آنكه مختصات اديان امور بيهوده و گزافي نيستند كه بتوان آنها را ترك و از زندگي حذف کرد؛ به اين معنا كه اديان در مشتركات و مختصاتشان به اموري پرداختهاند كه مورد نياز بشر بوده و
وقتي چنين باشد يا بايد به همان مختصات بازگشت يا جايگزيني غيرديني براي آنها انديشيد كه درصورت نخست به آغاز راه برگشتيم و همدلي را غيرممكن ميسازيم و در صورت دوم از دين عبور كردهايم و به اذواق و سلايق پناه بردهايم كه همدلي در آن يافت نشدني است.