چرا به مشایی اتهام اومانیسم میزنند؟
«اومانیسم» اتهامی است که مخالفان دولت آن را به رئیس جمهور و مهندس مشایی نسبت میدهند. در آخرین مورد، دکتر سید محمود نبویان در گفتوگو با سایت وابسته به سپاه پاسداران این اتهامات را متوجه اطرافیان رئیس جمهور کرد.
به گزارش افکارنیوز، روزنامه ایران در صفحه سوم شماره امروز خود در مطلبی با عنوان " پاسخ حجتالاسلام شریفزاده به برخی اتهامزنیها در حوزه اندیشه اسلامی به دولتمردان " با ذکر این مقدمه نوشت: نبویان میگوید مشایی نگاههای پلورالیستی اومانیستی دارد که خاستگاه آن فراماسونری است و احمدینژاد هم در بعضی از موارد تحت تاثیر این افکار فاسد و منحرف از اسلام است.
حجتالاسلام بهمن شریفزاده در حضور جمعی از حامیان رئیس جمهور به تبیین نگاه دکتر احمدینژاد و مهندس مشایی به مقوله انسان پرداخته است و در پاسخ میگوید: اگر آقای مشایی همه مباحثعرفا را بگوید به ایشان کافر میگویند. امام(ره) میفرمایند خون دلی که از جانب برخیها در حوزه خوردم از ساواک نخوردم، این حرفها تازه برای فلسفه است، عرفان را که امام(ره) پنهان میکرد. متن کامل این سخنان در ادامه آمده است.
بسمالله الرحمن رحیم
بزرگان از اهل دانش و دین در جمع بین مقولات گوناگونی که درباره نخستین آفریده بیان شده است این را بیان میکنند که عقل کل و کل عقل و نور کل و کل نور وجود رسول خدا به عنوان انسان کامل است. درست است در برخی از باورها «اول ما خلقالله العقل» در برخی دیگر از روایات «اول ما خلقالله النور» و در برخی گفتهها «اول ما خلقالله وجود نازنین حضرت ختمی مرتبت» است. البته وقتی میگویم رسول خدا، منظور جسم رسول خدا نیست بلکه مقصود حقیقت رسول خدا است که انشاالله درباره حقیقت وجود رسول خدا مطالبی عرض خواهم کرد.
بزرگان از اهل اندیشه بین این سه گفتار جمع میکنند و میگویند منظور از تمام عقل و عقل کامل و نور و نور کامل حقیقت رسول خداست و منافاتی بین این ۳ گفته وجود ندارد.
انسان کامل حقیقت محمدیه(ص) است
ماجرا همین است که آفرینش در حقیقت با کاملترین جلوه آغاز میشود. کاملترین جلوه انسان کامل است. یعنی آنکه همه اسما و صفات خدا در او نمایان است، اصلاً نمایش اسما و صفات خداوند بنا بر مبنای عرفای ما انسان کامل است و انسان کامل حقیقت محمدیه(ص) است.
ابن عربی در کتاب فصوص الحکم این نکته را بازگو میکند که خداوند یعنی مقصود از خداوند «الله»، اسما و صفات خودش را در انسان کامل که خاتم رسل باشد مشاهده میکند و او هم خودش را در آینه الله مشاهده میکند. ذات خداوند بنا بر نظر همه اندیشمدان دینی، ذاتی پنهان است. هیچ کس را به این ذات راه نیست. در روایات هم سفارش شده است در ذات خداوند تفکر نکنید و عرفا هم از ذات به عنوان غیب الغیوب یاد میکنند یعنی پنهان پنهان. در عرفان ادبی از آن به عنوان عنقا یا سیمرغ یاد میشود:
«عنقا شکار کس نشود دام باز گیر»
یعنی میگویند هیچ کس نمیتواند به ذات خدا برسد و میگوید دام بازگیر. این ذات تجلیاتی دارد، نمایشهایی دارد، یکی از نمایشهای او نمایش ذات در اسم «الله» است. اسم «الله» از نگاه دانشمندان دینی یعنی آن نامی که همه اسما و صفات خدا در آن جمع است. در نام «الله» تفکیکی وجود ندارد. اسم «الله» نمایش اش، بروزش، تجلیاش در دیگر اسما خداست، درست مثل خورشیدی که میتابد و شعاعهای گوناگونی ساطع میشود. اسم «الله» میتابد، سایر اسما و صفات از آن ساطع میشود مثل اسم رحمان، علیم، قدیر، عظیم و دیگر نامهای خوب خداوند از این قرار هستند.
