تبیین رهبرانقلاب از اصلاحطلبی حقیقی
با آرایش جناحها و احزاب سیاسى گوناگون در آستانه انتخابات هفتم ریاستجمهورى، جریان موسوم به چپ از کاندیداتورى سید محمد خاتمى(عضو مجمع روحانیون مبارز) حمایت کرد.
به گزارش افکارنیوز، محمدرضا خاتمى(برادر سید محمد خاتمى) در اعترافى بزرگ ضمن بیان این مطلب که از پیروزى خاتمى در انتخابات ریاستجمهورى ناامید بوده است مىگوید: «ما آنقدر در پیروزى ناباور بودیم که بنده صبح جمعه دوم خرداد(۱۳۷۶) براى شرکت در یک کنفرانسى علمى به استرالیا رفتم.
روز جمعه ساعت ۸ صبح در فرودگاه رأى دادم و به استرالیا رفتم. یعنى همانجا که اخبار را دنبال مىکردم، پیروزى آقاى خاتمى را باور نمىکردم». ۵۲ وى در خصوص عوامل پیروزى خاتمى در انتخابات هفتم مىگوید: «فرصتى که براى ما در نیمه اوّل دهه ۷۰ ایجاد شد، التفات فکرى ما در سه حوزه بود: یکى حوزه تفکراتى بود که در قالب ترجمه وارد مىشد.
اعم از تفکرات فلسفى، نظریات جامعهشناسى و تجربیات کشورهاى دیگر که مرحلهگذار را طى کرده بودند. حوزه دوم: روشنفکران دینى داخلى بود. مؤثرترین آن حلقه کیان بود. افراد دیگرى هم بودند که تفکرات جدیدى در مورد دینورزى در عرصه سیاست ارائه مىکردند. حوزه سوم: بازخوانى اندیشههاى ملى ایرانى بود که الزامآ منبع دینى هم نداشتند.
در این سه حوزه تلاش، گفتگو، مطالعه و بحثمىکردیم. در سالهاى ۷۵-۷۶ تجمع این نیروها منجر به پیروزى آقاى خاتمى شد... در سال ۷۶ مجموعه آنها در قالب یک جمع که آن زمان آیین نام گرفت، جلسات دائم هفتگى داشت. تجربیاتى که در طول سالها در عرصههاى مختلف داشتند، باهم مبادله مىکردند. از چهرههاى شاخص آن، آقاى کدیور، آقاى فاضل میبدى، آقاى حجاریان، آقاى خانیکى، آقاى محمد شریعتى، آقاى خلیلى اردکانى و... بودند. آن جمع ارتباطات منسجمى با یکدیگر نداشتند، امّا مجموعه حوادثو برنامهها این گرایشها را به هم نزدیک کرده بود». ۵۳
پس از استقرار دولت خاتمى، مجموع نیروهاى موسوم به چپ، عنوان اصلاحطلبى را براى خود برگزیدند. این در حالى بود که اصلاحات نه تنها براى مردم جذابیت داشت بلکه در تعالیم دین اسلام و آرمانهاى انقلاب نیز به عنوان یک ضرورت از آن یاد مىشد و حتى بنیانگذار جمهورى اسلامى ایران حضرت امام خمینى(ره) و مقام معظّم رهبرى تأکید فراوانى بر آن داشته و دارند. هنگامى که خاتمى و یارانش خود را اصلاحطلب عنوان کردند، این موضوع با استقبال رهبر معظّم انقلاب نیز روبهرو شد. ۵۴ ایشان در دیدار با مسئولان نظام ضمن تشریح اصلاحات فرمودند: «اصلاحات یک حقیقت ضرورى و لازم است و باید در کشور ما
انجام بگیرد. اصلاحات در کشور ما از سر اضطرار نیست که فلان حاکمى مجبور بشود مورد مطالبات سخت قرار بگیرد و گوشه و کنارى را اصلاح کند. نخیر، اصلاحات جزء ذات هویت انقلابى و دینى نظام ما است. اگر اصلاحات به صورت نو به نو انجام نگیرد، نظام فاسد خواهد شد و به بیراهه خواهد رفت. اصلاحات یک فریضه است». ۵۵
مقام معظّم رهبرى همچنین ضمن بیان مواردى که در جامعه وجود دارد و باید اصلاح شود، بیان داشتند:
«ما اصلاح ادارى لازم داریم، اصلاح اقتصادى لازم داریم، اصلاح قضایى لازم داریم. اصلاح امنیتى لازم داریم، اصلاح در قوانین و مقررات لازم داریم. ما احتیاج داریم که دستگاه ادارىمان مقرراتى داشته باشد که براى همه یکسان باشد و در آن تبعیض نباشد. اگر بود، نقطه فاسدى است و باید اصلاح شود. باید رشوه و ارتشاء وجود نداشته باشد. اگر بود، فساد است و باید اصلاح شود.
