از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
بیبیسی در گزارشی از تبادل حملات تلافیجویانه میان ایران و آمریکا علیه کشتیها خبر داد. بر اساس این گزارش، ارتش آمریکا مدعی شد که دو نفتکش مرتبط با ایران را «برای همیشه از کار انداخته» و یک نفتکش سوم را در دریای عمان «کاملاً منهدم کرده است.» سنتکام این شناورها را بخشی از «شبکه سایه چندمیلیارد دلاری تأمین مالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» خواند. ایران نیز متقابلاً اعلام کرد که سه شناور مرتبط با آمریکا و سه نفتکش متخلف در تنگه هرمز را هدف قرار داده است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با لحنی تهدیدآمیز نوشت: «ساده است: اگر ایران به کشتیهای آمریکایی شلیک کند، ما نفتکشهایشان را نابود (و غرق) خواهیم کرد.» با این حال، ترامپ از اطلاق واژه «جنگ» به این تبادل آتش خودداری کرده است. در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با تأکید بر اینکه تردد از مسیرهای غیرمجاز در تنگه هرمز «ممنوع» است، به سایر کشتیها هشدار داد.
بیبیسی میافزاید که تنگه هرمز از آغاز جنگ عملاً بسته شده و به منبع اصلی اهرمهای ایران تبدیل شده است. جزیره خارک که ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن عبور میکند، هدف حملات آمریکا قرار گرفت. با وجود ادعای ترامپ مبنی بر «باز بودن» تنگه، ترافیک کشتیرانی به شدت کاهش یافته و قیمت جهانی انرژی افزایش یافته است. قیمت گازوئیل در آمریکا به ۵.۸۵ دلار در هر گالن رسیده که در آستانه انتخابات میاندورهای فشار مضاعفی بر دولت ترامپ وارد کرده است.
روزنامه گاردین از تشدید تنشها در خلیج فارس خبر داد و نوشت که ارتش آمریکا پس از آنکه یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن این کشور هدف حملات موشکی ایران قرار گرفتند، سه نفتکش ایرانی را مورد حمله قرار داده است. به گفته پنتاگون، دو فروند از این نفتکشها «برای همیشه از کار افتاده» و یک نفتکش خالی نیز منهدم شده است. برد کوپر، فرمانده سنتکام، با لحنی تهدیدآمیز ادعا کرد که ایالات متحده در دفاع از نیروهای آمریکایی تردید نخواهد کرد و در صورت لزوم، ناوگان نفتی ایران را نابود خواهد کرد.
این گزارش میافزاید که خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، حمله آمریکا به یک نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک را تأیید کرد و اعلام داشت که خدمه آن زنده و در حال تخلیه هستند. سنتکام نیز مدعی شد که این شناورها بخشی از «شبکه سایه» تأمین مالی سپاه و گروههای مسلح منطقهای بودهاند. ایران نیز متعاقباً اعلام کرد که سه نفتکش و سه شناور آمریکایی را هدف قرار داده است.
گاردین یادآور میشود که این حملات نزدیک به یک هفته پس از ازسرگیری درگیریها رخ داده و یکی از حملات آمریکا در روز سهشنبه به یک مراسم عروسی در جنوب ایران، چهار شهید از جمله یک کودک بر جای گذاشته است. جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، با بیتفاوتی گفته است که «گاهی چیزهایی اتفاق میافتد.» این گزارش نشان میدهد که با فروپاشی کامل مذاکرات و بازگشت چرخه خشونت، منطقه بار دیگر در آستانه یک رویارویی تمامعیار قرار گرفته است.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای نوشت: حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ نقطه عطفی در سیاست خارجی آمریکا و مناسبات بینالمللی بود. دولت جورج بوش با اعلام «جنگ علیه تروریسم»، ابتدا به افغانستان حمله کرد و سپس در سال ۲۰۰۳ با ادعای وجود سلاحهای کشتارجمعی و ارتباط عراق با القاعده، به عراق یورش برد؛ ادعاهایی که بعداً بیاساس بودن آنها آشکار شد.
نویسنده معتقد است جنگ عراق نهتنها به دموکراسی و ثبات خاورمیانه منجر نشد، بلکه موج جدیدی از تروریسم، فرقهگرایی و بیثباتی ایجاد کرد، اعتبار آمریکا را کاهش داد و جایگاه سازمان ملل را تضعیف کرد. در جهان عرب، رویکرد امنیتی بر گفتمان دموکراسی و حقوق بشر غلبه یافت و حکومتهای امنیتی تقویت شدند.
نویسنده با تأکید براینکه همزمان، آمریکا از طریق آموزش، رسانه و «اصلاح دینی» در پی تغییر نگرش جوامع منطقه بود و مسئله فلسطین نیز به حاشیه رفت و حمایت آمریکا از اسرائیل افزایش یافت. در نهایت، ابراز عقیده کرده است که جنگ علیه تروریسم سیاستی پرهزینه بوده که بیش از همه به آمریکا و جهان اسلام آسیب زد و زمینه را برای قدرتیابی چین و اسرائیل فراهم کرد.