خوب این نامها کجاست؟ از نگاه عرفا نمایش این اسما خدا انسان است. در واقع نخستین تابش اسما «الله» میشود. انسان کامل حالا در میان این اسما، اسمهای گوناگون را تجلی میدهد از جمله اسم خالقیت، اسم رحمانیت، اسم علیم و… این میشود انسان کامل، انسان کامل نخستین آفریده خداست، از نگاه بسیاری از دانشمندان و عرفا. امام رضوانالله تعالی علیه عقیده دیگری در اینجا ابراز میکند و میفرماید: انسان کامل پیش از آفرینش است، مقدم بر آفرینش است، انسان کامل از عالم امر خداست. در قرآن وقتی خدا اراده کند بیافریند میگوید باش پس میشود. امام معتقد است انسان کامل «باشِ» خداست و
سپس میشود، پس از باش اتفاق میافتد میشود. یعنی آفرینش، باش یعنی امر، انسان کامل امر خداست، یعنی انسان کامل را مرتبه برتر از آفرینش میداند. امر خدا که پس از آن آفرینش رخ میدهد یعنی حقیقت رسول خدا برتر از آفرینش است بلکه از عالم دستور و امر خداست، بعد آفرینش به برکت او رخ میدهد.
این نکته را در نظر داشته باشید، نباید اشتباه کنیم اشاره هم کردم رسول خدا(ص) در سال فلان و در جسم فلان در جزیره العرب به دنیا آمده است مقصود بزرگان از حقیقت رسول خدا(ص) جسم رسول خدا(ص) نیست. آن حقیقتی است که در روایات وارد شده که میفرماید من نبی بودم در حالی که حضرت آدم هنوز در میان آب و گل بود. مقصود این است این حقیقت که نخستین است آفرینش از انسان کامل آغاز شده است، حالا یا خودش نخستین آفریده بود یا از عالم امر بوده است. آفرینش به واسطه او آغاز شده است.
آفرینش به برکت انسان کامل آغاز شد
وقتی که آفرینش با انسان کامل آغاز بشود چه انسان کامل نخستین آفریده باشد چه از عالم امر باشد و آفرینش به برکت او آغاز شده باشد، معرفتالله هم به واسطه انسان کامل حاصل میشود. آن کسی که میگوید آفرینش انسان کامل پس از آفرینش ملائک بوده است برداشت صحیحی از این مسائل ندارد، ظاهراً علت خلط این آقایان که چنین عقیدهای را ابراز میکنند این است که بین حقیقت رسول خدا(ص) با جسم رسول خدا(ص) فرق نمیگذارند و آن حقیقت انسان کامل که در حقیقت نخستین تجلی اسم «الله» است و نخستین آفریده یا واسطه آفرینش است را با جسم رسول خدا خلط کردند و این به خاطر عدم وقوف به مباحثحکمی و عرفانی
است. البته بر همه این مطالبی که عرض کردم براهین متقن استوار است. به هر حال وقتی خورشید میتابد نور از شدت به ضعف میتابد نه از ضعف به شدت و شدیدترین نور آن نوری است که بتواند کمالات الهی را تجلی بدهد. وقتی آفرینش از انسان کامل آغاز بشود معنی آفرینش چیست، یعنی آفرینش افاضه همه کمالات.
