این روزها گزاره «تنگه هرمز را دادیم رفت» درحالی ازسوی برخی تکرار میشود که تهران بر پایان دوران «بدیم بره» تاکید دارد و این آبراهه راهبردی، که سالها از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان و محل تلاقی منافع ایران، کشورهای عربی خلیجفارس و قدرتهای فرامنطقهای بوده، اکنون در حال ورود به مرحلهای تازه از معادلات امنیتی، سیاسی و حتی اقتصادی است؛ مرحلهای که تهران از آن بهعنوان «ترتیبات جدید» یاد میکند.
ایران درحالی بر ضرورت بازتعریف سازوکارهای امنیتی و سیاسی حاکم بر تنگههرمز تأکید دارد که جنگ و تحولات اخیر منطقه، از تغییر آرایش نیروها و مناسبات امنیتی گرفته تا افزایش نقش بازیگران ساحلی، زمینه را برای بازنگری در معادلات پیشین و ایجاد «ترتیبات تازه» فراهم کردهاست. اکنون این ایران است که در چارچوب بازآرایی نقشها در خلیجفارس، بر فاصله گرفتن از الگوی سنتی حضور و مداخله قدرتهای خارجی در امنیت تنگههرمز تاکید دارد و درحال جا انداختن نقشآفرینی بومی در ترتیبات جدید منطقهای است.
نهادی برای مدیریت جدید ایرانی
- یکی از اصلیترین اقدامهای ایران در راستای تثبیت «ترتیبات جدید» در تنگههرمز، راهاندازی نهاد مدیریت آبراه خلیجفارس بود.
- زمان تاسیس: ۱۵ اردیبهشتماه ۱۴۰۵
- کارویژه: نهاد قانونی هماهنگی برای صدور مجوز و تنظیم عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز
- اهداف راهبردی:
- شفافسازی رویههای ترافیک دریایی
- تنظیم ترافیک تردد از تنگههرمز
- جلوگیری از عبور بدونمجوز و غیرقانونی از این آبراهه بینالمللی
- پرداخت هزینه خدمات ارائه شده برای عبور ایمن از تنگههرمز
- هماهنگی ترانزیت از طریق تنگههرمز با سپاهپاسداران، به عنوان «مسئول امنیت» این آبراهه بینالمللی
- مقابله با دخالتهای فرامنطقهای در ترافیک دریایی منطقه
- تعیین محدوده نظارتی مدیریت تنگههرمز
- استناد حقوقی: کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها
- محور: کشورهای ساحلی اجازه دارند آبهای سرزمینی خود را به دلایل ایمنی و زیستمحیطی از طریق هزینههای شفاف و غیرتبعیضآمیز، تنظیم کنند.
- واکنش آمریکا: اضافه شدن «نهاد مدیریت آبراه خلیجفارس» به فهرست تحریمهای آمریکا
- اقدامهای انجام شده در راستای تثبیت ترتیبات ایرانی جدید در تنگه هرمز:
- دریافت اطلاعات از کشتیها بهمنظور صدور مجوز عبور ایمن از تنگه هرمز
- طبقهبندی و بررسی درخواستهای عبور براساس نوع شناورهای درخواستی
- طبقهبندی و بررسی درخواستهای عبور براساس مقاصد جغرافیایی
- طبقهبندی و بررسی درخواستهای عبور براساس جهت حرکت کشتیها
آغاز عصر جدید تنگههرمز
- «کنترل ایران بر تنگه هرمز» موضوعی است که مقامهای ایرانی در روزهای اخیر بارها بر «برگشتناپذیر» بودن آن تاکید کردهاند.
۱
راهبرد محوری تهران درباره تنگه هرمز
- آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، رهبرمعظمانقلاب:
- ایران اسلامی با شکر عملی نعمت اعمال مدیریت بر تنگههرمز، منطقه خلیجفارس را ایمن خواهد کرد.
