زمزمه های شیطانی؛ دالایی لامای چهاردهم
اگر از زاویه دیگر بنگریم تناقض های متعددی اطراف این شخصیت را احاطه کرده است که به نمونه های متعدد آن می توان اشاره کرد
افکار نیوز - تنزين گياتسو ( و يا بِستان، دزين، گيا، متشو) در شش جولاي ۱۹۳۵ در روستايي به نام تاكتسِر واقع در استان آمدو (شمال شرقي تبت) در خانواده اي كشاورز و پر جمعيت به دنيا آمد.
تبتی ها درک حضور او را نیز برکتی بزرگ می دانند چه برسد از او مطالبی نیز بیاموزند و البته بسیاری برای رسیدن به آرزوهایشان به حضور او می رسند. لامائیسم شاخه ای از یکی از دو مذهب اصلی بودیسم یعنی مهایانه است.
تبت در سال ۱۹۴۹ از سوی ارتش جمهوری خلق چین مورد تهاجم قرار گرفت و اشغال شد و او در ۱۷ نوامبر ۱۹۵۰ یعنی در سن ۱۵ سالگی تمام قدرت سیاسی را بعد از اشغال در دست گرفت.
رفتار چینی ها بسیار تند و خشن بود و او به دلیل رفتار آنها در ۱۶ دسامبر همان سال لهاسا را به مقصد دارمو ترک کرد. از ژانویه ۱۹۵۱ تا جولای همان سال، در شهر دارمو اقامت داشت و در ۲۳ می ۱۹۵۱ موافقت نامه ای ۱۷ ماده ای تحت اجبار و با اکراه میان نمایندگان تبت و چین به امضا رسید.
او در ۱۹۶۳ موسسه ای دموکراتیک را پایه گذاری کرد که اولین پارلمان تبتیان، آن هم در تبعید به نام «مجلس نمایندگان مردم تبت» نام گرفت. در همان سال قانون اساسی دموکراتیکی را براساس تعالیم بودا و اعلامیه جهانی حقوق بشر اعلام کرد تا مدلی برای آینده تبتِ آزاد باشد.
دالایی لاما در طول مدت تبعید خود از کشورهای مختلفی دیدن و با بسیاری از رهبران مذهبی مثل رهبران مذهبی کلیسای کاتولیک، کلیسای انگستان، کلیسای ارتودوکس، یهودیان، سیک ها و دیگر ادیان چون اسلام و… دیدن کرده است.
او به طور مداوم در مجامع دانشگاهی سخنرانی می کند. این فعالیت ها موجب شده است، از ۱۹۵۹ تا ۱۹۹۹ به بیش از ۵۷ دکترای افتخاری و یا حکم و جایزه بین المللی برسد. وی درباره آیین بودا، مهرورزی و صلح بیش از ۵۰ کتاب تالیف کرده است. او از پذیرفتن مناصب دانشگاهی امتناع می ورزید تا آنکه بالاخره در سال ۲۰۰۶ عنوان استاد افتخاری دانشگاه موری آمریکا را پذیرفت.
ارتباط با آمریکا و اسرائیل
خبرگزاری مهر در ۲۶/۶ / ۸۵ خبری را از تصمیم نمایندگان کنگره ایالات متحده آمریکا مخابره کرد که نشان دهنده عمق علاقه آمریکایی ها و دولت این کشور به دالایی لاماست. قانون تصویب شده کنگره چیزی است که به موجب آن مدال طلای کنگره که بالاترین نشان قدردانی از یک غیر نظامی است، به فردی خارجی مثل دالایی لاما تعلق گرفت؛ پدیده ای که تا بیش از این در آمریکا سابقه نداشت.