افاضه یعنی تابش اسما و صفات، اسما و صفات یعنی کمالات خداوندی. یعنی همه چیز از آنجا آغاز میشود معرفت یعنی معرفت از انسان کامل آغاز میشود، وقتی معرفت از انسان کامل آغاز شد کسی که بخواهد خدا را بشناسد، بجز انسان کامل راهی برای شناخت خدا نخواهد داشت.
میخواهم عرض کنم جز با وساطت انسان کامل، معرفتالله ممکن نیست. روایات بسیاری که داریم دال بر این معنا است، از جمله آن روایات، پرسشی است که امیرالمومنین(ع) از رسول خدا میکند، درباره برتری رسول خدا و خودش بر ملائک، که آیا ما از ملائک برتریم رسول خدا در پاسخ به امیرالمومنین میفرماید: «چگونه ما از ملائک برتر نباشیم در حالی که خداوند اول نور ما را آفرید و از نور ما بقیه خلایق را آفرید. وقتی که خلایق را آفرید از نور ما آفرید، ملائک نور ما را مشاهده کردند.: مضمون روایت را عرض میکنم خواستند ما را بزرگ بدارند و تعظیم کنند همین که خواستند ما را تعظیم کنند ما گفتیمالله
اکبر و ملائک هم به زبان آوردند اللهاکبر. خواستند ما را سپاس بگویند ما گفتیم الحمدلله و ملائک هم گفتند الحمدلله، قدرت ما را دیدند خواستند ما را در قدرت بستایند. ما گفتیم لا حول و لا قوه الا با لله… این روایت بسیار زیباست رسول خدا میخواهند بفرمایند ملائک به واسطه ما خدا را شناختند. یعنی ما خدا را به ملائک شناساندیم والا ملائک ما را میدیدند و ما ارجاعشان به خدا میدادیم یعنی آنچه را که دارید در ما میبینید مال خداست.
آیا بدون شناخت انسان میتوان خدا را شناخت؟
در اینجاست که معنای روایتی که میفرماید «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه» روشن میشود. چرا کسی که امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلی بمیرد؟ یعنی مرگ در بیمعرفتی نسبت به خدا مرده است. یعنی باید امام را شناخت تا خدا را بشناسیم.
آیا بدون شناخت انسان میتوان خدا را شناخت؟ چه رابطهای بین انسان وانسان کامل است؟ رابطهای دقیق است. ظرفیت خدا نمایی یعنی تجلی صفات و اسماء خداوند در همه انسانها نهفته است. انسان کامل بالفعل کمالاتی که از آن خداست نشان میدهد.
خلقالله آدم علی صورته. خداوند انسان را به صورت خودش آفرید چه معنی میدهد؟ یعنی همه کمالات الهی فقط در وجود آدم قابل رویت است. البته گاه بهصورت استعداد است گاهی به صورت بالفعل و شکوفا میشود. در انسان کامل است که کمالات در وجودش فعلیت دارد در وجود امیرالمومنین(ع) عظمت، کبریا، کرامت و کرم الهی را میشود درک کرد. هر چقدر سایر انسانها درصدد شکوفا کردن استعدادهایش بکوشد به انسان کامل نزدیکتر میشود.
من عرف نفسه فقد عرف ربه، یعنی کسی که خودش را شناخت خدای خودش را شناخته است. میخواهم بپرسم معنی این حدیثچیست؟ وقتی که کسی خودش را بشناسد خدای خودش را شناخته است. چه مطلبی در وجود انسانهاست که اگر شناخته بشود شناخته میشود؟ جواب آن ظرفیت شکوفا شدن استعدادهایش است، چنانچه انسان بتواند ظرفیت و استعداد بیاندازه خودش را بشناسد یعنی خدا بیاندازه شناخته شده است. چون اگر بتوانی ظرفیت بیاندازه رحمت در عالم هستی را شناخت پیدا بکنید - منظور شناخت عقلی نیست، به احساس بیاندازه رحمانیت برسی یعنی انسان به اسم رحیم رسیده است - اگر بتوانی احساس کنی ظرفیت بیاندازه
کبریا را به اسم کبیر خدا رسیدهای.