- ایران بساط سوءاستفادههای دشمن متخاصم را از این آبراه برخواهد چید.
- مسعود پزشکیان، رئیسجمهور:
- خلیج فارس عرصه تحمیل ارادههای یکجانبه خارجی نیست و امنیت این پهنه راهبردی تنها با همکاری کشورهای ساحلی تأمین میشود.
- محمدباقر قالیباف، رئیس هیات مذاکرهکننده ایران:
- تنگه هرمز با رعایت این قوانین و با ترتیبات ایرانی، ازسوی ایران اداره خواهد شد.
۲
چشمانداز معادلات در تنگههرمز
- تحول: مذاکرات ایران و عمان باهدف بازگشایی تنگه هرمز
- موضع آمریکا:
- مخالفت با ترتیبات ایرانی در تنگههرمز
- بازگشایی کریدور جنوبی در تنگه هرمز
- تلاش برای هدایت کشتیها به مسیر ناامن جدید
- مخالفت با دریافت عوارض و هزینه خدمات ازسوی ایران
- موضع ایران:
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورایعالی امنیت ملی:
- تا آمریکا رفتارش را تصحیح نکند، تنگههرمز باز نمیشود. تصحیح رفتار یعنی:
- دست برداشتن از تهدید و توهین به مقدسات مردم ایران
- پایان دادن به جنگ و تجاوز علیه ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق برای همیشه
- برداشتن محاصره دریایی و خارج کردن نیروهای نظامی از پیرامون ایران
- پرداخت بی کم و کاست خسارتهای دو جنگ تحمیلی به ایران
- برداشتن تحریمهای ظالمانه و غیرقانونی علیه ایران
- آزاد کردن بی قید و شرط داراییهای ایران
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه:
- با توجه به پیچیدگیهای فنی، تعیین مسیر موقت در حال انجام است.
- به نظرم بسیار به نتیجه نهایی نزدیک هستیم؛ البته این به نشانه بازگشایی تنگه هرمز نیست.
- بازگشایی تنگههرمز منوط به شرایط دیگر و جبران نقض تفاهمنامه ازسوی آمریکاست.
- بند ۵ تفاهمنامه کاملاً روشن گفته که ایران ترتیباتی اتخاذ خواهد کرد که تنگه هرمز را بازگشایی کند.
- ما به چالش کشیدن مدیریت ایران بر تنگه هرمز تحمل نخواهیم کرد.
سردار حسین محبی، سخنگوی سپاهپاسداران:
- باز شدن تنگههرمز منوط به پذیرش کامل شروط ایران ازسوی آمریکا و دست برداشتن آنان از دخالت در روند مذاکرات منطقهای است.
- هر زمان که آمریکا شرایط ایران را بپذیرد، قطعاً تنگه هرمز باز خواهد شد.
- بازگشایی تنگه هرمز تابع سازوکار و شرایط اختصاصی جمهوریاسلامی ایران است و ارتباطی به مذاکرات ایران و عمان ندارد.
محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام:
- اگر محاصره ادامه یابد، کشتیها و نیروهای آمریکایی با خطرات و تلفات جدی روبهرو میشوند.
- ایالاتمتحده باید رفتار خود را تغییر دهد، درغیر این صورت ما این وضعیت را تحمل نخواهیم کرد.
- ما هرگز اجازه باز شدن یک کریدور دوم در تنگههرمز را نخواهیم داد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه:
- بستهشدن تنگه هرمز ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پیامدهای امنیتی آن برای کل منطقه بود.
- قاعدتا تفاهم ایران و عمان فینفسه نمیتواند به معنای امن شدن تنگه برای کشتیهای عبوری باشد.
عوامل ناامنکننده تنگه هرمز ازسوی آمریکا، بهویژه محاصره دریایی و دیگر اقدامهای تجاوزکارانه و تهدیدآمیز علیه ایران و منافع آن همچنان وجود دارد.