او همواره به آمریکا می رود و در مجامع دانشگاهی، عملی و فرهنگی سخنرانی می کند. برای نمونه، وی در ۲۹/۳ / ۸۵ در دانشگاه بوفالوی نیویورک سخنرانی داشته است. او از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۶ سه مرتبه از اسرائیل دیدن کرده تا مردم منطقه را به صلح و آرامش تشویق کند! البته در دیدار سال ۲۰۰۶ دولت اسرائیل از ترس چین از او استقبال رسمی نکرد، اما چند تن از وزیران با او ملاقات گرمی داشتند. او حتی گفته است از دیدار با مقامات حماس خوشحال می شود. وی در این دیدارها مقابل دیوار ندبه نیایش کرده، که به معنای وابستگی رسمی به صهیونیسم جهانی است.
در خصوص مسائل خاورمیانه سایت ایران اکونومیست در ۲۱/۸ / ۸۵ خبری مبنی بر مخالفت دالایی لاما با اعدام صدام مخابره کرد؛ زیرا او معتقد است صدام قابل اصلاح است و اعدام برای متهمانی است که احتمال بازگشت برایشان ناممکن است. او درباره چگونگی رفتار با دشمن گفته است: من برای چینی ها دعا می کنم، همان گونه که برای تبتی ها دعا می کنم؛ زیرا من فردی اهل مسامحه و پیرو خوش بینی هستم.
جالب آنکه در اکتبر سال ۱۹۹۸ حکومت تبت اقرار کرد که از سال ۱۹۶۰ سالانه ۷/۱ میلیون دلار از طریق سازمان جاسوسی آمریکا(سیا) از ایالات متحده دریافت می کرده است. همچنین گروه مقاومتی نیز در کلورادو تحت آموزش و تعلیم قرار گرفته اند. زمانیکه جان کنت در سال ۱۹۹۵ از دالایی لاما پرسید، این اقدام احتیاطی و فراهم کردن مقدمات جنگ نظامی خوب است یا بد، او در پاسخ گفت: البته برای مقاومت در برابر چینی ها باید از اخلاق کمک گرفت، اما صدها زندگی برای مقاومت از دسته رفته است.
به نظر می رسد این اقدامات برخلاف دیگر ادعاهای صلح جویانه دالایی لاما باشد. در اینجا یکی دیگر از تناقض های دالایی لاما به ظهور می رسد. او در مقام شعار، اخلاق گرا و اصلاح طلب است اما در مقام عمل و به صورت پنهانی به فکر اقدام نظامی است. لذا تناقضی واضح میان شعار و عمل از او به چشم می آید. در ضمن او اظهار کرده است که آمریکا نه برای کمک به تبت، بلکه به خاطر مواضع خصمانه و موقعیت تاکتیکی خود با چین به ما کمک می کند.
در یک جمع بندی کلی می توان گفت دالایی لاما شخصیتی است که بی تردید برگزیده غرب است. او در فاصله کوتاهی از غرب ۵۷ دکترای افتخاری یا جایزه دریافت کرده است. همچنین در زمان اندکی سه سفر به اسرائیل داشته و در آنجا دیدارهای مهمی با سران غاصب صهیونیسم داشته است. کنگره ایالات متحده آمریکا برای نشان دادن عمق علاقه خویش به دالایی لاما قانون مصوب خویش را تغییر داد تا بتواند جایزه ای به یک غیر نظامی خارجی اعطا کند. دالایی لاما با اعدام صدام مخالفت کرد؛ کسی که دستش به خون هزاران انسان آلوده شد. از اینها مهمتر، تعظیم و نیایش دالایی لاما مقابل دیوار ندبه در اسرائیل است که به معنای
هم سویی و هم صدایی با صهیونیسم بین المللی است.
اگر از زاویه دیگر بنگریم تناقض های متعددی اطراف این شخصیت را احاطه کرده است که به نمونه های متعدد آن می توان اشاره کرد؛ از جمله این که دالایی لاما به شدت با مسئله سلاح های اتمی چین مخالفت می کند، در حالیکه در مقابل آزمایش های هسته ای و تولید سلاح اتمی هند سکوت اختیار کرده است. او همچنین در مقابل چین از خود شخصیتی اخلاقی و صلح دوست نشان می دهد و مدعی است برای آنها هم دعا می کند. این در حالی است که طی یک اقدام احتیاطی به دنبال فراهم کردن مقدمات جنگ نظامی علیه چین برآمده است. تناقض سو اینکه دالایی لاما مدعی است آیین لاما آیینی نیکوکار، خیرخواه و پایبند به اصول انسانی
است، در حالیکه در نظام جزایی تبت نسبت به تنبیهات بدنی تاکید فراوان رفته است.
