کرباسچی:
احمدینژاد همه را اصلاحطلب کرد
گفتگو با غلامحسین کرباسچی
به گزارش افکارنیوز، اعتماد در گفتگویی با کرباسچی نوشت: هر چند فعالیت احزاب در ایران خیلی چشمگیر نیست ولی نمیتوان از این فعالیتهای آنها چشمپوشی کرد. همزمانی انتخابات ریاست جمهوری و انتخابات شوراها اهمیت بیشتری به انتخابات سال آینده داده است. در کمتر از ۹ ماه مانده به زمان انتخابات، هنوز نحوه عملکرد اصلاحطلبان در این انتخابات مشخص نیست. با غلامحسین، کرباسچی شهردار سابق تهران، در خصوص وضعیت احزاب، اصلاحطلبان و انتخابات پیشرو به گفتوگو نشستیم.
به طور کلی تعریف حزب و فعالیت حزبی در ایران با آنچه ما در کشورهای توسعهیافته میبینیم، چه تفاوتهایی دارد؟
احزاب کلا در ایران سابقه فعالیت تثبیتشدهیی ندارند. در ایران هم در سالهای قبل از انقلاب و هم پس از آن، با مجموعه موانعی روبهرو بودند و از نارساییهایی رنج میبردند. بخشی از مشکلات جریانات حزبی در کشور مربوط به شرایط اقلیمی و شرایط اقتصادی و توسعهنیافتگی کشور است. حکومت حزبی و انتخابات حزبی و گزینش مسوولان بر اساس دستهبندیهای سیاسی نیازمند سطحی از توسعهیافتگی در اداره کشور است و این خواه ناخواه مبتنی بر زیرساختهای اجتماعی و اقتصادی است. در شرایطی که آن وضعیت اقتصادی و اجتماعی هنوز تحقق پیدا نکرده، به سختی ممکن است آن سطح از دموکراسی و
مردمسالاری که مبتنی بر فعالیتهای حزبی باشد و احزابی که برای مردمسالاری کار کنند، وجود داشته باشند. بر همین اساس اصولا در ایران به احزاب به عنوان پایههای دموکراسی و انتخابات سالم نگاه نمیشود و بیشتر میتوان گفت جنبهیی نمادین و تشریفاتی دارند و این شاید اساسیترین تفاوت در حزبگرایی ما در ایران و جوامع توسعهیافته باشد.
آیا میتوان وجود احزاب را دلیلی بر تحقق دموکراسی و مردمسالاری در یک حکومت دانست؟
همیشه حزب دلیل بر دموکراسی و مردمسالاری نیست. خیلی وقتها احزاب در جهت تحکیم دیکتاتوری و استبداد کاربرد دارند. از احزابی در دنیای شرق سابق که بگذریم، در همین کشور خودمان سابقهیی از حزب رستاخیز داریم که به عنوان حزبی سراسری پیش از انقلاب تشکیل شد. شاه تصورش این بود که یک حکومت یکپارچه و دیکتاتورمآبانه را حاکم کند و در این راه حتی همان دو حزبی که به نوعی هر دو در جهت تقویت و تحکیم نظام شاهنشاهی بودند و فقط بر سر مسائلی جزیی با هم زاویه پیدا میکردند، آنها را نیز قابل تحمل نمیدانست و میخواست یکپارچگی کشور و سلطنت خودکامهیی را که داشت، با تشکیل حزبی سراسری
محکمتر کند.
مردم چه نقشی در پیشرفت یک جامعه دموکرات دارند؟
در یک جامعه آزاد در عین حال که مردم در تاسیس آن نقش دارند در ادامه هم باید روح آزاداندیشی و رواداری و فرهنگ پذیرش یکدیگر بین مردم رواج یابد. مردم یکدیگر را تحمل کنند. نسبت به هم حتی اگر اختلاف عقیده دارند، روحیه ریشهزنی و براندازی نداشته باشند. وقتی گروه و جریانی قدرت را در دست میگیرد، بتواند مخالفان خودش را تحمل کند و هر فردی نسبت به رای فرد دیگر و نسبت به تعلقات روحی رقبا درصدی از تحمل و انعطافپذیری را داشته باشد. این هم مبتنی بر این است که هم به لحاظ فرهنگی و هم به لحاظ اجتماعی و اقتصادی وضعیت کشور دچار درهمریختگی و بحران نباشد و شرایط روحی و روانی عمومی در
آرامش و ثبات نسبی قرار گیرد. وقتی مردم به لحاظ اجتماعی نسبت به هم پیوند پایداری نداشته باشند و یکدیگر را به عنوان یک ملت نپذیرند، طبعا نمیتوانند دیگران را تحمل کنند به ویژه اگر اختلاف سیاسی یا فرهنگی هم داشته باشند.
آیا در ایران شاهد این شرایط هستیم؟
اگر جامعه ایران را قبل و بعد از انقلاب بررسی کنیم، باید گفت ما هنوز نتوانستهایم به حدی از توسعهیافتگی برسیم که انعطافپذیری و تحمل خصلت عمومی شود. کافی نیست در جامعه ۱۰۰ یا ۲۰۰ یا حتی هزار نفر همدیگر را تحمل کنند یا خواهان دموکراسی و مردمسالاری باشند بلکه باید این خواسته عمومی و خصلت همگانی باشد. مثلا وقتی در جامعهیی هستیم که به دلیل تنگناهای اقتصادی احساس برآشفتگی عمومی وجود دارد یا به دلیل شرایط خاص اجتماعی نوعی واگرایی را شاهد هستیم، نمیتوان خیلی راحت به این مرحله از مردمسالاری رسید. در مثالی خیلی ساده و سطحی فقط اگر به روابط روزمره مثلا در رانندگی
نگاه کنیم، رانندهیی که کوچکترین گذشتی نسبت به عابر پیاده نمیکند که حقش است از خیابان عبور کند و تحمل لحظهیی توقف را ندارد حال با این شرایط چگونه میتوان در اندیشه یک همکاری گسترده سیاسی در مسائل کلان جامعه بود. این روحیه در واقع نوعی بیماری و مساله اجتماعی است.
این به تعبیر شما بیماری از چه ناشی میشود؟
فکر میکنم ناپایداری احزاب در ایران به عوامل متعددی باز میگردد که علاوه بر آنچه گفته شد، میتوان به این موارد هم اشاره کرد؛ سطح فرهنگ و تجربه و حتی تحصیلات عمومی. هر گاه تجربه و دانش سیاسی در کل جامعه در سطحی نباشد که روند فعالیتهای سیاسی را به دور از حالتهای هیجانی و تحریکپذیریهای سطحی درک کنند، فعالیت احزاب پایدار نمیماند. عامل دیگر احزاب فرمایشی و دستوری که به دلیل حمایت یا مقابله با یک شخص یا صرفا با اشاره حاکمیت شکل میگیرد، اگر هم با اقبال عمومی مقطعی مواجه شوند، پایدار نمیمانند، ریشههای عمیق اجتماعی پیدا نمیکنند و در عین حال خود یکی از
عوامل بدبینی مردم نسبت به احزاب میشوند.
بیش از ۱۰۰ سال از پیدایش افکار مشروطهخواهی در ایران میگذرد ولی در حقیقت مجموعه عمر مبارزات واقعی پارلمانی و حزبی که به طور مقطعی و پراکنده در کشور وجود داشته، به ربع قرن هم شاید نرسد. در این دوره طولانی ملت ما نتوانسته این فرهنگ بالنده مبارزات سیاسی را نهادینه کند و اصول دموکراسی را پایدار سازد. در فرصتهایی که برای احزاب پیش آمده، گاهی آنقدر مبارزههای بیهوده و انحرافی در مقابل آنها قرار گرفته و کشمکش و هتک حرمت طرف مقابل به اوج رسیده است که عملا ملت در این میان فراموش شده است و بار دیگر فرهنگ حذف و ازدیاد خشونت در مبارزات سیاسی گسترش یافته است.