یک مثال بزنم یک هسته خرما داریم و شما تا به حال هیچ اطلاعی درباره خرما و درخت خرما نداشتهاید. فرض کنیم بگویند استعداد این هسته را شناسایی کنید. وقتی میتوانید استعداد هسته خرما را بشناسید که درخت خرما را ببینید.
در انسان تمام ظرفیتها هست ولی تا انسان کامل را الگو قرار ندهیم نمیتوانیم بفهمیم چگونه استعداد و ظرفیتهای خود را شکوفا کنیم. اینجاست که وقتی ما به شناخت خود میرسیم به شناخت خدا میرسیم و برای شناخت خود باید به انسان کامل نگاه کنیم، تمسک جوییم. انسان توجه به انسان کامل که میکند باعثمعرفت خود میشود و معرفت خود یعنی معرفت رب.
اگر این دو حدیثرا در کنار هم قرار بدهید - «من عرف نفسه فقد عرف ربه» و «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتا جاهلیه» - به این نتیجه میرسی که برای شناخت خود باید انسان کامل را بشناسی و وقتی خودت را شناختی خداوند را میشناسی.
هر جامدی استعداد خدانمایی ندارد
یک سوال مطرح میشود. آیا میشود با شناخت موجودات دیگر به شناخت خدا برسیم؟ بهطور ضمنی اشاره کردم، انسان است که آینه تمام نمای اسما و صفات خداوند است و سایر موجودات چنین ظرفیتی را ندارند برای همین به گفته ابن عربی انسان میتواند خلیفئالله باشد. جانشین خدا باشد معنی آن این نیست که به جای خدا بنشیند و خدا را کنار بزند، همان چیزی که اومانیسم میگوید. جانشین خدا یعنی آنکه میتواند آینه تمام نمای اسما و صفات خداوند باشد. هر حیوان و جامدی نمیتواند استعداد خدا نمایی داشته باشد. علتش هم همان سلسله آفرینش است، چون در سلسله آفرینش، آفرینش با موجودی آغاز میشود که
از ظرفیت و استعداد بیشتری برخوردار است و در نتیجه میتواند همه اسما و صفات خدا را بازنمایی کند. در نتیجه ما برای شناخت خدا باید انسان را بهتر بشناسیم.
نکته مهم و اصلی از اینجا آغاز میشود: ما برای تشکیل و پیریزی تمدن جدید که باید تمدن نوین جهانی باشد باید انسان را بشناسیم و اگر انسان شناخته نشود، اگر انسان شناسانده نشود، امکان پیریزی تمدن نوین جهانی امکان ندارد. همیشه تمدنها بر اساس نوع شناخت انسان شکل گرفته است. هر وقت تعریف بهتر از انسان ارائه شده بذر تمدن جدیدی افشانده شده است.
توجه شما را به دو مقطع تاریخی جلب میکنم: قرون وسطی و دوران رنسانس. در قرون وسطی ظرفیت انسان چقدر ارج نهاده میشد؟ آنچه مورخین نقل میکنند کلیسای کاتولیک اجازه شکوفایی بسیاری از ظرفیتهای انسان را به او نمیداد. مثلاً اجازه علم آموزی را به انسان نمیداد و میگفت علم کار خداوند است و انسان حق ندارد در کار خداوند دخالت بکند و در نتیجه دانشمندان را تکفیر کردند یا در دادگاه تفتیش عقاید محکوم میکردند.