راه هاى کسب ثروت باید مشروع باشد. اگر کسانى از راههاى نامشروع کسب ثروت کردند، این فساد است و باید اصلاح شود. اگر کسانى از امتیازات بىجا استفاده کردند، ثروتهاى بادآورده به دست آوردند و دیگران را به قیمت این که خودشان ثروتمند شوند، فقیر کردند، این فساد است و باید اصلاح شود. اگر در جامعه امتیازات به وجود آوردند و همه نتوانستند از فرصتهاى برابر استفاده کنند، این فساد است و باید اصلاح شود. اگر امنیت شغلى و ثبات مقررات نبود، اگر انسانى که مىخواهد در جامعه کار کند، دست و پایش را بستند و براى تلاش کردن، به او فرصت ندادند، اینها فساد است و باید اصلاح شود.
اگر در جامعه گرایش مصرفى رو به رشد است، اگر در تلاشهاى اقتصادى، دلّالى بر تولید ترجیح دارد، این فساد است. اینها را باید اصلاح کرد. اصلاحات اینهاست، اگر مردم دچار حالت بىانضباطىاند بخصوص مسئولان بخشهاى اداره کشور بىانضباطاند و انضباط اجتماعى نیست، این فساد است. اگر احساس مسئولیت نیست، این فساد است. اگر در جوانان، ملکات انسانى یعنى شجاعت، صفا، صدق، نشاط، فعالیت و کار رشد پیدا نمىکند، این فساد است. اگر روابط جنسىِ ناسالم در جامعه هست، این فساد است. اگر اعتیاد در جامعه هست، این فساد است. اگر سطح معرفت و شعور عمومى در حدّ مطلوب نیست، این فساداست.
اگر وظیفهشناسى در مسئولان نیست، این فساد است. اگر کسانى هستند که خانوادهها را ناامن مىکنند. اگر کسانى هستند که شهرها و خیابانها و جادهها و روستاها را ناامن مىکنند، این براى کشور فساد است. اگر جرم و جنایت هست، اگر دسترسى به قضاوتِ عادلانه نیست، اگر رسیدگیهاى قضایى طولانى مىشود و پروندهها مدتها مىماند، اینها فساد است و باید اصلاح شود. باید از جرم و جنایت پیشگیرى کرد. انقلاب، ما را به ایجاد این اصلاحات امر مىکند و فرمان مىدهد. همه خوشحالند و دوست مىدارند که اینگونه اصلاحات در جامعه انجام گیرد. البته این اصلاحات هم با تعارف انجام نمىگیرد، این
اصلاحات با قاطعیت و با اقدام انجام مىگیرد». ۵۶
حضرت آیتالله خامنهاى همچنین تعریف اصلاحات را یکى از ضروریات اصلاحات دانسته و اظهار داشتند:
«اصلاحات باید تعریف شود. اوّلا براى خود ما که مىخواهیم اصلاحات کنیم، تعریف شود و مشخص باشد که مىخواهیم چه کار کنیم. ثانیآ براى مردم تعریف شود که منظور ما از اصلاحات چیست، تا هر کسى نتواند به میل خودش اصلاحات را معنا کند. این جزو کارهایى است که مجموعهاى از مسئولان دولتى، دستگاه قضایى و مجلسى و غیره، مىتوانند انجام دهند. باید تعریف مشخصى از اصلاحات به وجود بیاید تا ترسیم آن چهره و وضعیتى که ما درنهایتِ جاده اصلاحات مىخواهیم به آن برسیم، براى همه
هم مردم، هم مسئولان آسان شود و بدانند به کجا مىخواهند بروند. بنابراین اگر تعریف مشخصى از اصلاحات نشود، الگوهاى تحمیلى غلبه خواهد کرد؛ همان اتفاقى که در شوروى افتاد. چون نمىدانستند چه کار مىخواهند بکنند، لذا به سراغ تقلید ناشیانه اصلاحات در الگوها و مدلهاى غربى رفتند و به آنها پناه بردند». ۵۷
امّا با این همه، جریان مدعى اصلاحطلبى تعریف روشنى از مفهوم اصلاحات به دست نمىداد و اساسآ اصلاحات هیچگاه از سوى آنان تعریف نشد. اصلاحطلبان هیچگاه نگفتند که به دنبال اصلاح چه چیزى هستند. تعبیر سعید حجاریان این بود که اصلاحات طیفى از «گوگوش تا سروش است». ۵۸ محمدرضا تاجیک(مشاور ارشد و رئیس مرکز مطالعات استراتژیک خاتمى) نیز شش سال پس از گذشت دوم خرداد به صراحت گفت که «اگر یک نفر یک تعریف از اصلاحات داد که دو نفر اصلاحطلب پیرامونش اجماع کردند، من همه چیز را قبول دارم، ما در تعریف اصلاحات شش سال ماندیم». ۵۹
عدم تعریف روشن از اصلاحات، اهداف غایى این جریان را براى افکار عمومى در هالهاى از ابهام قرار داد و همین مسأله باعثشد تا تفسیرهاى ناروا و انحرافى موجب طمعورزى عناصر مغرض و بیگانگان شود. به طورى که به اعتراف خود اصلاحطلبان، بین خواست آن ۲۰ میلیون رأى در سال ۱۳۷۶ و آنچه قریب به یک دهه تحت عنوان اصلاحات انجام گرفت، به اندازه یک دره عمیق شکاف وجود داشت. بدین ترتیب حرکتى که مىتوانست در جهت سازندگى کشور، بهبود معیشت مردم و درنهایت به پیشرفت و روند تکاملى انقلاب اسلامى کمک کند، با گرفتار آمدن در دست عدهاى فرصتطلب و برخى عناصر نفوذى که خود را به دروغ خالق حماسه
دوم خرداد مىخواندند، مصادره و به انحراف کشیده شد و سرانجام نیز در صدد ستیز با نظام و ارزشهاى دینى و باورهاى اعتقادى این ملت برآمد و هم از اینرو حمایت ملى و مردمى خود را به کلى از دست داد۶۱، که در ادامه بدان اشاره خواهیم کرد.