همچنین نباید از تاثیر گروههای متنفذ اجتماعی در ناپایداری احزاب غافل بود. وقتی به ۱۰۰ سال تاریخ گذشته نگاه میکنیم، به جرات میتوان گفت که عموما نقش بازاریان، اصناف و روحانیون و در گذشته اشراف و خوانین و دربار و دیگر گروههای متنفذ بسیار فراتر از احزاب و جمعیتهای صرفا سیاسی که با طرح برنامه و منطق برای اداره کشور تلاش کردهاند، بوده است. اگر زمانی هم دانشگاهیان و روشنفکران و اهل فرهنگ در ایجاد تحولات نقش داشتهاند ولی در تصمیمگیریهای بعدی تاثیر زیادی نگذاشته و عملا تلاشهای آنها تحت تاثیر جریانات قویتر کمرنگ شده است.
موارد دیگری همچون روانشناسی فردی و اجتماعی در جامعه ایران، تمرکز شدید حاکمیت، نقش اساسی باورهای سنتی و گاهی نیز نفوذ عوامل خارجی از طرفی و نارساییهای درونی سازمانها و احزاب از سوی دیگر و سوءاستفاده رهبران سیاسی و انشعاب و تجزیه و رقابت ناسالم و عملکردهای ناموفق حزبی، همه از عواملی هستند که نمیتوان تاثیر آنها را در ناپایداری احزاب در ایران نادیده گرفت.
با علم به تمام این مسائل چرا شما حزب کارگزاران را تاسیس کردید؟
تاسیس حزب کارگزاران حرکتی بود که عدهیی از مدیران اجرایی، اداری و سیاسی کشور وقتی احساس کردند فضایی برای فعالیت باز شده و جامعه هم ظرفیتها و نیازهای فراوانی دارد وارد عمل شدند. به دلیل همان ظرفیت نهفته، جامعه با اقبال گستردهیی مواجه شد. در آن زمان حکومت و مسوولان هم به دلیل رکودی که در فضای سیاسی جامعه به وجود آمده بود، این نیاز را احساس کرده بودند؛ رکودی که موجب یأس و دلمردگی عمومی به ویژه در اقشار فعال خطر بزرگی بود و نشان از بیتفاوتی در کل جامعه.
نتایج این خطر بزرگ در جامعه را چطور ارزیابی میکنید؟
وقتی جامعهیی به دلمردگی سیاسی دچار شود، به تدریج انتخابات معنای خودش را از دست میدهد و کمرنگ، فرمایشی و یکنواخت برگزار میشود. شما اگر به آمار مشارکت مردم در انتخابات بعد از انقلاب نگاه کنید، ابتدا مردم با شور و هیجان و با درصد مشارکت بالایی در انتخابات شرکت میکردند ولی به تدریج ما نوعی تثبیت به جای رشد روزافزون در جامعه داشتیم و به تدریج انتخابات یکنواخت و با آمار حداقلی برگزار میشد. آن مقطعی که کارگزاران وارد فضای سیاسی و اجتماعی کشور شد، تاثیر چشمگیری در بالا بردن میزان مشارکت مردم در انتخابات داشت. شور و اشتیاق برای حضور فعال عمومی در فضای سیاسی به
وجود آمد. امروز هم که چهار دوره انتخابات مجلس بعد از آن زمان برگزار شده، هنوز بالاترین درصد شرکت در انتخابات مجلس به همان انتخابات مجلس پنجم(که دوره حضور کارگزاران بود) مربوط میشود.
میزان مشارکت مردم در مجلس ششم بیشتر نبود؟
ممکن است آمار بیشتر باشد ولی درصد شرکت در انتخابات مجلس در دوره پنجم بالاتر بوده. این مشارکت بالا زمینه حضور فعالتر مردم در دیگر فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی بود و نشانه شروع رشد و توسعهیافتگی سیاسی است.
شما از امکانات دولتی برای تاسیس کارگزاران استفاده کردید؟
در همه این سالها هم از طریق وزارت کشور و برخی دیگر ارگانها به احزاب کمک شده و میشود. اگر منظور، استفاده غیرقانونی است، جواب من منفی است. هر کاری که برای فعالیت سیاسی کردهایم و هر امکانی که به کار گرفته شد، بر مبنای اختیارات و با استفاده از امکانات قانونی بوده و خلافی وجود نداشته است. امروز هم بسیاری از فعالیتهای سیاسی، فرهنگی و مذهبی گروهها و جمعیتهای شبهاحزاب با همین روند انجام میشود.
مهمترین دستاورد کارگزاران را در ۱۶ سال فعالیت این حزب چه میدانید؟
بنا به شرایطی که بعد از سال ۸۸ به وجود آمده، در حال حاضر حزب کارگزاران فعال نیست. در واقع کارگزاران مانند خیلی از احزاب دیگر زمینه فعالیت خود را مطلوب نمیبیند. اما درباره گذشته میتوانم بگویم این حزب دستاوردهای موفقی داشته که هنوز هم میتوان به آثار آن در جامعه اشاره کرد.
نخستین حرکت تاثیرگذار کارگزاران باز کردن فضای سیاسی در مقطع سال ۷۵ بود که در این جهت به خوبی عمل کرد. تاسیس و فعالیت کارگزاران مقدمهیی بوده برای بسیاری از فعالیتهای سیاسی حتی در جناح مقابل کارگزاران. عملکرد حزب باعثشد جناح مقابل که در واقع نه زیاد با این فعالیتها آشنا بود و نه اعتقادی به این فعالیتها داشت، بسیاری از این روشها را الگو قرار دهد البته با ایدههای خودشان و با همان ساز و کارها کارشان را ادامه دادند.
نکته دوم نهادینه کردن توسعه در کشور بود. با توجه به شرایط جنگ و انقلاب و شعارهای ایدئولوژیکی که برای انقلاب و جنگ نیاز بود، غفلت اساسی و فراگیر در فرآیند توسعه و پیشرفت فیزیکی کشور به وجود آمد. کارگزاران ابتدا تلاش فراوانی را در توسعه اقتصادی و عمرانی انجام داد و در ادامه برای نهادینه کردن این توسعه نسبت به تشکیل حزب و فعالیتهای حزبی و گرم کردن فضای انتخابات و فضای مطبوعاتی و فرهنگی کشور حرکتی را شروع کرد که به نظرم هنوز هم تداوم دارد. البته شاید با عناوین و مضامین دیگر. نمیخواهم بگویم هر آنچه اتفاق افتاده، مرهون فعالیت کارگزاران است ولی این حزب جرقه و شروعی
بود برای اینکه در آن فضای ساکن و ساکتی که در سال ۷۴ داشتیم، سیاست، فرهنگ و عمران و اقتصاد، رشد و توسعهیی قابل توجه را آغاز کند و حرکت مثبتی در جهت گذار از سکون و خمودگی آغاز شود.