چرا اومانیسم به بنبست رسید؟
همه مشکل از اینجا ناشی میشد که تعریف کوچک از انسان با ظرفیت بینهایت انسان ناسازگار بود و این عدم انطباق به بحران منجر میشد و سرانجام نهضت روشنگری با تعریف دیگری که بازتر از تعریف قرون وسطی بود ایجاد شد و اسم آن را اومانیسم گذاشتند. اومانیسم در صدد تعریف بهتری از ظرفیتهای انسان بود. اومانیسم گفت: انسان میتواند علم بیاموزد و قدرتمند شود و مسلط بر امور بشود. این تعریف از انسان فرصتهای جدیدی برای انسانها در دنیای غرب فراهم کرد. فرصتهای جدید برای انسان باعثرنسانس علمی در غرب شد و به فناوری و صنعت در غرب انجامید. در واقع تعریف دنیای غرب از انسان عوض شد و
تعریف بازتری ارائه شد و باعثشد غرب جدید و تمدن مدرن ایجاد شود ظرفیتهای جدید باعثآثار مهمی در غرب ایجاد کند که در فناوریهای بسیار مدرن قابل مشاهده است.
اما تعریف غرب از انسان تعریف کاملی نبود. تعریفی که غرب از انسان کرد به خاطر سیطره ماتریالیسم براندیشههای اندیشمندان غربی در طول پنج قرن اندیشمندان غرب، انسان را مساوی جسد و جسم تعریف کردند و منکر بعد فرا مادی انسان بودند، آغاز انسان را لحظه تولد و پایان عمر انسان را هم لحظه مرگش تصور کردند. این تعریف از انسان تعریف کوچکی بود و ظرفیت انسان بسیار بزرگتر بود، نتیجه این عدم تعادل بین تعریف و ظرفیت ایجاد بحران بود، چون وقتی که تعریف کوچک باشد و ظرفیت بزرگ باشد، باعثمیشود به بخشهای زیادی از ظرفیت انسان توجه نشود و تولید بحران میکند و بعد از ۵۰۰ سال این بحران در
غرب ایجاد شد.
چرا ۴۰ هزار فرقه عرفانی در جهان پیدا شد؟
این بحران باعثشد غرب به دوران پست مدرنیسم پا بگذارد. اتفاقی که افتاد این بود که تعریفی که از انسان بوجود آمد تعریف جدیدی بود، یعنی تعریف جدیدی ارائه شد. در طول ۲۵ سال گذشته مهمترین تغییری که رخ داد تغییر در تعریف انسان بود و بعد فرا مادی انسان مورد توجه قرار گرفت. البته این تعریف هنوز در ۲۵ سال گذشته عمومیت پیدا نکرده است اما تاثیر زیادی در این مدت کم گذاشته است. مثلاً فرادرمانیها، انرژی درمانی و صدها انستیتوهای روان درمانی از جمله آن هستند. در همین مدت کم که به بعد فرا مادی انسان توجه شد چهل هزار فرقه معنویتگرا در غرب شکل گرفته است. باز هم میگویم به درستی
و غلطی آن کاری نداریم.
ما میگوییم تعریف غرب حتی در دوره پست مدرن تعریف کاملی نیست. تعریف کامل را باید در عرفان اسلامی و منابع اسلامی جستوجو کرد، اما این منابع اسلامی را عرفا بهتر از سایر دانشمندان شاخههای علوم اسلامی بدست آوردهاند، شما ملاحظه بکنید در فقه، ما به دنبال باید و نبایدها که مربوط به بخش رفتار انسان است میپردازیم. علم فقه به دنبال کشف احکامِ رفتار است. در انسان علاوه بر رفتار بعد عقل و قلب هم وجود دارد که شناخت این ابعاد وجودی انسان بر عهده فلسفه و عرفان اسلامی است.
