تهدید شدید عمان از سوی آمریکا حاوی نکات مهم و اساسی است که نشان میدهد ایالات متحده در خلیج فارس چه میزان هژمونی خود را از دست داده که به سمت تهدید بمباران یک کشور آن هم همراستا با خود در برابر نظم و رژیم دریایی که ایران پس از جنگ تحمیلی رمضان بوجود آورده، اقدام حرکت میکند.
آمریکا این روزها کشورهای عربی را با انواع تهدیدها خطاب قرار میدهد. فشار برای پیوستن کشورهای عربی منطقه به پیمان ابراهیم یکی از همین تهدیدات است.
در راستای نظم دریایی ایران در خلیج فارس اخباری از گفتگو ایران و عمان درباره سازوکار جدید مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز انتشار یافته است.
در همین رابطه «علی باقری کنی» معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرد که ایران و عمان در حال رایزنیهای مشترک در مورد سازوکار جدیدی برای تنظیم و مدیریت تردد کشتیها از طریق تنگه هرمز هستند.
متعاقب همین رایزنیها تهدیدات آمریکا علیه کشور عمان شروع شد و شدت گرفت.
ترامپ در ادعایی گفت: «تنگهها برای همه باز خواهند بود و تحت کنترل هیچکس نخواهند بود. ما مراقب آنها خواهیم بود. عمان مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه مجبوریم آنها را بمبگذاری کنیم.»
پس از این بود که وزیر خزانهداری آمریکا عنوان کرد: «دولت ایالات متحده هرگونه تلاش برای اعمال سیستم عوارض در تنگه هرمز را تحمل نخواهد کرد؛ بهویژه عمان باید بداند که وزارت خزانهداری آمریکا به طور تهاجمی هر بازیگری را که در تسهیل عوارض برای این تنگه نقش داشته باشد، هدف قرار خواهد داد و هر شریکی که تمایل به آن داشته باشد، مشمول جریمه خواهد شد.»
همین تهدیدات نظامی و اقتصادی در وهله اول نشان میدهد که چطور آمریکا در خلیج فارس دیگر قدرتی ندارد و سعی دارد با تهدیدات شدید خواسته خود را اعمال کند. این موارد روایتی از افول قدرت آمریکا در تنگه هرمزی است که سیادت و مدیریت آن دست ایران است و ماههاست که این مدیریت اعمال میشود.
تهدید عمان به عنوان یک کشور بیطرف و همراه آمریکا برای بسیاری از مردم جهان جای تعجب داشت. اینکه آمریکا برای اهداف خود حتی کشورهای دوست را نیز مورد تهدید قرار میدهد یکی نکات قابل تامل رفتار عصبانی ترامپ بود.
هر چند که این تهدید اگر بر فرض واقعی بودن عملیاتی شود خود آمریکا بازهم زیر سئوال میرود؛ چراکه کشورهای عربی منطقه و همسایه عمان حالا خود را در برابر آمریکا خواهند دید که با یک اقدام بر خلاف میل واشنگتن با تهدیدات شدید روبرو خواهند شد. آمریکا تا این حد نشان داده که کشوری بیاعتبار و غیر قابل اعتماد است.
اظهارات تند ترامپ درباره اینکه «تنگهها برای همه باز خواهند بود و تحت کنترل هیچکس قرار نخواهند گرفت» نیز بیش از آنکه نشانه اقتدار باشد، بیانگر نگرانی آمریکا از تغییر موازنه قدرت است. زیرا واقعیت این است که تحولات اخیر نشان داده دوران تصمیمگیری یکجانبه آمریکا در منطقه با چالشهای جدی روبهرو شده است.
اکنون معادله جدیدی در حال شکلگیری است؛ معادلهای که در آن ایران تلاش میکند همزمان از قدرت نظامی، موقعیت ژئوپلیتیکی و توان بازدارندگی منطقهای خود بهعنوان ابزار فشار استفاده کند. درواقع عصبانیت ترامپ از تغییر معادلات در یک جغرافیای مهم آن هم در کنار گذاشتن آمریکا و بدون در نظر گرفتن اراده و منافع این کشور است.
با این حال، آنچه بیش از همه اهمیت دارد این است که تنگه هرمز دیگر فقط یک گذرگاه انرژی نیست؛ بلکه به نماد رقابت برای تعیین نظم آینده منطقه تبدیل شده است که ایران در آن دست برتر را دارد.
آنچه امروز در تنگه هرمز جریان دارد، صرفاً یک اختلاف بر سر عبور کشتیها یا قواعد دریایی نیست؛ بلکه نشانه ورود منطقه به مرحلهای تازه از بازتوزیع قدرت است.
آمریکا که سالها خود را قدرت بلامنازع خلیج فارس میدانست، اکنون در برابر واقعیتی قرار گرفته که دیگر با ابزارهای سنتی قابل مهار نیست.
عصبانیت و ادبیات تند ترامپ علیه عمان، بیش از هر چیز نشاندهنده نگرانی واشنگتن از شکلگیری نظم جدیدی است که در آن بازیگران منطقهای، بهویژه ایران، نقش تعیینکنندهتری بدون آمریکا پیدا کردهاند.
در چنین شرایطی، تهدید نظامی و فشار اقتصادی نه نشانه اقتدار، بلکه علامت کاهش قدرت اقناعی و فرسایش هژمونی آمریکاست. تنگه هرمز امروز تنها یک گذرگاه انرژی نیست؛ بلکه به صحنهای تبدیل شده که آینده موازنه قدرت در غرب آسیا در آن تعریف میشود؛ صحنهای که برخلاف گذشته، آمریکا دیگر تنها بازیگر تعیینکننده آن نیست.