خاستگاه سیاسی کارگزاران به دولت سازندگی برمیگردد. بخش عمده وزرای دولت سازندگی و معاونین آقای هاشمی به پشتوانه ایشان این حزب را تاسیس کردند. شما اهدافی را تبیین میکنید که قصد داشتید آنها را اجرایی کنید در صورتی که در ۸ سال حکومت نتوانستید این شرایط را فراهم کنید. مطبوعات در زمان آقای هاشمی دوران خوبی را سپری نکرد. چگونه است که کارگزاران خواهان آزادی و توسعه مطبوعات بود؟
دولت آقای هاشمی، یک دولت ترکیبی بود. تمام اعضای دولت انگیزه واحدی نداشتند و عضو حزب واحدی نبودند مثلا آقای میرسلیم را داشتیم. آقای مهاجرانی را هم در دولت آقای هاشمی داشتیم. در یک مقطعی آقای خاتمی و آقای عبدالله نوری را داشتیم. آقای لاریجانی و آقای فلاحیان را هم داشتیم. اینطور نبود که همه نظرات در آنجا یکسان باشد آن بخشی از دولت آقای هاشمی که معتقد به توسعه سیاسی و فرهنگی کشور بودند آمدند در قالب کارگزاران و بسیاری از بخشها بود که در اختیار اینها نبود. آن موقع خود ما در دولت بودیم برای اینکه یک تابلو بزنیم به اسم حزب کارگزاران همان بخشهای دولت و به ویژه وزارت
کشور با ما مخالفت میکرد یعنی بخشی از دولت میخواست یک فعالیت سیاسی را در کشور مثلا در انتخابات انجام بدهد بخش دیگری از دولت با اینکار مخالفت میکرد یعنی اینطور نبود که این دولت، دولت یکدستی باشد و بتواند هر کاری را انجام بدهد. برای اینکه یک مجوز مطبوعاتی گرفته شود، در همان دولت ما مشکلات و گرفتاریهایی داشتیم. به هرحال آن کاری که دولت میتواند انجام بدهد، با کاری که احزاب انجام میدهند، با هم متفاوت است. دولت به عنوان یک سیستم اداری و یک سیستم سیاسی در این مملکت اعمال حاکمیت میکند. احزاب در جهت مشارکت مردم و حضور مردم فعالیت میکنند. دولت هر چقدر هم
بخواهد انتخاباتی پرشور برگزار کند تا احزاب فعال نباشند، ممکن نمیشود و به علاوه دولت نمیتواند از گروه خاصی مثلا در انتخابات مجلس به عنوان وزیر یا به عنوان رییسجمهور حمایت کند چون آنها مجری انتخابات هستند ولی یک گروه سیاسی در واقع تشکیل شده که بر اساس هویت شخصی خودشان به مردم توصیه کردند که در انتخابات مجلس اگر میخواهید توسعه ادامه پیدا کند مثلا به این افراد یا به این لیست رای بدهید. این در واقع یک فعالیت حزبی و سیاسی بوده. دولت آقای هاشمی بخش عمده فعالیتش در جهت توسعه اقتصادی و عمرانی کشور بود که اقتضای شرایط بعد از جنگ هم همین بود. این حرکت سازندگی و
پرداختن به نیازهای رشد و توسعه در جامعه مخالفانی داشت که بعضی رنگ اعتقادی و ایدئولوژیک داشت و برخی هم ناشی از ضربه خوردن به منافع مادی یا سیاسیشان بود آنها که عادت کرده بودند در شرایط بحران و بسته از همهچیز بهره خود را ببرند، دلسوزانی که آن روز دور هم جمع شدند و از سنگر فعالیتهای اجرایی به نبرد سیاسی برای تداوم سازندگی کشور پرداختند برای مقابله با این حرکتها بود. نگرانی از آن بود که با ندانمکاری و منفعتپرستی چرخ اقتصاد و رشد و توسعه از حرکت باز بماند.
کارگزاران را تاسیس نکردید برای اینکه زمینهیی ایجاد کند که دولت بعدی هم در اختیار خودتان باشد؟
هر حزبی برای همین تشکیل میشود. اصولا تعریف حزب عبارت است از فعالیت مشترک جمعی برای در اختیار گرفتن قدرت، البته نه برای گرفتن قدرت در اختیار یک شخص یا احراز پستهای سیاسی و اداری. وقتی که یک حزب میآید و ادعا میکند که میخواهد برنامه کشور توسعه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باشد و بر این اساس دولت را تشکیل دهد و برنامههای ۴ یا ۸ ساله تدوین کند و نیروهای لایق را در این جهت به کار گیرد طبیعی است که مردم را تشویق میکند که بیایید به ما رای بدهید، برای اینکه قدرت در اختیار مجموعهیی با این هدف و برنامه قرار بگیرد نه به عنوان اشخاص بلکه به عنوان بینشها و برنامهها.
برای اینکه این بینش در واقع پیروز شود و این بینش قدرت پیدا کند.
و از بعد از انتخابات سال ۸۸ هم که فعالیتی نداشتید…
همانطور که گفتم زمینه برای فعالیت فراهم نبود.
چرا حزبتان را منحل نکردید؟
برای چه باید منحل کنیم؟
هر حزب جایگاه و طرفدارانی در بطن جامعه دارد، سکوت و انفعال یک حزب، به بدنه جامعه سرایت میکند، طرفداران شما بعد از انتخابات ۸۸ دچار سردرگمی شدند…
اولا این امر غیرمعمولی نیست که در شرایطی ویژه احزابی فعالیتهای سیاسی خود را کاهش دهند یا حتی متوقف کنند. در زمان آقای خاتمی هم یک دورهیی که احساس شد فعالیت کارگزاران ممکن است باعثاختلافات و مشکلاتی شود فعالیت حزب را کاهش دادیم. اصل مصالح کشور و رشد و بالندگی شرایط زندگی مردم بود. فعالیت حزبی وسیله است. در آن زمان به دوستان حزبی توصیه کردیم فعلا جلسات را در حد محافل و نشستها ادامه دهید تا به شرایط مناسبتری برسید. در مقطع بعد از سال ۸۸ هم تقریبا چنین وضعیتی پیش آمد، امکان فعالیت با تفکر و گفتمانی که حزب به آن پایبند بود کمکی به مصالح کشور نمیکرد بنابراین جمع
به این نتیجه رسید که فعلا فعالیت با آن شکل و جدیت سابق انجام نشود.
با استناد به گفتار شما، نمیتوان فعالیت حزبی در ایران را یک استاندارد دانست، و شما نمیتوانید به این استاندارد ساختگی استناد کنید، آیا در کشورهای توسعه یافته هم احزاب میتوانند مدت زمان خاصی را سکوت کنند؟
در کشورهای توسعهیافته هم این بیسابقه نیست که احزاب در یک مقاطعی فعالیتهایشان را کم یا زیاد کنند و این طبیعی است.
بحثبر سر کم یا زیاد کردن فعالیت نیست، بحثبر سر نوعی انفعال است…
شما مثلا به روند فعالیت حزبی حزب کارگر در انگلستان نگاه کنید. در مقطعی که بینشی مثل تاچریسم در آنجا مسلط میشود و فعالیت میکند و ۱۱-۱۰ سال یک نخستوزیر که خانم تاچر باشد میماند در آن مقطع فعالیت حزبی حزب کارگر را در آنجا یا ضعیف میبینید یا حتی گاهی احساس میکنید تعطیل شده است نه اینکه حزب را منحل بکنند حزب وجود دارد و شاید ارتباطاتی هم دارند ولی منحل نشده است. البته این ویژگی شرایط سیاسی کشورها را نمیشود خیلی با هم مقایسه کرد به هرحال شرایطمان شرایط خاصی است و شرایط احزاب شرایط دیگری است در برخورد نظام با احزاب؛ ما در مدت این ۳۰ سال و قبل از آن هم هیچوقت
انتخابات حزبی نداشتیم یعنی احزاب در انتخابات به رسمیت شناخته نشدند که کسی بگوید مثلا من به کاندیدای حزب فلان رای میدهم. میگویند باید به اشخاص رای بدهید یعنی وقتی در کشوری هنوز حزب جایگاه خودش را پیدا نکرده که بتواند به عنوان اساس انتخابات باشد نمیتوان بیش از این انتظار داشت. انتخابات واقعی در جایی است که احزاب بتوانند در آن حضور داشته باشند چون مردم خودشان نسبت به افراد نمیتوانند شناخت کامل پیدا بکنند. افراد که نمیتوانند به تنهایی برنامهیی برای کشور بدهند اما احزاب میتوانند، نمیشود برای مسائل کشور در سطح کلان نماینده یک شهر را به صفت فردی
بازخواست کرد ولی نسبت به احزاب و اهداف احزاب میتوان بازخواست کرد. بعد از مدتی که یک حزبی در یک جایی حاکم بود میگویند شما اکثر نمایندگان مجلس را در این دوره داشتید آیا تورم را کنترل کردهاید یا نه؟ ولی اگر نسبت به هر نمایندهیی کسی اعتراض بکند میگوید آقا من یک نفر بودم و بقیه ۲۸۹ نفر. از تکتک نمایندهها نمیشود از تورم پرسید ولی از احزاب میشود یا به حزبی که اکثریت دارد میگویند شما در این مدت حکومت دستت بوده چقدر کار کردی؟ چقدر رشد اقتصادی داشتی؟ چقدر رشد درآمد سرانه داشتی؟ چقدر تورم را کاهش دادی؟ چرا در انتخابات تمام حرفها روی این است که حزب دموکرات
اشتغال را بالا برده یا پایین آورده؟ تورم را کم کرده یا زیاد؟ در دنیا جنگ راه انداخته یا جنگ را کم کرده؟ هر ایرادی را منتسب میکنند به حزب، ولی اگر یک انتخابات غیرحزبی باشد نمیتوانید به احزاب ایرادی بگیرید. احزاب اهداف خودشان را تعریف میکنند و این نمایندگان هم حرفهایی برای خودشان میزنند. در کشوری که هنوز انتخابات، انتخابات افراد است طبیعتا احزاب هم نمیتوانند به طور ایدهآل رفتار کنند.