المیادین در مقاله ای تأکید کرد که ادامه جنگ آمریکا علیه ایران، فشار فزایندهای بر پنتاگون و دولت دونالد ترامپ وارد کرده است. افشای اطلاعات درباره کاهش ذخایر موشکها و مهمات، بهویژه در شرایطی که مصرف تسلیحات از توان تولید و جایگزینی آنها سریعتر است، به مسئلهای راهبردی تبدیل شده است.
نویسنده توضیح می دهد که انجام تحقیقات گسترده و آزمایشهای دروغسنجی از اعضای ستاد مشترک، در کنار برکناریها و تغییرات متعدد در فرماندهی نظامی، نشانهای از تشدید بحران اعتماد در پنتاگون تلقی میشود.
از نگاه نویسنده، طولانیشدن جنگ میتواند توان آمریکا برای مقابله با تهدیدهای دیگر، از جمله روسیه و چین، و حمایت نظامی از اسرائیل را محدود کند. همچنین انتشار اخبار مربوط به کمبود مهمات میتواند بر محاسبات ایران تأثیر بگذارد. مقاله سه سناریو را مطرح میکند: افزایش تولید تسلیحات و مهار بحران، تداوم فرسایشی جنگ، یا عمیقترشدن شکاف میان دولت ترامپ و ارتش. در نهایت، نویسنده نتیجه میگیرد که سانسور اطلاعات نمیتواند مشکل واقعی فرسایش نظامی و سیاسی آمریکا را حل کند.
رأی الیوم در مقاله ای دلایل مخالفت حزبالله با واگذاری موقعیت نظامی «علی الطاهر» به ارتش لبنان را بررسی میکند. نویسنده معتقد است این مخالفت الزاماً ناشی از بیاعتمادی به ارتش نبود، بلکه به نحوه واگذاری و پیامدهای سیاسی و امنیتی آن مربوط میشد. از نگاه حزبالله، تحویل این موقعیت میتوانست به معنای پذیرش ترتیبات امنیتی جدیدی باشد که تحت فشار آمریکا و اسرائیل شکل گرفته و در آینده درباره دیگر مناطق نیز به یک الگو تبدیل شود.
موقعیت علی الطاهر به دلیل ارتفاع و موقعیت جغرافیایی، ارزش عملیاتی و نمادین دارد و در گفتمان محور مقاومت، بخشی از شبکه گستردهتر جبهههای رویارویی منطقهای تلقی میشود. همچنین عقبنشینی از آن میتوانست در میان حامیان حزب، نشانه ضعف یا عقبنشینی تلقی شود.
با این حال، تصمیم حزبالله ریسکهایی نیز داشت؛ زیرا اختلاف بر سر واگذاری ممکن بود در نهایت زمینه را برای تصرف موقعیت توسط اسرائیل فراهم کند. مقاله در نهایت، مسئله علی الطاهر را نمادی از کشمکش میان مقاومت، حاکمیت دولت لبنان و فشار خارجی میداند.
رسانه های روسیه و چین
وبسایت شبکه راشاتودی در گزارشی با عنوان «مشکل در بازارهای اوراق قرضه جهانی؛ چه باید دانست» هشدار میدهد که بازار بدهی دولتها در اقتصادهای بزرگ جهان تحت فشار فزاینده قرار گرفته است. به نوشته RT، بازده اوراق قرضه در بسیاری از کشورها به بالاترین سطوح چند سال یا حتی چند دهه اخیر رسیده و همزمان افزایش کسری بودجه، رشد بدهی عمومی و کاهش تقاضا برای اوراق دولتی، آسیبپذیری بازار را بیشتر کرده است.
آرتی عامل دیگری را نیز به این وضعیت پیوند میدهد: ازسرگیری جنگ آمریکا و ایران در خاورمیانه. بر اساس گزارش، پس از تشدید درگیریها در ابتدای هفته، قیمت نفت برنت بیش از ۴ دلار افزایش یافت و به ۹۴.۶۵ دلار در هر بشکه رسید و در مجموع حدود ۹ درصد در هفته رشد کرد. افزایش قیمت انرژی نگرانی درباره موج تازه تورم را افزایش داده است؛ تورم منطقه یورو در ماه اوت به ۳.۳ درصد رسید که بالاترین میزان در نزدیک به سه سال گذشته بود.
این گزارش تأکید میکند که افزایش هزینه استقراض میتواند محدودیت مهمی برای دولت آمریکا در ادامه جنگ ایجاد کند. بازده اوراق خزانه آمریکا در بخشهایی به سطوح بالا رسیده و بازار احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در سپتامبر را حدود ۷۰ درصد ارزیابی میکند.
از نگاه نویسنده اگر همزمان با جنگ و افزایش تورم، نرخهای بلندمدت اوراق نیز بالا بماند، فشار بر سیاستگذاران آمریکایی تشدید خواهد شد.