تعریف انسان باید از منابع عرفان اسلامی اخذ شود
هنگامیکه حضرات باقر(ع) و صادق(ع) میفرمایند: «آیا دین به غیر محبت چیز دیگری هست؟» ناظر به حقیقت دین است که به بعد قلب و دل انسان معطوف است و حقیقت انسان و دین آنجاست. البته به این معنا پوسته دین برای محافظت و رشد مغز که همان قلب است لازم است. مانند پوسته گردو که محافظ مغز گردو است یعنی اگر ما نماز میخوانیم برای حبالله نماز میخوانیم، روزه میگیریم برای حبالله است که روزه میگیریم. همه این کارها را میکنیم که به عشق خدا و محبت خدا برسیم. در حقیقت عشق اصل است. البته کسی نمیتواند بگوید ما خدا را دوست داریم ولی به پوسته دین توجهی نمیکنیم. این نشان میدهد به
حقیقت دین نرسیده است.
تعریف از انسان را باید از همین منابع دینی که عرفای اسلامی میگویند فرا گرفت؛ از کسانی مثل ابن عربی، امام رضوانالله تعالی علیه و مرحوم شاه آبادی آموخت.
مرحوم شاه آبادی استاد عرفان حضرت امام(ره) میفرماید: انسان میتواند همه اسماء کمالی الهی را در وجود خودش تجلی دهد. همه انسانها این ظرفیت را دارند و کسانی که بتوانند این ظرفیتها را شکوفا کنند، به خدا نزدیکتر میشوند و برای حاصل شدن این ظرفیت باید به انسان کامل که استعدادها در او شکوفا است نگاه شود.
برای اینکه بتوانیم تمدن نوینی شکل دهیم باید تعریف جدیدی از انسان ارائه کنیم. ما در اسلام تعریفی از انسان داریم که میتواند بالاترین ظرفیت انسان را شکوفا کند و بهترین تعریف مطابق ظرفیت انسان و همه کمالات خداوندی را متجلی کند.
بحران مدرنیسم
مدرنیسم تعریف جدیدی از انسان ارائه کرد اما چون تمام ظرفیتهای انسان را در بر نداشت باعثشد دچار بحران شود؛ بحران روحی، بحران معنویت، بحران خانواده و… در نتیجه ناچار شد پا بگذارد به پست مدرنیسم. ما اگر میخواهیم تمدن نوین اسلامی را ایجاد کنیم که بدون شک این تمدن نوین تمدنی جهانی است - دقت کنید نمیگویم «یک تمدن نوین در جهان» بلکه میگویم «تمدن نوین جهانی» چراکه در جهان تمدنهای مختلفی شکل گرفته است، اما اینها تمدنهایی بوده که در منطقهای خاص شکل گرفته است - ما برای شکلگیری تمدنی که باعثایجاد همدلی در تمام اقوام واندیشهها بشود، میبایست در مسیری گام
بگذاریم که انسانها ظرفیت خودشان را به درستی بشناسند. این وظیفه ماست. اگر من بخواهم نام ببرم از کسانی که حامی این اندیشه هستند باید بگویم دکتر احمدینژاد و مهندس مشایی بهطور جدی پیگیر این مسأله هستند و پیوسته این بزرگواران درصدد انجام این کار بزرگ هستند. شما میبینید در جاهای مختلف و تریبونهای جهانی که در دسترسشان قرار میگیرد از ظرفیت و تجلی اسما و صفات خداوند در انسان سخن میگویند و آشکارا میگویند همه اسمهای خداوند در انسان تجلی پیدا میکند. رئیس جمهور به صراحت از اسم خالقیت نام میبرد و اظهار میکند انسان میتواند تجلی اسم خالقیت خداوند باشد.
برخی بین حقیقت انسان و جسم انسان خلط کردند، حقیقت انسان آن است که آفرینش از آنجا آغاز شده است. فلاسفه میگویند شما خورشید را در نظر بگیرید نخستین تابش خورشید نزدیکترین نور به خورشید است، نوربعدی از نور قبلی میآید یعنی همین طور نورها به هم تکیه کردهاند تا به خورشید برسد. درست است که خالقیت صفت خداوند است ولی تجلی آن در انسان است. در اینجا برخی یک خلطی میکنند و فکر میکنند وقتی میگوییم اسما و صفات الهی در انسان متجلی میشود، این اسما و صفات الهی در عرض خداوند هستند و شریک میخواهیم برای خدا درست کنیم!