چرا انتخابات در ایران حزبی نیست؟ چرا ما نمیتوانیم در ایران حزبها را تعریف بکنیم تا رسمیت داشته باشند؟
این به تجدید نظر در قوانین کشور نیاز دارد، شاید هم در قانون اساسی و هم در قوانین عادی، و بالاخره هم روزی این اتفاق خواهد افتاد چون به هر حال ما نمیخواهیم و نباید نظاممان یک نظام دیکتاتوری باشد و به نشاط سیاسی نیاز داریم و نشاط سیاسی بدون احزاب ممکن نمیشود و احزاب هم بدون اینکه انتخابات، انتخابات حزبی باشد جدی و پایدار و مستمر نمیشوند. علت این هم که شما میبینید الان احزاب به آن صورت فعالیت جدی ندارند برای اینکه احساس میکنند نقش جدی عملا در اداره کشور بر عهدهشان گذاشته نشده است. مطمئن باشید ما روزی به این نتیجه خواهیم رسید. دیر یا زودش را من نمیتوانم
پیشبینی کنم.
آیا کارگزاران اصلاحطلب است؟
حتما. کارگزاران نخستین کسانی هستند که قدمهای اصلاحطلبانه را در نظام اجرایی و اداری کشور برداشتند. آنچه کارگزاران انجام داد و در برنامه داشت انجام تغییراتی تدریجی و آرام در جهت بهبود وضعیت معیشت مردم و برنامهیی اصلاحطلبانه بود. اصلاحطلبی الزاما منحصر در یک حزب نیست، همه کسانی که در جهت بهبود بخشیدن شرایط موجود به روش غیرخشونتآمیز و در عین حال به تدریج و نه یکباره حرکت میکنند، اصلاحطلبند؛ چه اصلاحات در عملکردها باشد و چه در روشها و حتی ساختار نظام.
آقایان هاشمی و خاتمی نزدیکیهایی داشتهاند و در سالهای گذشته از نظر تفکر سیاسی نزدیکتر هم شدهاند، اما نمیتوان گفت که جریان اصلاحطلبی رفتاری یکسان با آنچه با آقای خاتمی داشت با آقای هاشمی داشته است. به عنوان مثال در جریان انتخابات مجلس ششم. اما الان افرادی که شاید پیشتر اختلافات نظر زیادی داشتند در یک جبهه قرار گرفتهاند، افرادی مثل ناطقنوری، موسویخویینیها، هاشمیرفسنجانی و خاتمی الان از لحاظ دیدگاه سیاسی به نوعی همسو هستند، اینها همه اصلاحطلبند؟
شخصیتها و حتی احزاب چارچوبهای نظری و ایدئولوژی صلب و لایتغیر و کاملا مرزبندیشده غیرقابل عبور ندارند. فواصل و مشترکات هم بین آنها به دلیل برخوردهای متغیر حکومت جابهجا میشود. گاهی همفکران سابق از هم دور میشوند و گاهی مخالفان به هم نزدیک. آنچه شما میگویید که در جریان انتخابات مجلس ششم بین اصلاحطلبان و آقای هاشمی پیش آمد، در واقع برخورد تمام اصلاحطلبها نبود و فقط بحثحزب مشارکت بود آن هم اشتباهی سیاسی بود که دوستان در آن مقطع در آن افتادند در حالی که همه اصلاحطلبان چنین رفتاری را نمیپسندیدند.
اصلاحطلبی یک رویه است که خیلی از گروهها و احزاب به آن معتقدند. خیلیها هم دلشان میخواهد خودشان را جزو اصلاحطلبان به شمار آورند، حتی برخی به صورت ساختگی میخواهند خود را اصلاحطلب معرفی کنند. اصلاحطلبی بدون خصلتهای مشخص در روشها و اهداف محقق نمیشود. مساله با اسم و ادعا نیست. روشهای اصلاحطلبانه روشهای تدریجی و مسالمتجویانه است. کسی که به روشهای خشونتآمیز معتقد باشد، اصلاحطلب نیست. در اهداف هم اصلاحطلبی یعنی اینکه شما یک نظام و یک حکومت و یک جریان جاری در مملکت را یک جریان درست و قابل قبولی میدانید ولی در آن اشکالاتی میبینید و تلاش
میکنید از طریق مسالمتجویانه و با ابزارهای تدریجی اشکالات را در این نظام برطرف کنید؛ این مفهوم اصلاحطلبی است. هر چقدر اشکالات در کشور و نظام اجرایی زیادتر شود در حقیقت افراد و احزاب اصلاحطلب بیشتر میشوند. این است که امروز بسیاری منتقد شرایطی شدهاند که تا دیروز موید یا از به وجودآورندگان آن بودهاند. اشکالات به نظام اجرایی و دولت از طرف کسانی مثل موتلفه امروز از همین باب است، حتی آنقدر صریح و تند که بعضی از همین یاران سابق این دولت را فاسدترین دولت طول تاریخ ایران نامیدهاند. این یعنی اینکه آنها هم دنبال این هستند که شرایط اصلاح شود. الان امثال آقایان
ناطقنوری و… همه نسبت به شرایطی که به وجود آمده برای کشور احساس خطر میکنند و همه میخواهند در کشور اصلاحاتی اتفاق بیفتد، بنابراین همه هم به تدریج میخواهند کار شود نه یکباره و خشونتآمیز. همه میخواهند وضعیت کشور به سمت بهبود و اصلاح برود، این در واقع میشود نوعی اصلاحطلبی و به تعبیری میشود گفت خیلی افراد اصلاحطلبند یعنی میخواهند اصل نظام حفظ شود و خداییناکرده ما دچار فروپاشی سیاسی و اجتماعی و اقتصادی نشویم ولی بسیاری از عملکردها، روشها و حتی ساختارهایی هستند که مشکل دارند و نیازمند اصلاح هستند. این آن نقطهیی است که الان مورد توافق است. این
بخش است که دنبال اصلاح وضع موجود هستند و این نشان میدهد که کشور از دیدگاههای مختلف دچار مشکل و نارسایی است.
شما نظرات شخصیتان را در فعالیتهای سیاسیتان دخالت میدهید؟
هیچ کس نمیتواند بگوید حب و بغضهایش در کارها بیاثر است. همه آدمها تحت تاثیر احساساتشان هستند.
