فیلمهایی با موضوع قصاص در سینمای ایران /
روایتی جدید از قصاص در «دهلیز»
- یکی از موضوعاتی که در این چند سال به سینما وارد شده، مسأله قصاص و مذموم مطرح شدن آن از سوی فیلمسازان است. این درحالیست که «قصاص» بخشی از حقوق شهروندی مسلمانان است و اگر این حق شهروندی با توجه به قوانین تبیین شده اجرا نشود، جامعه به آنارشی دچار می شود. در این رابطه میتوان به آیات متعددی اشاره داشت که گویای ماهیت این حکم و ابعاد آن است.
اما آنچه در فیلمهای اخیر ساخته شده در ایران ملاحظه میشود، اعتراض به اجرای قصاص است و تلاش دارند در هر صورت با این حکم به مسامحه رفتار شود و آن را کنار بگذارند.
این فیلمها تقابلی بین حسن و قبح در شریعت و حسن و قبح میان مردم را بیان میکنند که این دو ملازمهای با هم ندارند. در این تولیدات میخواهند قاتل بخشیده شود و نبخشیدن را قبیح میکنند. این درحالیست که در اسلام دست افراد را برای اجرای حکم قصاص باز گذاشته شده است؛ البته یک احسنی هم وجود دارد و آن عفو است.
هنر هفتم ایرانی علیه قصاص!
از فیلمهایی که در این چند سال به «قصاص» پرداخته و آن را مذموم دانسته اند، می توان به «میخواهم زنده بمانم» ایرج قادری، «انتهای خیابان هشتم» علیرضا امینی، «شهر زیبا» اصغر فرهادی، «سوت پایان» نیکی کریمی»، «من مادر هستم» فریدون جیرانی و … اشاره کرد. در جشنواره امسال هم فیلمهای «دهلیز» بهروز شعیبی و «هیس» پوران درخشنده در رابطه با همین موضوع اکران شدند.
در واقع موضوع قصاص و قتل بارها دستمایه فیلمهای مختلفی شده و شاید شناختهشدهترینش «میخواهم زنده بمانم» ایرج قادری باشد. در «من مادر هستم» فیلم از زاویه قاتل روایت میشود. این شیوه روایت باعثمیشود مخاطب با قاتل همذاتپنداری کند. در نهایت، کاملا قصاص را به نوعی مذموم قلمداد میکند.
روایتی جدید از قصاص در دهلیز
در فیلم «دهلیز» هم که ساخته جدیدی است، این موضوع به نقد کشیده میشود؛ البته خیلی به مباحثحقوقی وارد نمیشود و درستی و نادرستی قوانین را مورد توجه قرار نمیدهد. بلکه با همه حقی که ولیدم مقتول برای قصاص شدن قاتل دارند، این فیلم خانواده قاتل را محق میداند که بخشیده شدن را پیگیری کند. در این میان، در صورت نبخشیدن قاتل، تبعاتی که ممکن است برای جامعه و افراد به وجود آید را به تصویر میکشد. «دهلیز» میگوید اگر ببخشید بهتر است و از خسارتهایی در جامعه جلوگیری میکند.
در این فیلم اتفاق رخ داده بین قاتل و مقتول بسیار متفاوت از سایر فیلم هایی است که به آن اشاره شد. در فیلم به غیرعمد بودن قتل و اتفاقی بودن نیز اشاره دارد. البته قاتل شخص خلافکاری نیست که تکرار در رفتارهای او پیشبینی شود تا در این میان خطرات آتی هم برای جامعه وجود داشته باشد. در واقع میتوان گفت فیلم «دهلیز» واقعبینتر نسبت به این موضوع نگاه کرده است.
سینمایی ناآشنا با بایسته های دینی
در نهایت میتوان گفت قصاص موضوعی است که در اسلام آن را حق شرعی افراد جامعه دانسته و آن را بر اساس قوانین شرعی هم اجرا میکند. البته در دین مبین اسلام آمده بهتر است که ببخشید و لذتی که در عفو وجود دارد، در انتقام نیست؛ حال در فیلمهایی که در سالهای اخیر ساخته میشود این موضوع را نفی یا نقد میکند.
با توجه به اين موضوعات آيا بهتر نيست كه فيلمسازان با مطالعه بيشتر قوانين شرعي و مدني در پرداختن به اين قبيل موضوعات صلاح عمومي و آتي جامعه را در نظر بگيرند؛ نه اينكه بر اساس احساس و موردي به قضايا بپردازند و كليت قوانين را زير سوال ببرند؟ همين نا آشنايي موجب مي شود تا با جهل خود، زمينه ساز انحراف جامعه از واقعيت را فراهم کنند که در مواردي چنين نيز بوده است. شايد بتوان دهليز را آغاز نگاهي واقع بينانه و علمي سينماي ايران نسبت به قوانين و حدود شرع دانست؛ البته، شايد!