تفکر حکمت متعالیه در واقع تفکر نمایش تجلیات است. به عبارتی اسما و صفات خداوند در وجود انسان نمایش پیدا میکند. پیامبر(ص) مظهر رحمانیت خدا است، مظهر خالقیت خداوند هم هست. یعنی علم خدا در وجود او تجلی پیدا میکند، خالقیت او هم در پیامبر تجلی پیدا میکند.
این طور نیست که بدون دلیل اسم رحمان را در کنار اسمالله قرار داده باشند. بر اساس این نگاه است که امام رضوانالله تعالی علیه با استفاده از مبانی عرفا این مسأله را بیان میکند که خداوند به رحمت همه موجودات را خلق کرده است، برای همین است که قرآن میفرماید الرحمن خلق الانسان. امام رضوانالله تعالی علیه میفرماید: اشارهای در اینجا وجود دارد که رحمن است که خلق میکند، اگر رحمت نبود خلقی صورت نمیپذیرفت.
دوستان ما مشکل سواد در فلسفه و عرفان دارند!
من فکر میکنم آگاهی کلامی صرف بدون اطلاع از عرفان و فلسفه، برخی را دچار مشکل کرده است و نمیتوانند مسائل را درک کنند. در حالی که در روایت خودمان این مضامین زیاد یافت میشود. در کتاب گرانقدر وسائل الشیعه این حدیثقدسی آمده است که بنده من اطاعت کن من را تا من چشم و گوش شما بشوم. در آخر میگوید: «عبدی اطعنی» عبد من اطاعت کن من را تا من تو را به گونهای سازم که بگویی باش پس بشود یعنی. مثل من بگویی کن فیکون.
معنی اینکه روایت میگوید بنده من، من را عبادت کن تا من هم این ظرفیت را در اختیار تو قرار بدهم که بگویی باش پس بشود، خلق است و صریح حدیثقدسی است. به تفاسیر قرآن کریم مراجعه کنید، خداوند در همه جا که از خلقت یاد میکنند، از نزول باران یاد میکنند از دادن نعمت یاد میکنند از ضمیر متکلم مع الغیر استفاده میکنند. یعنی از ضمیر ما بهره میگیرد. خلقنا، انزلنا و… برخی از مفسرین نظرشان این است که خداوند میخواهد خودش را بزرگ بدارد، ولی عده بیشتری از مفسرین گفتهاند در بحثخلقت خداوند به واسطهها میخواهد اشاره کند مثلاً در انزال باران، خداوند و ملائک باران را انزال
کردند، در بحثخلق، خداوند میخواهد بگوید این گونه نیست که خلق بیواسطه است بلکه واسطههایی درمیان است و با واسطه خلق انجام میشود. بعضی از آقایان با به کار بردن اینکه انسان کاشف است نه خالق میخواهند بگویند انسان میتواند علت اعدادی باشد یعنی ما علت واقعی و حقیقی نیستیم بلکه ما زمینه را فراهم میکنیم که علت حقیقی بتواند بیافریند. این دوستان توجه نمیکنند ما سلسله مراتب علل داریم. علت اعدادی مربوط به علل عرضی است نه علل طولی، در مورد علل طولی علیت، علیت حقیقی است.
علیت اعدادی را در سلسله عرضی علل مطرح میکنند آن هم در ماده. اینکه گفتم خلط میکنند این است که در ماده یعنی وقتی که میگوییم شما این خودکار را تولید میکنی، معد هستی علت حقیقی نیستی. در واقع علت اعدادی در ماده کاربرد دارد که علت حقیقی نیست.