اتهاماتی به شما زده شده که از امکانات شهرداری به نفع آقای خاتمی در انتخابات استفاده کردید، این موضوع را قبول دارید؟
به معنای غیرقانونی رد میکنم. ما هیچ استفاده غیرقانونی از امکانات شهرداری نکردیم و با همه تلاشی که در آن ماجرای دادگاه داشتند هیچ اتهامی در این زمینه ثابت نشد ولی روشن بود که در آن انتخابات کارگزاران طرفدار انتخاب خاتمی بود.
شما از آقای خاتمی دلخور هستید؟
ایشان شخصیت دوستداشتنی هستند. من هم دلخوری شخصی ندارم ولی ممکن است به برخی عملکردها انتقاد داشته باشم.
عدهیی معتقدند به دلیل اینکه در جریان دادگاه شما در پرونده اختلاس آقای خاتمی از شما حمایت نکرد، دلخوریهایی از ایشان پیش آمده است؟
نه دلخوری شخصی ندارم. آقای خاتمی در آن جریان از مجموعه مدیریت شهرداری حمایت کرد اما من به نوع عملکرد ایشان در دوره ریاستجمهوری و آنچه میتوانست بهتر از این اتفاق بیفتد، منتقدم. من فکر میکنم آقای خاتمی به عنوان یک رییسجمهور با توجه به اقتداری که داشت، میتوانست کارهایی را انجام دهد و جلوی بسیاری از ضایعات را در کشور بگیرد.
این انتقاد را به آقای هاشمی نداشتید؟
چرا، اما کم و زیاد دارد و نوع و جنس آنها متفاوت است. شاید نسبت به آقای هاشمی انتظارات دیگری داشته باشیم و انتقاد از نوع دیگری؛ این دیدگاهها هرگز در مسائل شخصی نیست.
شهرداری تهران در زمان شما به یک منبع عظیم درآمدزایی تبدیل شد، آنچه شما از آقای طباطبایی تحویل گرفتید چه تفاوتی با خروجی شهرداری در زمان شما داشت؟
شهرداری زمان جنگ تا سال ۶۸ شهرداری فعالی نبود و نمیتوانست باشد به دلیل اینکه رشد و توسعه اقتصادی و ساخت و سازی به آن معنا وجود نداشت اما کاری که در شهرداری سال ۶۸ شروع شد عبور از کارهای عمرانی در حد نگهداری وضع موجود بود. در آن زمان نیاز بود در شهرداری دگرگونی اتفاق بیفتد؛ کارهایی که قبلا در برخی شهرهای استان اصفهان و خود شهر اصفهان اتفاق افتاده بود و دولت و شخص آقای هاشمی اعتقاد داشتند که در تهران هم باید این اتفاق بیفتد و اصرار داشتند که امکانات دولتی در تهران استفاده نشود. من مسوول بودم این ایده را محقق کنم.
چه کار کردید که این سازمان دچار این تحول عظیم شد؟
همان کاری که در بقیه دنیا میکنند. در همه جای دنیا برای اداره شهرهای بزرگ راهکارهایی دارند که ما این راهکارها را در تهران پیاده کردیم.
فروختن تراکم؟
یکی از آنها اخذ عوارض بود که بر فعالیت ساخت و ساز وضع شد. هر نوع فعالیتی در تهران به عنوان فعالیت اقتصادی عواقب و ضایعاتی برای شهر و زندگی شهری دارد. هر که از امکانات اقتصادی بیشتر استفاده میکند باید کمکهای بیشتری هم به اداره شهر بکند این ایده و حرف کلی میتوانست در ساخت و ساز، تجارت، تولید و همه چیز تاثیر بگذارد و از همه این فعالیتها که به نوعی برای شهر گرفتاری ایجاد میکرد برای اداره شهر کمک گرفته شود. این ایده بعدها توسعه پیدا کرد که یکی هم بحثساخت و ساز و عوارض تراکم و دیگری فعالیتهای خدماتی و تولیدی بود. در اصل همه کمک کردند که شهر به این چیزی که هست،
تبدیل شد.
در انتخابات سال ۸۸ قبول کردید معاون اول آقای کروبی شوید. آیا درون حزب کارگزاران اجماع نکرده بودید؟
آن زمان که آقای کروبی کاندیدا شدند نه آقای خاتمی بودند نه موسوی و من آقای کروبی را با مجموعه سوابق و مشخصات و اینکه کاندیدای واجد شرایط بودند، انتخاب کردم و آن زمان به مجموعه دوستان گفتم کسی که میخواهد در جهت اصلاحات حرکت کند باید در داخل نظام و با کمترین فاصله و اختلاف نظر باشد. به نظر من آقای کروبی چنین ویژگی داشت بنابراین از ایشان حمایت کردم اما بحثهای زیادی در این باره در داخل حزب داشتم. در هر حال نه آقای کروبی و نه خاتمی و نه موسوی هیچ کدام کاندیدای حزبی ما نبودند چون عضو حزب نبودند. وقتی کاندیدای حزبی داشته باشید علیالقاعده باید از کاندیدای حزبیتان
حمایت کنید.
با استناد به گفتههایتان باید گفت تفسیر شما از حزب و فعالیت حزبی یعنی اینکه هر وقت شرایط حزب به نفعتان است از آن استفاده کنید و هر وقت هم نبود موضعگیری شخصی کنید. وقتی شما کاندیدایی از حزبتان در انتخابات حضور ندارد، میتوانید روی کاندیدای دیگری درون حزب اجماع کنید…
درون حزب نتوانستیم روی کاندیدای خاصی اجماع کنیم و این جمعبندی نهایی بود که در واقع عمل شد، از آن طرف هم میتوان نگاه کرد که چرا دیگران نظر دبیرکل را نپذیرفتند، به هر حال در حزب تصمیم نهایی جمع مطرح است و دیکتاتوری حزبی حاکم نیست.
با این شرایط ساختار حزب شما ایراد دارد…
خب دیگر… در درون حزب بحثهایی مطرح شد، به اجماع نرسیدیم و در آن مقطع من به دوستان گفتم برای اینکه نمیتوانم استدلال دوستان را بفهمم از دبیرکلی حزب کنار میروم، اما دوستان در حزب مخالفت کردند. در آن روزها اکثریت حزب نظر دیگری داشت و من نظر دیگری، بنابراین خود دوستان این تصمیم را گرفتند که دبیرکل از یک کاندیدا حمایت کند و بدنه حزب از شخص دیگری.
این هم برداشت جدید و تفسیر جالبی از فعالیت حزبی است…
عرض کردم که کاندیدایی از درون حزب وجود نداشت و این جمعبندی نهایی ما بود.
شما المانهایی را برای حمایت از آقای کروبی برشمردید که بیشتر آنها را آقای موسوی هم داشتند، چرا از ایشان حمایت نکردید؟
شما وقتی با شخصی پیمانی میبندید نمیتوانید میانه راه او را تنها بگذارید، مگر اینکه او به نفع کاندیدای دیگری کنار برود. زمانی که ما با آقای کروبی پیمان بستیم، هنوز نه آقای میرحسین تصمیم به شرکت گرفته بودند و نه آقای خاتمی. شاید اگر آقای موسوی قبل از آقای کروبی کاندیدا میشدند اصلا آقای کروبی دیگر کاندیدا نمیشد. مثل بعضی انتخابات قبلی که آقای کروبی به دنبال وارد کردن میرحسین به کارزار انتخابات بودند.
در برآیند ستادهایتان به این نتیجه رسیده بودید که آقای کروبی احتمال رای آوردن ندارد؟ اصلا به تعداد آرا کاری نداریم. فضای دوقطبیای که در کشور حاکم بود مد نظرم است، شما در ستاد آقای کروبی به این نتیجه رسیده بودید که آقای کروبی رای نمیآورد و فضا دوقطبی است؟
نه در آن مقطع انتخابات اتفاقا بحثاین بود که حضور آقای کروبی در انتخابات نهتنها در رای نیاوردن آقای احمدینژاد میتواند موثر باشد، به شور انتخاباتی هم کمک میکند چون کسانی بودند که شاید نمیخواستند به میرحسین رای بدهند و به آقای کروبی رای میدادند.