به نظر می رسد دالایی لاما بیشتر یک شخصیت سیاسی است تا اخلاقی و معنوی. او مبارزه علیه چین را سر لوحه اقدامات خویش قرار داده و روز به روز در حال گسترش مبارزات خویش علیه چین در کشورهای مختلف است و در این راستان با غرب به خصوص آمریکا وارد معامله شده است. در اینجا پرسشی مهم مطرح می شود و آن اینکه، این همه تاکیدات فراوان بر رفتارهای اخلاقی و گسترش فعالیت های عاشقانه و تاکید بر اصول معنوی برای چیست؟
این پرسش تنها یک جواب دارد و آن اینکه دالایی لاما اخلاق و معنویت را در راستای اهداف سیاسی قرار داده است. هدف سخنان، تعالیم و ترویج افکار دالایی لاما که با محوریت محبت، صمیمیت و شادمانه زیستن تبلیغ می شود چیزی جز دستیابی به اهداف سیاسی نیست. در این مکتب اصالت با سیاست است و اخلاق و معنویت ابزاری بیش نیست.
در اینجا یکی از تفاوت های شاخص و بارز اندیشه های دالایی لاما با تفکر اسلامی خودنمایی می کند. در اسلام عرفان، معنویت و اخلاق اصالت داشته، هدف نهایی است و قدرت و سیاست ابزاری در راستای نیل به اهداف بلند است. در اسلام انسان معنوی و تقرب یافته غایت آفرینش است و اگر تلاشی برای کسب قدرت یا تشکیل حکومت بشود از این روست که بستری برای الهی و آسمانی شدن انسان فراهمه آید.
هدف زندگی
به نظر او مهمترین هدف زندگی رسیدن به شادی است. هدف همه، خوشبختی است و انسان ها تمایلی به درد و رنج ندارند. شادی به عوامل درونی و طرز تفکر بستگی دارد نه عوامل بیرونی همچون پول، همراهان و نزدیکان و به نظر او اولین گام به سوی شادی آموزش است. بهترین راه غلبه بر رنج و سختی ها مواجهه با آنها، تمرکز بر آنها و تحلیل آنهاست تا برای ما مسئله ای آشنا شود.
تناسخ و کرمه
او از آن جهت یک بودایی است به تناسخ و کرمه سخت معتقد است و برای آنها فوایدی ذکر می کند. به طور نمونه فردی که به تناسخ و تولد دوباره معتقد است در از دست دادن نزدیکان غم و اندوه کمتری دارد. فرد معتقد به کرمه می داند که هر چیز را خود تعیین می کند، برخلاف عده ای که فکر می کنند با اندیشه کرمه دیگر کسی نباید کار کند چون از قبل زندگیش رقم خورده است، دالایی لاما وجه دیگری را در نظر می گیرد. می گوید چون به کرمه معتقد هستیم زندگی آینده را الان می سازیم، درک کرمه(سرنوشت) در نظر او به عنوان یک واقعیت فعال است نه منفعل. به نظر او(مبتنی بر اصول بودیسم) همه چیز در تغییر است و این اصل
علیت است که همه چیز را رقم می زند.
معنویت و دین
به نظر او انتخاب دین امری است مرتبط با حقوق فردی انسان لذا همان گونه که افراد مختلف حق دارند غذاهای متفاوت انتخاب کنند و این به ذائقه آنها بستگی دارد، انتخاب دین هم به شرایط روحی، اجتماعی، فرهنگی و ذوق و سلیقه افراد بستگی دارد. به نظر او دیدگاه مذهبی برای رشد ویژگی های مثبت مفید است اما معنویت دو سطح دارد. ۱. مذهبی ۲. انسانی و اساسی که مرتبط با فطرت است. این همان خوش قلبی است و به همدردی و عدم خشونت می رسد. مهم آرامش روح هنگام مرگ است نه اینکه چه دینی داریم.
