بازتاب پیامدهای جنگ علیه ایران در رسانههای جهان
از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
والاستریت ژورنال در گزارشی به قلم جولیا پترونی نوشت آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد اختلال کشتیرانی ناشی از جنگ ایران، اعتماد به تنگه هرمز را از میان برده و بازنگری پرهزینهای در تجارت جهانی انرژی آغاز شده که میتواند وابستگی جهان به این مسیر را در دهه آینده بهشدت کاهش دهد. به نوشته این روزنامه، پیش از درگیری حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از تنگه هرمز میگذشت و بر پایه گزارش «چشمانداز انرژی جهان»، این رقم در صورت ادامه اختلال شدید تا ۲۰۳۰ به ۸٫۵ میلیون بشکه و تا ۲۰۳۵ به کمتر از دو میلیون بشکه در روز کاهش مییابد.
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس، گفت «بحران هرمز شوک بزرگی به سیستم وارد کرده است... هیچ مسیر معتبری برای بازگشت جهان انرژی به وضع پیشین نمیبینم»، اما خاورمیانه همچنان بزرگترین صادرکننده نفت به بازارهای جهانی میماند، زیرا تولیدکنندگان بزرگ خلیج فارس به ساخت خطوط لوله و مسیرهای جایگزین شتاب دادهاند.
بر پایه گزارش، حدود هفت میلیون بشکه ظرفیت تازه خط لوله در دست ساخت یا بررسی است که به حدود ۴۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد و حدود دو دلار به هزینه هر بشکه نفت صادراتی خاورمیانه میافزاید. به نوشته این روزنامه، بهای نفت برنت از حدود ۷۱ دلار پیش از جنگ به اوج بیش از ۱۲۶ دلار رسید و در نوامبر به حدود ۹۳ دلار بازگشت و آژانس انتظار دارد بازار در سال آینده با مازاد عرضه حدود ۳٫۸ میلیون بشکه در روز روبهرو شود. بر پایه گزارش، تقاضای جهانی نفت میان مارس و اکتبر حدود ۳٫۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و آژانس پیشبینی میکند بحران، گرایش کشورها به منابع انرژی داخلی، تجدیدپذیرها و هستهای را تقویت کند.
آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت متحدان آمریکا در خاورمیانه تلاشهای خود را برای جلوگیری از سرگیری جنگ تمامعیار تشدید کردهاند، در حالی که فشار بنیامین نتانیاهو بر دولت ترامپ برای آغاز کارزار هوایی مشترک علیه ایران افزایش یافته است. بر پایه گزارش، مقامهای دولت و امنیتی کشورهای خلیج فارس، پاکستان و ترکیه گفتوگوهای هماهنگ و تماس با مقامهای ارشد آمریکایی را برای جلوگیری از جنگ تازه انجام دادهاند تا با تلاشهای نتانیاهو برای از سرگیری جنگ یا اجازه دادن به اسرائیل برای حمله به تأسیسات هستهای و توان موشکی ایران مقابله کنند.
به نوشته این گزارش، سفر رومن گوفمن، رئیس موساد، به آمریکا و دیدار با جان رتکلیف و استیو ویتکاف نگرانی متحدان را برانگیخته که ترامپ را به سمت از سرگیری جنگ سوق دهد. در همین حال، ایران حملات خود به همسایگان خلیج فارس را گسترش داد و یک پایگاه هوایی آمریکا در کویت و چند هدف در بحرین را هدف قرار داد که به گفته تهران تلافی حمله آمریکا به جزیره قشم بود. تحلیلگران میگویند این حملات نشان میدهد تهران از وضع موجود خسته شده و راهبردی از تشدید تنش حسابشده برای بالا بردن هزینههای محاصره دنبال میکند.
رویترز نوشت پاسخ به پرسش «این جنگ چه زمانی پایان مییابد؟» به جواب دهنده آن بستگی دارد. به نوشته این خبرگزاری، ایران اعلام کرد در پاسخ به حمله آمریکا به جزیره قشم، به مواضع آمریکا در کویت و بحرین حمله کرد. رومن گوفمن، رئیس موساد، هفته گذشته مقامهای آمریکایی را به حملات مشترک تازه به ایران ترغیب کرد، زیرا بنیامین نتانیاهو معتقد است پنجره اقدام در حال بسته شدن است، در حالی که ترامپ گزینهها را میسنجد و رهبران خلیج فارس او را از حمله منع میکنند. به نوشته رویترز، جیدی ونس گفت آمریکا اجازه نمیدهد این درگیری به جنگی بیپایان یا حتی تعهدی دوساله تبدیل شود، اما تاریخ پایانی تعیین نکرد و وعده او تنها شامل مشارکت آمریکا میشود.