آیا تشتت آرا به نفع اصلاحات بود؟
قطعا به نفع اصلاحات بود. اگر کسانی که به آقای کروبی رای میدادند، وقتی آقای کروبی میرفت همه میرفتند به آقای موسوی رای میدادند، بله. این حرف درست بود اما اینطور نبود، برآوردی که ما و ستاد آقای موسوی داشتند غیر از این بود.
اگر اشتباه نکنم منظورتان قشر ضعیف و محروم جامعه است.
بخشی از اقشار مردم که شامل اقلیتها و قومیتها که به شدت طرفدار آقای کروبی بودند شاید اگر ایشان میرفتند به آقای موسوی رای نمیدادند یا شرکت نمیکردند. ما همه اینها را در آن مقطع محاسبه کردیم و در جمعبندی هم خود آقای کروبی و دوستان هم به این نتیجه رسیدند و حتی خود آقای موسوی به اینجا رسیدند که موافق کنار رفتن آقای کروبی نبود و آقای کروبی یک پایه تثبیتشده رایی در جامعه داشت که معلوم نبود اگر کنار رود این آرا به کدام سمت سوق داده شود. ممکن بود که اصلا در انتخابات شرکت نکنند که هرچه شرکت کمتر میشد به ضرر اصلاحات میشد و آرا پایینتر میآمد یا ممکن هم بود به
طرف مقابل رای بدهند.
در تبلیغات آقای کروبی تصاویر شما در قطع بزرگتری نسبت به آقای کروبی گنجانده شده بود، انگار که شما نامزد انتخابات هستید. مانور تبلیغاتی بیشتر روی شما به عنوان معاون اول بود. تیم تبلیغاتی آقای کروبی وقتی شما را جذب کرد هدفش بهرهبرداری از محبوبیت شما بود؟
اینها کار من نبود و کار تیم تبلیغاتی بود. آنها هم خودشان فکر میکردند و این برداشت وجود داشت که تاثیرگذار است و من در این زمینه دخالتی نداشتم و توصیهیی هم نکرده بودم، کار تبلیغات را کسان دیگری انجام میدادند.
با این شرایطی که بود پس چرا شما پس از حوادثسال ۸۸ در سکوت فرو رفتید؟
من هیچ وقت سکوت نکردم منتها در آن شرایط زمینهیی برای فعالیت سیاسی و تبلیغاتی نبود. قرار نبود ما در اصلاحات با کسی اعلان جنگ کنیم، ما طرفدار روشهای غیرخشونتآمیز و دگرگونیهایی در جهت اصلاح امور از درون حکومت بودیم من فعالیتم را با همان شکل و وضعیت داشتم. البته هر فضایی فعالیت خاص خودش را میطلبد. شما در یک مقطعی حرف میزنید در مقطعی دیگر وقتی فضایی باز نیست نمیتوانید در خیابان بایستید و داد و فریاد کنید. باید فضایی برای فعالیت سیاسی باشد.
با توجه به دلایلی که گفتید چرا در انتخابات مجلس شرکت نکردید؟
بین دوستان اختلاف نظر بود. خیلیها معتقد بودند که باید در انتخابات فعال باشند اما مجموعه اصلاحطلبان به تحلیل واحدی نرسیدند. در مجموع بحثهایی که با دوستان شد آنها به جمعبندی نرسیدند که در این زمینه فعال باشند. عمدهترین علت آن هم این بود که فضایی به آن صورت برای کار سیاسی و مطبوعاتی باز نبود و نیروهایی که باید شرکت میکردند آن دلگرمی و جدیت لازم را نداشتند.
تحلیل شما به عنوان دبیرکل حزب کارگزاران از رای دادن آقای خاتمی در انتخابات مجلس نهم چه بود؟
خود ایشان اعلام کرده است. ما آقای خاتمی را آدم محترمی میدانیم و حرفها و تحلیلهایش را آنطور که خودش میگوید میپذیریم. ایشان ضرورتی را تشخیص دادند که این کار را کردند.
سوال من شخصی نیست. از شما به عنوان دبیرکل یک حزب میپرسم. آقای خاتمی جزو لیدرهای اصلاحات بوده است؟
آقای خاتمی رییسجمهور مملکت بوده، موقعیتی در نظام داشته و تلاشش را هم کرده که همه فعالانه در انتخابات شرکت کنند. بعد اینطور نشد که ایشان در انتخابات مجلس از کسی حمایت کند. ولی اینکه خودش شخصا در انتخابات شرکت نکند با موقعیت و شئوونات آقای خاتمی نمیخوانده و طبیعی است که ایشان شرکت کند.
کمتر از ۱۰ ماه تا انتخابات مانده و هنوز برنامهیی از این سمت اعلام نشده است…
به هر حال مذاکرات و صحبتهایی در جریان است. من فکر میکنم راهحل مساله برای همه مردم چه آنها که خود را خواهان دگرگونی میدانند و اصلاحطلبند و چه آنهایی که به اصطلاح اصولگرا و راضی از حضور در قدرت این است که تمام سعی خود را در تقویت و شکوفایی نظام انتخابات و حل مسائل پای صندوق رای بکنند. صندوق رای حلال مشکلات کشور است. هیچ ابزاری برای رفع مشکل از کار اقتصاد، فرهنگ و سیاست در کشور کارآمدتر از پذیرفتن داوری واقعی مردم نیست. باید این حضور ملی را تقویت کنیم. مخالف و موافق خود را به آن تشویق و دلگرمی عمومی در جامعه ایجاد کنیم که بیایند و رای بدهند و انتخاب کنند. با
امانتداری و احترام انتخاب عمومی مردم را حاکم کنیم. مشارکت سیاسی و اجتماعی در قالبهای دموکراتیک از قبیل پارلمان و مطبوعات و نظرخواهیها نقش اصلی در نفی فرهنگ ستیزهجویی و برخوردهای قهرآمیز دارد. اگر به تاریخ معاصر ایران نگاه کنیم حاکمیتهای طولانی استبدادی بوده که معمولا مانع پایداری احزاب و توسعه و پیشرفت آنها شده و نتیجه آن راهی جز اینکه به تدریج ملت را برای نجات به خشونت و مقاومت در برابر حکومت تشویق کند باقی نگذاشته است. آثار مترتب بر این وضعیت شرایط ناگوار در زندگی عمومی و تشنج و التهاب و خشونت است که هر کدام از دو طرف به قصد حذف دیگری وارد عمل شدهاند
و هر گروهی بقای خود را در نابودی دیگری پسندیده است. فرصتی برای ایجاد و رشد امکانات مناسب سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی به دست نیامده است. مجال انتخابات مجال گفتوگوی سازنده و ارائه نظرات و یافتن راهحلهای مسالمتآمیز برای مشارکت و حل مشکلات کشور است. فکر میکنم این گرایش به انتخابات و پرهیز از خشونت و اعتقاد به اصلاحات در روشها و ساختارهای اداره کشور به تدریج عمومیتر هم شده است و همه به آن روی آوردهاند حتی آنها که روزی این انتقادهای سازنده را بر نمیتابیدند.