به نظر او معنویت در سطح غیر دینی(معنویت اساسی) مهمتر است و نقش اساسی تری در زندگی انسان دارد. دین داشتن مهم نیست، انسان بودن مهم است. دین خارج از ما نیست پس نیت پاک اساس هر مذهبی است. او حقیقت نهایی ادیان را یکی می داند و نقش مذهب را رواج ایثار و همدردی. گفتنی اینکه دالایی لاما از بنیان گذاران «باشگاه خنده» است.
تحلیل و بررسی
یک مبانی التقاطی
از یک سو افکار و اندیشه های دالایی لاما ریشه در آیین های عرفانی هندو و عناصر اصلی آن از قبیل تناسخ، کرمه و قانون رنج دارد که تحلیل آنها گذشت و از سوی دیگر او از عرفان مسیحیت و اصول و قواعد روانشناسی بهره برده است.
دو آرامش حقیقی
محور اصلی کسانی مانند دالایی لاما شاد زیستن و داشتن زندگانی شادمانه و آرام است. اما اینگونه افراد هرگز به این نکته واقف نمی شوند که آرامش محض و دنیای کاملاً شاد هرگز برای هیچ انسانی تحقق نیافته و نخواهد یافت؛ زیرا اساساً دنیا به لحاظ ماهیت و ساختار محل آرامش و شادی کامل نمی تواند باشد. «لَقَد خَلَقْنَا الْاِنسانَ فِی کبَد». از سوی دیگر اگر هم آرامش نسبی حاصل شود جز در سایه اعتماد و اتکا به موجودی که همه چیز را می داند و بر همه کاری قادر است، حاصل نخواهد شد:
َالا بِذکرِ اللهِ تَطمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛
آگاه باش که با یاد خدا دلها آرامش می یابد.
سه پلورالیسم دینی
از تعالیم دالایی لاما بر می آید که او در زمینه معنویت و دینداری قائل به تنوع و تکثر و به اصطلاح پلورالیسم است. انتخاب یک دین مانند انتخاب یک غذا است. دین گزینی بستگی به سلایق و ذوق های متفاوت دارد. ذوق هر کسی با هر دینی سازگار شد، همان دین را می تواند انتخاب کند. اما اساساً گزینش دین سلیقه ای و ذوقی نیست. دین حیاتی ترین و سرنوشت سازترین پدیده ای است که انسان در طول عمر با آن مواجه است. و هر انسانی باید برای یکبار به چنین گزینش حیاتی و اساسی دست بزند. هیچ انتخابی در حیات انسان همانند برگزیدن یک دین، حساس و خطیر نیست. گزینش و انتخاب یک دین فقط براساس عقل و تفکر امکان
پذیر است. این امر را قرآن هم تایید می فرماید:
لا اِکْراهَ فِی الدّینِ قَد تَبَیَّنَ الرُّشدُ مِنَ الْغَی؛
در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه به خوبی آشکار شده است.
چهار پراگماتیسم آمریکایی
از دیگر اصولی که دالایی لاما به آن تکیه کرده است، پراگماتیسم آمریکایی است. او کاملاً براساس اصالت عمل و قاعده افاده عملی فکر می کند و تصمیم می گیرد. براساس فلسفه پراگماتیسم هر آنچه مفید است، حقیقت است. این مبنا از نظر فلسفی و عقلی قابل قبول نیست و باید مباحثآن را در حوزه تحلیل و بررسی فلسفه های مدرن دید.