پس از پیروزى سید محمد خاتمى در دوم خرداد ۱۳۷۶ برخى از اعضاى ستاد انتخاباتىاش در صدد ایجاد تشکیل حزبى برآمدند که از طریق آن بتوانند اهداف و اندیشههاى خاتمى را پیگیرى نمایند. بر این اساس تشکل سیاسى جدیدى در کشور بر مبناى شعارهاى انتخاباتى خاتمى که در سه محور «آزادى در بیان»، «منطق در گفتگو» و «قانون در عمل» خلاصه مىشد، شکل گرفت.
۱۱۰ نفر از اعضاى ستاد انتخاباتى خاتمى، جزو مؤسسان حزب مشارکت بودند که با صدور بیانیهاى موجودیت حزب را اعلام نمودند. محمدرضا خاتمى، محسن امینزاده، مصطفى تاجزاده، سعید حجاریان، هادى خانیکى، عباس عبدى، سعید پورعزیزى، مرتضى حاجى، محمدرضا عارف، حبیبالله بىطرف، نجفقلى حبیبى، معصومه ابتکار، داود کشاورزیان، سید محمود میرلوحى، رجبعلى مزروعى، محسن میردامادى، على شکورى راد، سیدعلى خاتمى، رحمان دادمان و احمد ستارى و... از جمله بنیانگذاران حزب مشارکت بودند که عمدتآ در دولت اصلاحات نیز نقشهاى کلیدى ایفا کردند.
نام انتخابى این تشکل در ابتدا جبهه مشارکت ایران اسلامى بود، امّا در زمان اخذ مجوز در مورخه ۱۴ آذر ۱۳۷۷ کمیسیون مادّه ۱۰ احزاب به دلیل عدم اشاره قانون احزاب به عنوان جبهه به این نام ایراد قانونى گرفت، لذا لفظ حزب نیز به جبهه مشارکت ایران اسلامى اضافه گردید. ۶۲ مرتضى حاجى از اعضاى شوراى مرکزى این حزب در خصوص علت استفاده از لفظ مشارکت در نام جبهه مىگوید: «استفاده از لفظ مشارکت در نام جبهه به دلیل آن است که مؤسسان، خلأ بزرگ سیاسى موجود را نهادینه نشدن مشارکت عمومى مردم مىدانند و معتقد هستند همچنان که حماسه دوم خرداد با مشارکت همه گروههاى مردمى خلق شد، باید صاحبان
انواع سلیقه، امکان مشارکت در توسعه همه جانبه و پایدار سیاسى، اجتماعى و اقتصادى کشور را بیابند». ۶۳ در اوّلین کنگره جبهه مشارکت در ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۷۹ اعضاى شوراى مرکزى و هیأت داورى و دبیرکل حزب مشخص گردید و بدین ترتیب محمدرضا خاتمى به پشتوانه شهرت برادرش سیدمحمد به عنوان دبیرکلّ برگزیده شد.
ائتلاف محمدرضا خاتمى و بهزاد نبوى از حزب مشارکت اسلامى و سازمان باصطلاح مجاهدین انقلاب
محمدرضا خاتمى(دبیرکلّ وقت حزب) درباره هدف از تشکیل حزب مشارکت تصریح کرد: «هدف اصلى از تشکیل جبهه مشارکت ارائه برنامهاى بود که به نوعى همه ۲۰ میلیونى که به آقاى خاتمى در دوره اوّل انتخابات ریاستجمهورى وى رأى دادهاند، احساس کنند که مىتوانند در این تشکیلات وارد شوند». ۶۴
بدين ترتيب آنچه به نام جريان اصلاحطلبى در داخل حلقههاى كيان و آيين و مركز مطالعات استراتژيك رياستجمهورى شكل گرفت، در جبهه مشاركت اجماع كردند و در مدت كوتاهى در سراسر كشور عضوگيرى و به تشكيل دفتر اقدام نمودند. اقدامى كه حزب همتاى دولت ساخته آن يعنى كارگزاران سازندگى در دوران قدرت نتوانست انجام دهد. اينگونه بود كه اعضاء و مسئولان دفاتر حزب مشاركت در استانها غالبآ در انتخابات دور اوّل شوراها و مجلس ششم وارد شدند و بدينسان حلقه حاكميت حزب را تكميل كردند.