یعنی احمدینژاد این وضعیت را به وجود آورده است؟
احمدینژاد و تیمش شرایطی ایجاد کرد که همه اصلاحطلب شدهاند. الان همه دنبال اصلاح وضع موجودند. ما هیچوقت این فساد را در کشور نداشتیم که الان هست. هیچ وقت این تورم را نداشتیم. هیچوقت این فشار اقتصادی یا مشکلات موجود در روابط خارجی را نداشتیم و به هرحال اینها معیارهایی است که در اداره یک کشور دخیلند. همه دنبال این هستیم که اوضاع بهتر شود و باید به این توجه داشته باشیم که راهحل بهتر اداره شدن اوضاع کشور فقط از طریق مشارکت مردم و انتخابات آزاد است؛ انتخاباتی که همه مردم در آن شرکت کنند و اکثریت قابل توجهی در آن رای بدهند. هر چقدر بتوان مشارکت را بالا برد، چه
کسانی که در این امر تصمیمگیر هستند و چه احزاب و گروههای که میتوانند مردم را به شرکت در انتخابات تشویق کنند و هرچه حضور مردم پررنگتر باشد، احتمال رای آوردن کسی که بتواند مشکلات مردم و کشور را حل کند بیشتر میشود. هر چقدر انتخابات محدود شود و در انحصار عده خاصی باشد چه این کار توسط مسوولان و دستاندرکاران انتخابات انجام شود و چه توسط ماهایی که خودمان را کنار بکشیم و صحنه را به دیگران واگذار کنیم به هرحال احتمال اینکه کسی رای بیاورد که وضعیت کشور را بهبود ببخشد کمتر میشود و اگر ما با این تحلیل جلو برویم راهی جز مشارکت فعال و عمومی وجود ندارد.
شما فعالیتها و مذاکراتی را برای انتخابات شروع کردهاید؟
ما همیشه در حال مذاکره و بحثهای سیاسی هستیم. انتخابات هم یکی از این موضوعات است. دوستان گفتند شرایط برای شرکت در انتخابات سال ۹۰ مناسب نبود، اما الان کمتر از نه ماه به انتخابات سال ۹۲ باقی مانده است. هم انتخابات ریاستجمهوری و هم انتخابات شورای شهر. برخی جریانات سیاسی مدتهاست که فعالیتهایی را برای حضور در این دو انتخابات آغاز کردهاند، گروههای سیاسی و جریان اصلاحطلبی فضا را باید برای حضور جدی خود آماده کنند. در نبرد قدرت برای کسی فرش قرمز نمیاندازند بلکه باید خودمان این فرصت را به وجود آوریم و زمینه حضور و مشارکت عمومی را فراهم کنیم.
آیا میتوان به حضور این جریان در انتخابات سال بعد امیدوار بود؟
این کار یک گروه یا جمع محدود نیست، باید باور عمومی شود. شخصیتهای سیاسی و احزاب باید در تلاشی جمعی شرکت کنند و این باید حاصل همفکری جریان اصلاحطلبی باشد. به نظر من فعالیت گسترده سیاسی نجاتدهنده اوضاع کنونی کشور است. هم ما در جریان اصلاحطلبی باید فعالیت داشته باشیم و هم کسانی که در طرف مقابل ما قرار دارند. به نوعی هم اصلاحات و هم طرف مقابل و جریان برگزارکننده انتخابات باید به این نتیجه برسند که راه نجات حضور گسترده مردم در انتخابات است، این یک کار دوجانبه است.
اصلاحطلبها چه خواستههایی دارند که در انتخابات سال بعد هم در شوراها لیست بدهند و هم در انتخابات ریاستجمهوری شرکت کنند؟
اصلاحطلبان خواستهیی جز فراهم شدن لوازم این حضور ندارند. برای حضور با نشاط و عمومی مردم، فضای گفت و شنود و نقد سازنده در جامعه لازم است. باید امید و باور همگانی به تاثیر این مشارکت در سرنوشت کشور تقویت شود و از بدبینی و یأس و سوءظن سیاسی به مسوولان و نیز مسوولان به احزاب کاست شود. باید فضای فعالیتهای مطبوعاتی و سیاسی باز شود تا همگان دلگرم شوند که حضور آنها تاثیرگذار است.
با فرض اینکه طرف مقابل شرایط را برای حضور اصلاحطلبها در انتخابات مهیا کرد، خود اصلاحطلبها چه برنامههایی برای رای آوردن در انتخابات دارند؟
اصلاحطلبان خوشبختانه امروز رو سفید هستند و نیاز به فعالیت چندانی ندارند. بسیاری از آنچه هشدار میدادند اتفاق افتاده و گرفتاریهایی که در کشور آزاردهنده شده خود بهترین معرف صحت برنامههای اصلاحات است. کافی است رایدهندگان توجه کنند که در این فاصله فرهنگ، اقتصاد و سیاست کشور به کجا رسیده است.
مشی اقتصادی شما به عنوان فردی که در اقتصاد تحرکات موفقی ایجاد کرده، چیست؟
من هرجا بودم و هر وقتی که خواستم کاری انجام بدهم معتقد بودم به اینکه باید آباد کرد و ساخت و توسعه داد که البته این امر لوازمی دارد که بعضی پایهیی است حتی سازندگی و توسعه. با اقتصاد بسته، اقتصاد فرمایشی و اقتصاد دولتی منافات دارد. باید فضا را باز بکنیم و این در واقع یک رویه مدون است و تحقیق و تجربه شده است. با همه خوبیها و بدیهایی که دارد؛ روش عمومی در جهان امروز شده است. طبیعتا نمیتوان گفت هیچ برنامهیی در مقام ارزیابی عیب و نقصی ندارد. من فکر میکنم این خط مشی اقتصادی بوده که هم در شهرداری و هم در جاهای دیگر دنبال میشده و آن عبارت است از پرهیز از دولتی کردن
و تلاش در جهت مشارکت واقعی، سرمایهگذاری و فعالیت اقتصادی مردم.
در شرایط کنونی ایران، امکان ایجاد اقتصاد آزاد اجرایی است؟
صددرصد. من معتقدم که بهترین موقع برای بارور کردن یک اقتصاد آزاد در کشور همین ۸-۷ سالی بوده که بیشترین درآمد نفتی را کشور داشته، یعنی همین آمارهایی که خود آقایان دادهاند از ۱۰۳ سال پیش تا حالا نگاه کنید از کل درآمد نفتی تا به حال ۵۰درصدش مربوط به ۷ سال اخیر بوده و یک فضای بسیار آماده و گستردهیی بوده برای اینکه زیرساختها قبلا فراهم بوده و بسیاری از فعالیتهای اقتصادی زمینهاش آماده بوده، قانون برای واگذاری به بخش خصوصی و باز کردن دست بخش خصوصی با شرایطی که در اصل ۴۴ مطرح شد اگر انحصارطلبیهای سیاسی و جاهطلبیهای شعارگونه که متاسفانه این ۷ سال این همه
امکانات کشور را به باد داد نبود بهترین وقت بود برای ایران.
اما از این امکان استفاده نشد…
هرجا که جلوی ضرر را بگیریم در واقع نفع است. اصلاحات اقتصادی و تلاش در جهت توسعه و رشد کشور در هر شرایطی امکانپذیر است، ممکن است که مشکل و مقدماتش از دست رفته باشد ولی در همین شرایط هم میتوان کشور را از گرفتاریهای اقتصادی و سیاسی نجات داد.
واگذاریها به بخش خصوصی را چطور ارزیابی میکنید؟
واگذاری چندانی صورت نگرفت، همهچیز از بخشی از دولت به بخشی دیگر واگذار شد، حالا یا شرکتی دولتی یا نهادی حکومتی یا عمومی. منظور از خصوصیسازی اقتصاد و واگذاری اقتصاد در واقع فعال کردن واقعی بخش خصوصی و مردم بود و اقداماتی که آقایان انجام دادند مثل دادن سهام عدالت و… به نظر من یک نوع لوثکردن این تفسیر بود؛ یعنی اگر نگوییم که در واقع ریسمان دولت و حکومت را بر گردن اقتصاد محکمتر کرد نمیتوانیم بگوییم چیزی را آزاد کرد. خصوصیسازی دو معنا دارد؛ یکی این است که شما در یک ساز و کار غیردولتی قرار میگیرید و روشهایتان روشهای خصوصی است و دیگری این است که مالکیت،
مالکیت خصوصی است. مثلا مخابرات که عمده سهامش در اختیار سپاه قرار گرفت به هر حال خصوصی نشده و حتی واگذار به بچههای سپاه هم نشده است. شکست در یک انتخابات فقط با رای آوردن یا نیاوردن نیست، برآیند آرای کاندیداهای اصلاحات در انتخابات ۸۴ نشان از پیروزی این جریان با اختلاف قابل توجهی داشت، اما در نهایت جریان مقابل برنده انتخابات بود!