گزارش همچنین به وضعیت مالی فرانسه، افزایش بازده اوراق اروپا و احتمال کاهش تقاضای خارجی برای اوراق خزانه آمریکا اشاره دارد. در همین زمینه، آرتی گزارش جداگانهای درباره پیشنهاد صندوق ثروت ملی ۲.۳ تریلیون دلاری نروژ برای کاهش سهم اوراق دولتی منتشر کرده است؛ اقدامی که طبق برآورد Financial Times میتواند حدود ۸۰ میلیارد دلار از اوراق خزانه آمریکا را کاهش دهد.
در ارزیابی گزارش آرتی ادامه جنگ و افزایش دوباره قیمت نفت تا بالای ۱۰۰ دلار میتواند فشار تورمی و بحران بازار بدهی را تشدید کند.
الکساندر تیموخین نویسنده و تحلیلگر روس در نشریه وزگلیاد روسیه نوشت که ناو هواپیمابر آمریکایی «آبراهام لینکلن» روز چهارشنبه، دوم سپتامبر و پس از هشت ماه ماموریت، در حالی که مملو از زنگ زدگی بود، در بندر پاتایا تایلند پهلو گرفت؛ این نخستین خشکی بود که ناو مذکور پس از این ماموریت طولانی در آن لنگر انداخت.
مأموریت این ناو به دلیل انتشار گزارشهایی مبنی بر مشکلات دریانوردان ناشی از گرسنگی، فشار روانی شدید و حتی تلاش برای خودکشی، یک رسوایی بزرگ برای آمریکا به بار آورده است.
به نوشته این مقاله، در رأس این مشکلات شکست استراتژی دریایی آمریکا قرار دارد. آمریکا نمیداند چگونه باید از ناوگان خود در جنگ بزرگ آینده استفاده کند و حتی نمیتواند ماهیت دقیق این ناوگان را تعیین کند؛ در نتیجه، توانایی برنامهریزی برای توسعه آن را نیز ندارد.
تیموخین نوشت که بحثهاس زیادی درباره آینده نیروی دریایی آمریکا وجود دارد، اما تاکنون چشمانداز روشنی از این بحث ها به دست نیامده است. دریاسالار «آرتور سیبروفسکی»، صاحب نظریه «جنگ شبکهای»، می گفت: «اگر آینده خود را خودتان نسازید، قربانی آیندهای خواهید شد که برای شما ساخته شده است.» نیروی دریایی آمریکا دقیقاً در حال تجربه همین وضعیت است. به همین دلیل، جنگ با ایران که نیروی دریایی آمریکا را به شکلی مشابه جنگهای پیشین فرسوده کرده، باعث شده است که مشکلات این نیرو بر سر میز رسانهها و بررسیهای پارلمانی قرار بگیرد.
این نویسنده روس با اشاره به اینکه «شماتت کردن رقیب بیفایده است»، ابراز داشت که بروز این مشکلات در آمریکا، مقدمات تغییر را فراهم میکند. در حال حاضر، یک مبارزه شدید برای قدرت در این کشور در جریان است و شخصیتهایی از حزب دموکرات، حوادث رخ داده در ناو حامل هواپیمای «لینکلن» را برجسته کردهاند. فشار بر ترامپ ممکن است باعث تشدید این مشکلات شود، هرچند که این مشکلات در دوران دموکراتها نیز وجود داشتند. اما در واقعیتِ جامعه آمریکا، این وضعیت نشاندهنده احتمال بالای تغییری است که میتواند از طرق مختلف محقق شود.
شبکه تلویزیونی سیجیتیان در گزارشی با عنوان «آمریکا و ایران در حملات متقابل به نفتکشها؛ تشدید رویارویی در تنگه هرمز» نوشت که پس از حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی، ایران نیز در اقدامی تلافیجویانه سه نفتکش در تنگه هرمز و سه شناور مرتبط با آمریکا را در مناطق دیگر هدف قرار داده است.
به نوشته سیجیتیان، نیروی دریایی سپاه اعلام کرده نفتکشهای هدفگرفتهشده در تنگه هرمز از مسیرهایی عبور میکردند که ایران آنها را «غیرمجاز» میداند و به کشتیهای حاضر در خلیج فارس و اطراف تنگه هشدار داده است از مسیرهای غیرمجاز عبور نکنند.
سیجیتیان همچنین گزارش داد نیروی هوافضای سپاه با چند موشک بالستیک یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن آمریکایی را هدف قرار داده و مدعی شده این دو شناور پس از آسیبدیدن و نگرانی از حملات بیشتر، منطقه درگیری را ترک کردهاند.
در مقابل، فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده سه نفتکش ایرانی را در نزدیکی جزیره خارک، جاسک و دریای عمان هدف قرار داده است. واشنگتن این حملات را واکنش به شلیک موشکهای بالستیک ایران به دو شناور آمریکایی اعلام کرده است.
این شبکه افزود تشدید درگیریها در تنگه هرمز، نگرانیها درباره امنیت عرضه جهانی انرژی را افزایش داده و قیمت نفت برنت در پایان معاملات روز جمعه به ۹۶٫۲۸ دلار در هر بشکه رسیده است. لطفاً برای این گزارش یک لیتر کمتر از ۱۹۰ کاراکتر به من بده.