در بحثما از انسان کامل مگر منظور جسد انسان کامل است که شما بگویید «معد» و «کشف» است؟ بحثسر حقیقت رسول خداست که در سلسله مراتب طولی درآغاز سلسله طولی قرار میگیرد و لذا وقتی انسان کامل در آغاز سلسله علل طولی قرار میگیرد علت حقیقی است ولی همه این سلسله به علتالعلل میرسد. اما به نظر میرسد این آقایان اطلاعی از مباحثفلسفی ندارند و از مباحثعرفانی اصلاً آگاهی ندارند.
چرا به مشایی اتهام اومانیسم میزنند؟
اگر از عالم ماده بیایید بالاتر و به عالم فرا مادی گام بگذارید، در فلسفه میگویند عالم فرا ماده علت حقیقی عالم ماده است و در عرفان میگویند سلسله مراتب تجلیات است. ما اگر بتوانیم انسان را همان طوری که دکتر احمدینژاد و مهندس مشایی تلاش میکنند تعریف کنند، درست در جهان بشناسانیم بذر یک تمدن نوین جهانی را گذاشتهایم.
انسان باید با ظرفیت خلیفه الهی به جهانیان شناسانده شود. جالب است بدانید یک مسأله دقیق وجالبی را مهندس مشایی مطرح کردند. ایشان میگوید: «هر وقت من حرف از انسان میزنم من را متهم به اومانیسم میکنند در حالی که اگر معنای دقیق اومانیسم را بدانیم مسائل حل میشود.» مهندس مشایی میگوید: «مشکل اومانیسم این نیست که به انسان ارزش میگذارد. مگر تکریم انسان امر بدی است؟ قرآن کریم میفرماید: هستی را مسخر انسان قرار دادیم یا خدا به خاطر آفرینش انسان به خود آفرین میگوید، خب این میشود بزرگداشت انسان اگر اینها تکریم انسان نیست پس چیست؟» آقای مشایی میگوید بزرگداشت انسان
مشکل اومانیسم نیست، مشکل اومانیسم افق تنگ نگاه به انسان است. کوچک دیدن انسان است تعریف کوچکی است که از انسان دارد. انسان در نگاه اومانیسم غربی موجودی ۷۰ و ۸۰ ساله است که با تولد آغاز و با مرگ پایان میپذیرد. چرا انسان در غرب کوچک دیده شد. چون ماتریالیسم در آنجا حاکم بوده است. برای همین هم خدا فراموش شده است.
انسان اگر درست شناسایی شود، خدا شناخته میشود و مشکل غرب حل میشود. انسان را درست تعریف کن! بزرگتر از چیزی که هماکنون در غرب تعریف میشود! انسان از بینهایت آغاز میشود و در بینهایت ادامه پیدا میکند. انا لله و انا الیه راجعون. وقتی انسان را اینگونه تعریف کردی انسان غربی را خداشناس کردی. مقام خلیفه الهی را برای انسان متصور شدهای. اگر میخواهی خدا را برای غرب تعریف کنی انسان را درست تعریف کن، همه انسانها را خدا شناس میکنی!
پیریزی تمدن نوین جهانی، انسانها را به هم نزدیک میکند، همدل میکند. انسان را درست معرفی کن! تعریف درست از انسان تعریفی است که قرآن کریم ارائه کرده است. عرفا این تعریف را به خوبی تبیین و تعریف کردند. این لب حرف آقای مشایی است و این آقایان به جای اینکه مشکل را پیدا کنند، انسان را سرکوب میکنند.فکر میکنند خدا باید به جنگ انسان بیاید! مگر انسان با خدا با هم جنگ دارند؟ انسان کسی است که قرار است خدا را نشان بدهد. در حقیقت مشکل اومانیسم غربی تعریف کوچک انسان است. اگر تعریف از انسان درست باشد، خدا نمایان و آشکار میشود. هیچ موقع بیرون از انسان دنبال تعریف از خدا نباشید. یعنی
خدا را میتوانی با نگاه به انسان بشناسی.