بله، انتخابات ۸۴ هم تجربهیی شد تا اصلاحطلبها انتخابات را جدی بگیرند.
انتخابات سال ۸۴ را شوخی گرفتید؟
اصلاحطلبان آنقدر که لازم بود انتخابات ۸۴ را جدی نگرفتند، و شاید بیش از حد به پیروزی خودشان امیدوار بودند. آن انتخابات نشان داد که میتوانند اکثریت باشند اما برنده نباشند. اصلاحطلبان باید کاری کنند که اگر در اکثریت هستند، این اکثریت متمرکز شود تا به پیروزی برسند.
یعنی روی کاندیدای خاصی اجماع کنند؟
اگر بخواهند در انتخابات شرکت کنند، حتما باید روی کاندیدای خاصی اجماع کنند.
و اگر آن کاندیدا آقای خاتمی باشد، شما از ایشان حمایت میکنید؟
من اصولا معتقد نیستم که افرادی که یکبار در این سمت حضور داشتند دوباره به صحنه بیایند، چه آقای خاتمی، چه رفسنجانی و چه احمدینژاد. هنوز کشور در قحطالرجالی فرو نرفته که از این چهرهها دوباره استفاده کنیم. باید با ورود افراد جدید هوا تازهیی به جامعه سیاسی وارد شود. خود این آقایان هم علاقهمند به حضور در انتخابات نیستند. آقای خاتمی قسم خوردهاند که در انتخابات کاندیدا نشوند!
این شخصیتهای عزیز با توجه به دوره طولانی تلاش و مسوولیتشان باید پس از این درصدد انتقال تجربیات خود باشند و راه و چاه را به مسوولان به عنوان مشاور امین نشان دهند.
خود شما کاندیدا خواهید شد؟
به طور قطع من در انتخابات کاندیدا نخواهم بود شاید به عنوان مشاور و کمککننده در جایی مفید باشیم.
شما چند پست مختلف داشتهاید، از شهرداری گرفته تا معاونت اولی احتمالی آقای کروبی، ایدهآل شما برای خدمت به مردم چیست؟
من دنبال پست و سمت خاصی نیستم که برای خود ایدهآلی داشته باشم. بعد از انقلاب هرگاه سمتی قبول کردم بر اساس ضرورت بود. زمانی امام فرمودند بروم و استاندار اصفهان شوم، قبول کردم و بعد هم که خواستم استعفا بدهم امام مخالفت کردند. بعد از آن هم به من تکلیف شد که شهردار تهران شوم و هر چه عذر آوردم نپذیرفتند. من در پستهایی که حضور داشتم، نه تخصصی داشتم و نه علاقهیی، ولی وقتی پستی را قبول کردم سعی کردم از تمام ظرفیتها استفاده کنم تا تاثیرگذار باشم و از امکانات بیشترین بهره را ببرم و به بهترین شکل مدیریت کنم ولی هرگز برنامهیی نداشتم که در سمت خاصی فعالیت کنم، الان
هم همین است، هدف این است که در هر سمتی که قرار بگیرم بهترین خدمت را به مردم بکنم.
شما فقرا را میبینید گریه میکنید؟
متاثر میشوم.
زمانی که در فیلم انتخاباتی آقای کروبی گریه کردید ایشان گفتند که این خصلت شماست، هر جا فقیر میبینید گریه میکنید…
یادم نیست تعبیر آقای کروبی چه بود ولی در آن فیلم بحثهایی مطرح شد که من به فکر فرو رفتم.
شو بود یا واقعیت؟
از نگاه من، واقعیت بود. ممکن است کسانی آن را شو تلقی کنند. من هنرپیشه نیستم که شو اجرا کنم، خیلیها در سخنرانی گریه میکنند، شو است؟ چرا فقط جاهایی که مطابق میلمان نیست شو میدانیم. انسان عواطف دارد و تحت تاثیر واقع میشود. من هنوز هم وقتی فکر میکنم که بعد از ۳۳ سال حکومت اسلامی کاری نکردهایم که بتوان ادعا کرد مشکلات جامعه را حل کردهایم، فقر را ریشه کن و مظاهر آن را در کوچه و خیابان و از دور و نزدیک خودمان از بین بردهایم، متاثر میشوم. کسی هست که از دیدن خیل بیکاران در هر چهار راه تهران و پشت هر چراغ قرمز ناراحت نشود؟ یعنی پس از این همه مدت و با این همه ثروت
نمیتوانستیم چارهیی بیندیشیم؟ مشکلات اجرایی کشور و اختلافها و گرفتاریهایی که در آن درگیریم طاقتسوز است.
تصویری که مردم از شما به یاد دارند، به فاصله کمتر از یازده سال، دو بار در مقابل دوربین گریه کردید، چه تفاوتی میان این دو بود؟
هیچ تفاوتی نداشتند.
یعنی شما در دادگاه مربوط به اختلاس هم برای فقرا و مردم گریه کردید؟
در آن سال نامهیی از یک دختر خانم از نیشابور به من رسیده بود، و من از عواطف مردم متاثر شدم.
این هم شو نبود؟
نه، هرگز شو نبود. من هیچوقت به شو و نمایش نیازی نداشتم نه در دادگاه و نه در فیلم تبلیغاتی آقای کروبی. معمولا کسانی به چنین ترفندهایی میآویزند که نیازمند جلب توجه مردم باشند و بخواهند این خواسته درونی خود را ارضا کنند. من به لطف خدا در تمام این ۳۳ سال و نیز قبل از آن در دوره مدرسه و تحصیل همواره آنقدر مورد عنایت اطرافیان و بسیاری از مردم بوده و هستم که همیشه سعی میکنم ناشناس و ساکت باشم. عموما کمتر حرف میزنم و مصاحبه نمیکنم، مگر آنجا که واقعا ضرورتی را احساس کنم یا اصرار زیادی باشد. اما اگر گریه کردن از سر ضعف و ترس باشد مذموم است ولی وقتی در مقابل چشمانت
عزیزی از دست میرود اشک ریختن ناپسند نیست. کدام عزیز برای کسانی که تمام عمر خود را صرف بالندگی و شکوفایی یک نظام کردهاند، سختترین زندانها را در رژیم شاه به جان خریدهاند، دربه دری، فرار و تبعید خانوادگی و بعد از انقلاب سالها در مسوولیت اداره بخشی از امور کشور در دوران جنگ و انقلاب و امروز بخواهی که نتیجه این دوران سختی و عسرت کشوری الگوساز و حرکت آفرین اسلامی و ایرانی باشد اما نارساییها و گرفتاریهای مردم، رکود، تورم، بیکاری و فقر را با این همه ثروت و توانایی ملت چشمگیر احساس کنی و پیشرفتها و تحولات مثبت را نیز کم رنگ ببینی.
بله، در اين مدت بسيار تحولات هم ايجاد شده اما مگر بقيه دنيا درجا زدهاند؟ مگر پيشرفت و توسعه برخي از همين همسايگان ما كه كعبه آمال و مقصد مهاجرت بسياري از نخبگان و فرار سرمايه و انديشههاي ملي ماست با امكاناتي بسيار كمتر و موقعيتي فروتر صفر بوده است؟ اينهاست كه يادآورياش خون به دل و اشك از ديده جاري ميكند و بسياري بر فاجعههاي ملي بيشتر از مصيبتهاي شخصي گريستهاند و ميگريند. هيچكدام هم شو نبوده و نيست.