پنج هدف واقعی
دالایی لاما هدف زندگی را شادی و رهایی از غم معرفی کرد، اما قرآن فقط یک هدف برای حضور انسان در دنیا معرفی می کند و آن قرب و عبودیت است. قرب دو گونه است؛ قرب خدا به انسان و قرب انسان به خدا. گاه سخن از نزدیکی خدا به انسان هاست و زمانی سخن از تقرب یافتن بندگان به خدا. قرب اول علتِ قرب دوم است؛ از آنجا که خدا به آدمیان نزدیک است، انسان می تواند به او تقرب یافته نزدیک و نزدکتر شود. قرب خدا به بندگان مراتبی دارد؛ گاهی خدا می فرماید از حاضران در کنار محتضر به او نزدیکتر است:
وَ نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَیهِ مِنکُمْ وَ لکن لا تُبصِرُونَ؛
ما از شما به او نزدیکتریم اما شما نمی بینید.
گاهی خدای سبحان خودش را از شریان حیات به انسان نزدیک تر می داند:
وَ نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَیهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرید؛
ما از رگ گردن به او نزدیکتریم.
گاهی قرب خویش به بندگان را کاملتر کرده، میان خود و بنده اش پیامبر را هم در نظر می گیرد:
وَ اِذا سَاَلَک عِبَادی عَنّی فَاِنِّی قَریبٌ؛
هرگاه بندگان من درباره من از تو سوال کردند، من نزدیکم.
و گاهی قرب و نزدیکی خویش به انسان را به اوج می رساند و به آدمی می گوید: من میان تو و تو ایستاده ام:
وُاعْلَمُوا اَنَّ اللهَ یحُولُ بَینَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ؛
و بدانید که خدا میان آدمی و قلبش حایل است.
البته خداوند به ماسوا نهایت نزدیکی را دارد و این مراتب و مراحل را جهت فهم آدمی بیان نموده است.
از آنجا که قرب خدا به بندگان مراحلی داشت، نزدیکی انسان به خدا هم دارای مراتبی است. تنها چیزی که انسان برای تقرب در اختیار دارد، دعاست. انسان مالک هیچ نیست مگر دعا، تنها تضرع و نیایش است که مملوک انسان بوده در اختیار او است. حضرت امیر در دعای کمیل فرمود: «یا سریع الرضا اغفر لمن لا یملک الا الدعا»، تنها سلاحی که انسان دارد، اکسیر اشک است. انسان با سلاح به جنگ دشمن می رود. تنها وسیله ای که بنده را در برابر شیطان مسلح می کند، گریه است. اشک و آه، بهترین جلوه خشوع و تضرع است. گریه انسان را تسلیم خدا می کند و تضرع و تسلیم برای شیطان بسیار زجرآور است و برای خدا بسیار شیرین!
دعا ندای اهل بعید است، دعا برای رفع علت و آسیب است، دعا هشداری است برای انسان که از خدا دور است، دعا اشارتی به بنده است که زمان تقرب است و خداند آدمیان و پریان را فقط برای عبادت و عبودیت آفرید:
وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْاِنسَ اِلَّا لِیَعْبُدونِ؛
جن و انس را نیافریدیم مگر برای عبادت.
عصاره عبادت دعاست. اگر خلقت انسان برای بندگی و نیایش است. باید به اقتضای خلقت پاسخ شایسته داد. او دعای بنده اش را می شنود و درخواستش را برآورده می سازد. نیایش، وصول به رحمت بیکران الهی است، دعا باران رحمت الهی را موجب می شود و راز و نیاز با خدا آلودگی ها را می زداید.
از نظر دالایی لاما آرمان بشر رسیدن به خوشبختی است که باز هم به انگیزه های وی بستگی دارد و این خوشبختی چیزی جز شادی نیست، اما اسلام و قرآن دیدگاه متفاوتی دارد. در قرآن کریم به آیاتی بر می خوریم که با وضوح هر چه تمام تر هدف از آفرینش انسان را بیان می دارند. انسان به دنیا آمده است تا «بندگی خدا» کند و این غایت آفرینش انسان و هدف زیستن اوست.
منبع: زمزمه هاي شيطاني آسيب شناسي عرفان هاي نوظهور - دكتر محمدتقي فعّالي