در مقابل، مقامهای سعودی فرض میکنند درگیری با انصارالله در یمن تا سال آینده ادامه یابد و دو مقام غربی گفتند این جنگ ممکن است تا شش ماه طول بکشد. بر پایه گزارش، انصارالله این هفته تنگه بابالمندب را از نیروهای تحت حمایت عربستان بازپس گرفتند و به عدن نزدیک میشوند؛ فرودگاه ریاض از اکتبر تقریباً بسته است و بیمهگران هزینه پوشش کشتیها را افزایش دادهاند، بهگونهای که هزینه یک هفته بیمه از بندر ینبع حدود سه میلیون دلار و از بندرهای جنوبی یا هرمز حدود هفت میلیون دلار برآورد شده، در حالی که پیش از جنگ حداقل ۱۰۰ هزار دلار بود. به نوشته این خبرگزاری، سیگنالها متناقضاند: ونس از خروج سخن میگوید، ترامپ موضع قطعی ندارد و ریاض و دیگران برای ادامه جنگ آماده میشوند.
رسانه های عربی
روزنامه الشرق نوشت: آمریکا و ایران در شرایطی به ادامه رقابت و تقابل خود ادامه میدهند که هر دو تصور میکنند گذشت زمان به سود آنهاست؛ محاسبهای که دو طرف را در بنبستی دشوار قرار داده و خروج از آن را پیچیدهتر کرده است.
برخی مذاکرهکنندگان پیشین آمریکایی در امور خاورمیانه، مقامهای اروپایی و منابع منطقهای معتقدند که احتمال ازسرگیری درگیریهای نظامی پیش از دستیابی به راهحل دیپلماتیک همچنان جدی است.
دونالد ترامپ ترجیح میدهد بهجای آغاز حملات نظامی گسترده، فشار اقتصادی و محاصره دریایی ایران را ادامه دهد. واشنگتن امیدوار است این فشارها تهران را به عقبنشینی و پذیرش امتیازاتی در پرونده هستهای وادار کند.
در مقابل، ایران خواهان برداشتهشدن محاصره، آزادسازی داراییهای مسدودشده، ازسرگیری فروش نفت و پایان اقدامات خصمانه پیش از ورود جدی به مذاکرات هستهای است.
نگرانی اصلی کشورهای منطقه این است که شکست مسیر دیپلماسی، بار دیگر آتش جنگ را شعلهور کند و زیرساختهای انرژی و امنیت دریانوردی در خلیج فارس را در معرض تهدید قرار دهد.
یورونیوز در رابطه با ابعاد و پیامدهای جنگ آمریکا با ایران نوشت: شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا، اعتماد تهران به موضع خود در مذاکرات با واشنگتن را افزایش داده است. رهبران ایران این نتیجه را نشانه افزایش نارضایتی عمومی از جنگ و پیامدهای اقتصادی آن در آمریکا میدانند و معتقدند میتوان از این وضعیت برای وادار کردن دونالد ترامپ به پذیرش امتیازهای بیشتر استفاده کرد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، ایران طرحهایی برای افزایش فشار نظامی بر آمریکا آماده کرده است تا واشنگتن را به بازگشت به میز مذاکرات وادار کند. این طرحها میتواند شامل افزایش حملات به نفتکشهایی باشد که از پرداخت عوارض عبور از تنگه هرمز خودداری میکنند.
از نگاه تهران، محدودیتهای اعمالشده بر تردد دریایی در تنگه هرمز و تأثیر آن بر اقتصاد آمریکا، اهرمی مؤثر برای افزایش هزینههای جنگ علیه واشنگتن است.
در مقابل، ترامپ چند گزینه را پیش رو دارد: تلاش مجدد برای دستیابی به توافق، ازسرگیری حملات نظامی یا کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه و خروج تدریجی از جنگ.
با این حال، احتمال اقدام نظامی مستقل اسرائیل یا حمله ایران به منافع آمریکا و متحدانش میتواند معادلات را تغییر دهد و واشنگتن را بار دیگر به سمت تشدید درگیری سوق دهد.
این تحولات نشان میدهد که نتایج انتخابات آمریکا، علاوه بر تأثیرات داخلی، به عاملی در محاسبات راهبردی تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
روزنامه الاخبار در مطلبی نوشت: همزمان با افزایش درگیریها میان ایران و آمریکا در تنگه هرمز و ادامه رایزنیهای دیپلماتیک عباس عراقچی در اسلامآباد و مسقط، گزارشهای منتشرشده درباره ارتباط سدهای ایران با تأسیسات موشکی و احتمال استفاده تهران از تسلیحات غیرمتعارف، فضای سیاسی و رسانهای را ملتهب کرده است.
روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی مدعی ارتباط میان برخی زیرساختهای آبی ایران و تأسیسات نظامی زیرزمینی شده است. همچنین شبکه سیانان ادعاهایی درباره احتمال استفاده ایران از بمب کثیف مطرح کرده است.
این گزارشها با واکنش تهران مواجه شد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گزارش نیویورکتایمز را نوعی عملیات فریب رسانهای برای توجیه حمله به زیرساختهای حیاتی ایران دانست و با استناد به ماده ۵۶ پروتکل الحاقی اول کنوانسیونهای ژنو، بر حمایت حقوق بینالملل بشردوستانه از سدها تأکید کرد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که همزمان با ادامه مذاکرات، خطر گسترش دامنه حملات و هدف قرار گرفتن زیرساختهای حیاتی افزایش یافته است. به نظر میرسد جنگ رسانهای و طرح ادعاهای امنیتی نیز به بخشی از رقابت دو طرف برای توجیه اقدامات نظامی و افزایش فشار سیاسی تبدیل شده است.
رسانه های چین و روسیه
روزنامه روسی «ودوموستی» در گزارشی به بررسی تحولات میدانی جنگ یمن و احتمال تغییر موازنه قدرت به سود جنبش انصارالله پرداخت و نوشت که نیروهای این جنبش در حال آمادهسازی برای پیشروی به سمت عدن، مرکز سابق یمن جنوبی، هستند. این تحولات پس از شکست نظامی نیروهای وابسته به شورای ریاستجمهوری یمن، مورد حمایت عربستان سعودی، در منطقه تنگه بابالمندب و تغییرات در فرماندهی نظامی عربستان رخ داده است.
به نوشته این روزنامه، ائتلاف عربی به رهبری عربستان سعودی روز ۱۸ نوامبر حملات هوایی گستردهای علیه مواضع نظامی انصارالله در صنعا، بندر الحدیده در ساحل دریای سرخ و مناطق عمران و صعده انجام داد. ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف، اعلام کرد که در این عملیات ۶۰ هدف نظامی با هدف تضعیف توان موشکی و پهپادی انصارالله و کاهش تهدیدهای دریایی در دریای سرخ هدف قرار گرفتهاند.
وزارت بهداشت یمن، وابسته به دولت مستقر در صنعا، اعلام کرد این حملات دستکم ۱۵ کشته و ۱۵ زخمی برجای گذاشته است. ودوموستی این حملات را در پی تحولات نظامی اخیر و افزایش فشار بر نیروهای مورد حمایت ریاض ارزیابی کرده است. گزارش تأکید دارد که تحرکات انصارالله در نزدیکی بابالمندب و احتمال حرکت به سمت عدن میتواند موازنه میدانی جنگ و موقعیت عربستان در یمن را تحت تأثیر قرار دهد.
روزنامه چاینا دیلی در گزارشی با عنوان «نشست شنژن؛ فرصتی برای مهار مشکلات منطقهای در حوزه سوخت» نوشت تشدید بحران خاورمیانه و اختلال در عرضه انرژی، همزمان با کاهش رشد اقتصاد جهانی و نوسانات بازارهای مالی، چشمانداز اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه را با چالش روبهرو کرده است. این روزنامه به نقل از کارشناسان اقتصادی تأکید کرد تداوم اختلال در جریان انتقال انرژی میتواند تورم را افزایش دهد و رشد اقتصادی منطقه را بیش از پیش کاهش دهد.
به نوشته چاینا دیلی، اقتصادهای نوظهور در مقایسه با کشورهای توسعهیافته، در برابر شوکهای خارجی آسیبپذیرتر هستند و افزایش قیمت نفت و تشدید تنشهای تجاری فشار بیشتری بر آنها وارد میکند. کارشناسان معتقدند تنوعبخشی به شرکای تجاری، افزایش ذخایر سوخت، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر و حفظ تجارت آزاد و چندجانبهگرایی برای مقابله با این شرایط ضروری است.
این روزنامه افزود نشست سران اپک در شنژن فرصت مناسبی برای تقویت همکاریهای منطقهای و تابآوری زنجیرههای تأمین فراهم میکند. کارشناسان نیز با اشاره به ظرفیت چین در فناوریهای انرژی پاک، باتریسازی و توربینهای بادی، همکاری پکن با کشورهای جنوب شرق آسیا را عاملی مهم برای کاهش وابستگی منطقه به سوختهای فسیلی وارداتی و تقویت امنیت انرژی در بلندمدت ارزیابی کردند.