عبدی: دموکراسی، شیوهیی که قربانی شد
به گزارش افکارنیوز، عباس عبدی در روزنامه اعتماد نوشت:
نگاه به مصر پس از اتفاقات اخیر برای همه ما معنای جدیدی یافته است. سال گذشته در همین زمان که انتخابات مصر برگزار شد، یادداشتی با عنوان «روش بودن دموکراسی» درباره انتخابات مصر نوشتم، شاید در آن زمان کسی گمان نمیکرد که درست پس از یک سال، این روش از طریق نیروهایی که حتما برای رسیدن به دموکراسی خیلی عجله دارند! نادیده گرفته شود، و مصر را دوباره وارد دورانی کنند که آینده آن نامعلوم خواهد شد.
در آن یادداشت و با اشاره به پیروز نهایی انتخابات مصر نوشته بودم که: «اگر نگاه ما به دموکراسی به عنوان روش نباشد، بلکه معطوف به مضمون نهایی آن باشد، در این صورت همه کوششهایی که برای رسیدن به آن شده بیهوده است و در نهایت هم برای تحقق آن مضمون، چارهیی جز دور زدن دموکراسی و برقراری استبداد نداریم… اگر کسانی گمان میکردند که مردم مصر هم مثل آنان فکر میکنند، باید اقرار کنند که اشتباه کردهاند، و از اینکه حق اظهارنظر و دادن رأی فراهم شده هر چند نتیجه مطابق میل آنان نیست، نباید سرخورده شوند. دموکراسی موجود حداقل این حسن را داشته است که بخش قابل توجهی از فعالان
سیاسی را متوجه اشتباه خود کند. مشکل اصلی برخی از فعالان سیاسی این است که میان دموکراسی و لیبرالیسم تمایز کافی قائل نمیشوند و گمان میکنند با برقراری دموکراسی، مردم همان ارزشها و ایدههای لیبرالی را که آنان میپسندند، انتخاب میکنند.
آنان بر این تصور هستند که تفاوتی میان دموکراسی و لیبرالیسم نیست.» اگر چه اکنون به نظر میرسد که اشتباهات اخوانالمسلمین و شخص محمد مرسی در طول یک سال گذشته بسیار زیاد بوده است ولی اگر مخالفان آنها قدری دندان بر جگر میگذاشتند و برای رسیدن به قدرت از وارد شدن به فرآیند کودتا اجتناب و کمی تحمل میکردند، شاید پرونده اخوانالمسلمین و نیروهای سلفی به واسطه اشتباهات خودشان بسته میشد و در آینده مصر به نیرویی ضعیف تبدیل میشدند.
ولی اقدام به کودتا از طریق ارتش، نهتنها از منظر قانونی هیچ مجوزی ندارد بلکه اوضاع را بدتر هم خواهد کرد و چه بسا به نفع اخوانالمسلمین و سلفیها هم تمام شود، و بدترین حالت این است که مصر وارد فرآیند خشونت شود. خشونتی که شعلههایی از آن را در برخی از کشورهای عربی میبینیم، و در روزهای گذشته هم در مصر شاهد جرقههایی از آن بودهایم. شاید گفته شود که رفتار اخوانالمسلمین به گونهیی بوده که دموکراسی نوپای مصر را با خطر مواجه کرده است. این استدلال قطعاً مردود است، زیرا تا وقتی که ارتش و نیروهای پلیس و حتی دستگاه قضایی مصر در اختیار محمد مرسی نبود، او چگونه
میتوانست دموکراسی و انتخابات آزاد را در مصر از میان ببرد؟
همچنین تا هنگامی که ارتش پشت اقدامات دولت محمد مرسی نبود، تداوم وضع پیش از کودتا هم نمیتوانست به جنگ داخلی منجر شود، و از این نظر اقدام ارتش توجیه پذیر نیست. منتقدین اخوان و محمد مُرسی چوب انفعال و سیاست تحریم انتخاباتی و نیز تشتت نیروهای خود را خوردند و باید آنها را اصلاح میکردند نه اینکه دست به دامن ارتش برای کودتا شوند. تا وقتی که نیروهای مخالف میتوانستند تظاهرات میلیونی در قاهره و سایر شهرهای مصر برگزار کنند و نهتنها سرکوب نمیشدند بلکه کسی هم مانع از حضور آنها نمیشد، چگونه ممکن بود که مرسی به سوی استبداد پایدار برود؟ با کدام ابزار؟
آیا تغییر چند استاندار مصداق استبداد است؟! اگر تظاهراتکنندگان میتوانستند برای روزهای متمادی وضع را در کشور به همان صورت ادامه دهند، دیر یا زود محمد مرسی مجبور به استعفا میشد یا آنکه تغییرات چشمگیری در سیاستهایش اعمال میکرد. حتی ممکن بود تن به انتخابات زودرس دهد. ولی برکناری او از سوی ارتش، اقدام توجیهناپذیری بود که نشان داد ارتش مصر حوصله بیرون ماندن از گود سیاست را ندارد و بدون توجه به تبعات خارجی و داخلی، یکباره وارد این تنور داغ سیاست شد تا نان خود را به آن بچسباند. در این میان برخی جوانان و سیاستمداران مصری که خود را محذوف یا متضرر از انقلاب علیه
حسنی مبارک میدیدند، از اقدام ارتش حمایت کردند و حتی از پیش با آنها هماهنگ کرده بودند و به همین دلیل مسوولیت مشترک در این وضع دارند.
اگر منتقدان معتقدند که اخوانالمسلمین به دموکراسی اعتقاد نداشته است با این اقدام خود بیشترین کمک را به اندیشه آنان کرده و به جای اخوان، خود را در جایگاه متهم ردیف اول مخالف دموکراسی نشاندهاند. دولت جدید بدون تردید انگ کودتا را به جبین خود زده است و به همین دلیل هم دیگر قادر نیست که حتی اخوانالمسلمین را حذف کند و چه بسا بحران را در مصر عمیقتر هم میکند و این باعثافزایش نارضایتی مردم شده و همین امر موجب مشروعیت بیشتر اخوانالمسلمین و سلفیها خواهد شد.
حتي احتمال دارد كه اگر يك انتخابات آزاد برگزار شود، باز هم اخوانيها و سلفيها برنده شوند و معلوم نيست كودتاچيان با اين وضع چه خواهند كرد؟ مساله مهم اين است كه دموكراسي يك شيوه است. به طور معمول در جهان سوم شيوهيي ناقص و نارساست، ولي در بلندمدت بهتر از هر شيوه ديگري نيروها را به يكديگر نزديك كرده و از خشونت سياسي كم خواهد كرد. بايد درد زايمان اين شيوه را براي مدتي تحمل كرد تا بتوان آرامش بعدي آن را هم درك و تجربه كرد.