دهم نوامبر، روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، فرصتی برای بازخوانی نقش دانش و فناوری در ساختن آینده‌ای امن‌تر و پایدارتر برای بشریت است. این مناسبت که از سوی یونسکو نام‌گذاری شده، بر ضرورت پیوند علم با زندگی اجتماعی، توسعه پایدار، همکاری‌های علمی و استفاده مسئولانه از دستاوردهای دانش بشری تأکید دارد. شعار محوری این روز، یادآور این حقیقت است که علم زمانی در مسیر تعالی بشریت قرار می‌گیرد که در خدمت زندگی، عدالت و رفاه عمومی باشد.
جمهوری اسلامی ایران نیز با تکیه بر اندیشه و رهنمودهای رهبر شهید انقلاب، همواره پیشرفت علمی و دستیابی به فناوری‌های راهبردی را بخشی از مسیر استقلال، اقتدار و توسعه کشور دانسته است. در این نگاه، علم نه ابزار سلطه بر ملت‌ها، بلکه ظرفیتی برای رفع نیازهای جامعه، ارتقای کیفیت زندگی و دفاع از استقلال ملی است؛ از فناوری نانو و زیست‌فناوری تا انرژی هسته‌ای و دیگر دانش‌های نوین.
تأکید رهبر شهید انقلاب بر استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و فتوای صریح ایشان درباره حرمت سلاح‌های کشتار جمعی، بیانگر مرزبندی روشن میان قدرت علمی و تهدید حیات بشری بود. ایشان تصریح کرده بودند که تولید و استفاده از سلاحی که جان غیرنظامیان و انسان‌های بی‌گناه را تهدید می‌کند، از منظر مبانی اسلامی ممنوع است.
اکنون با ترور رهبر شهید انقلاب و تحولات تلخ منطقه، بیش از گذشته ضرورت توجه به یک پرسش اساسی مطرح است: چگونه می‌توان از علم، صلح و توسعه سخن گفت، اما دانشمندان و صاحبان اندیشه را هدف قرار داد و زیرساخت‌های علمی یک کشور را تهدید کرد؟ این تناقض نشان می‌دهد که صلح واقعی صرفاً با شعار و مناسبات قدرت محقق نمی‌شود؛ بلکه به احترام به استقلال ملت‌ها، امنیت دانشمندان و پایبندی به اصول اخلاقی نیاز دارد.
با این همه، پاسخ ایران باید در استمرار مسیر پیشرفت علمی، صیانت از ظرفیت‌های ملی و تقویت فناوری‌های صلح‌آمیز و راهبردی جست‌وجو شود. همان‌گونه که در پیام رهبر جدید انقلاب نیز بر پاسداری از همه ظرفیت‌های انسانی، علمی، صنعتی و فناورانه کشور تأکید شده است، هیچ فشار و تهدیدی نباید حق ملت ایران برای پیشرفت و بهره‌مندی از دانش روز را سلب کند.
روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، فرصتی است برای یادآوری یک اصل بنیادین: اقتدار علمی حق ملت‌هاست، اما علم نباید به ابزاری برای نابودی انسان‌ها تبدیل شود. ایران می‌تواند در عین پاسداری از توان علمی و فناوری خود، بر همان اصل اخلاقی پافشاری کند که جان انسان‌های بی‌گناه را خط قرمز می‌داند؛ چراکه صلح پایدار از مسیر عدالت، استقلال و مسئولیت‌پذیری علمی می‌گذرد.
