بیرون خانه خبری نیست؛ داخل را دریابید

افکارنیوز- بر خلاف رویکرد دولت پیشین که علی‌الظاهر برای حل مشکلات کشور، نگاه به داخل داشت و بر مبنای همین رویکرد از تحریم هراسی نداشت و قطعنامه‌ها را ورق پاره‌ای بیشتر نمی‌دید، به نظر می‌رسد رویکرد عمومی دولت کنونی برای بهبود شرایط موجود، نگاه به خارج از کشور باشد.

جدای از مطلق ‌بینی و بخشی‌نگری در این رویکرد‌ها که هر دو مصداق افتادن از ۲ سر یک بام است، نیاز کشور رسیدن به یک رویکرد معقول و متعادل در سیاست‌های ملی و بین‌المللی است؛ ‌‌ همان قدر که دیپلماسی پویا و تعاملی در بیرون از مرز‌ها راهگشا است، سامان‌دهی به وضعیت درونی و تقویت پایه‌های اقتدار از طریق بهبود ساختار اجرایی و مدیریتی و استفاده از «ظرفیت‌های بی‌شمار درونی» می‌تواند منشاء حرکت‌های مؤثر و سازنده شود.

الا ایحال، بر اساس آنچه در بیان نظرهای قریب به اتفاق مسئولان در ماه‌های گذشته و به‌ویژه پس از توافق ژنو آمده است، شرکت‌های خارجی برای حضور در پروژه‌های توسعه‌ای بخش اقتصادی و صنعتی ایران، پشت دروازه‌های ایران صف کشیده‌اند و بلافاصله با چرخیدن کلید دیپلماسی و توافق در قفل تحریم‌ها، با نیروی انسانی متخصص و دانش و سرمایه‌هایشان گرد پروژه‌های ملی ایران حلقه می‌زنند و… بررسی واقعیت این ماجرا، خود حدیثمجملی است که در این مقال نمی‌گنجد.

دولت سر نخ کلاف پیچ در پیچ اقتصاد کشور را در مسائل بین‌المللی جست‌وجو می‌کند، در حالی که به گفته برخی اهالی فن و رأی، وزن تحریم‌ها در سبد مشکلات اقتصادی کشور تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد است(گرچه به زعم نگارنده محاسبه نرخ و رقم برای این منظور کار‌شناسی نیست)، بر این اساس کلید روشن کردن اتاق تاریک اقتصاد را باید در داخل جست‌وجو کرد.

طبیعی است که سنگین‌تر شدن وزن تحریم‌ها در رویکردهای دولت آن هم بسیار بیشتر از آنچه واقعیت دارد، راهبرد و نقشه راه را برای حرکت دولت در مسیر بهبود وضعیت اقتصادی و معیشت مردم، دگرگون می‌کند؛ طبیعی است ناخدایی که سمت شمال را نداند به لنگرگاه مشرق نمی‌رسد و وقتی بادبان‌ها بر جهت وزش بادهای غربی تنظیم شده‌اند، کشتی به بندرگاه مشرق نخواهد رسید.

رهبر معظم انقلاب روز شنبه(۱۹ بهمن) در دیدار جمعی از فرماندهان و کارکناننیروی هوایی ارتشجمهوری اسلامی، بر لزوم «حفظ اقتدار درونی» تأکید کردند که تنها راه حل مشکلات اقتصادی کشور، نگاه به ظرفیت‌های بی‌شمار درونی است و نه نگاه به بیرون و برداشته شدن تحریم‌ها. به دشمن نمی‌توان چشم دوخت و از دشمن نمی‌توان انتظار داشت. همان‌طور که در بیانات معظم‌له تصریح شده است، ظرفیت‌های داخلی برای گذر از شرایط دشوار و اصلاح ساختار غلط اقتصادی، نه تنها کافی، بلکه بی‌شمار است.

از اوان پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون، ایران همواره آماج تحریم‌های خصمانه مستکبران(برتری‌جویانی که خود را از جنس دیگر و بهتری می‌دانند) بوده است، در طول یک دهه نخست انقلاب، مردم و مسئولان با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی، سخت‌ترین محدودیت‌ها، تهاجم و تجاوز را در شرایطی که امکانات کشور بسیار محدود بود، از سر گذراند، حالا که وضعیت کشور با آن سال‌‌ها بسیار متفاوت است؛ تهدید و تعدی وجود ندارد، آمادگی، ظرفیت‌‌ها و زیرساخت‌های کشور به مراتب از آن روز‌ها بسیار بیشتر است، بر مبنای همین توان و قابلیت‌های درونی، بدخواهان کشور، جهت‌گیری خود را تغییر داده‌اند و با ابزار تحریم‌ها که از مصادیق جنگ نرم است، ایران را هدف قرار داده‌اند.

در چنین شرایطی بود که پارادایم اقتصاد مقاومتی(Resistive economy) از سوی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مطرح می‌شود؛ بر اساس تعاریف اقتصادی، «اقتصاد مقاومتی» به معنی تشخیص حوزه‌های فشار و متعاقباً تلاش برای کنترل و بی‌اثر کردن آن اثر‌ها است و در شرایط آرمانی تبدیل چنین فشارهایی به فرصت است، برای عملی کردن اقتصاد مقاومتی باید وابستگی‌ها خارجی کاهش یابد و به جای آن بر تولید داخلی کشور و تلاش برای خوداتکایی تأکید شود.

این در حالی است که متأسفانه تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران کشور درباره اقتصاد مقاومتی و مطالبه رهبری سخنی نگفته‌اند و اقتصاد مقاومتی به یک فرهنگ و گفتمان ملی و رویکرد عملی در میان دولتمردان تبدیل نشده و در حدی یک شعار دهان پرکن برای آرایش سخن مسئولان باقی مانده است. تا وقتی منابع ارزی کشور به‌طور رانت‌گونه برای واردات کالاهای لوکسی همچون خودروهای گران‌قیمت، اختصاص می‌یابد، اقتصاد مقاومتی معنا ندارد؛ اقتصاد مقاومتی یعنی صرفه‌جویی، مذموم دانستن سبک زندگی تجملی و تخصیص منابع برای نیازهای ضروری!

در برابر بی‌مهری دولت به موضوع اقتصاد مقاومتی، برخی جریان‌ها و جناح‌های سیاسی، عبارت اقتصاد مقاومتی را در نگاه عمومی، معادل بدبختی و فشار و نابه‌سامانی تلقی کرده‌اند و حتی برخی به طعنه تعبیر کرده‌اند که اقتصاد مقاومتی یعنی اینکه مردم زیر فشار مقاومت کنند تا عده‌ای اختلاس و ویژه‌خواری کنند.

در چنین فضایی است که مقام معظم رهبری بار دیگر «تکیه بر نیروی داخل» را نجات‌دهنده کشور و زمینه‌ساز حل مسائل گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خواندند و افزودند: «سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در آینده نزدیک ابلاغ خواهد شد و در پی آن، اقدامات و ساخت‌های لازم برای ایجاد اقتصاد مقاومتی به وجود خواهد آمد…»

متأسفانه مشی کنونی مسئولان با الگوی اقتصاد مقاومتی، قرابتی ندارد و از سوی دیگر ساختار اقتصادی و توان مدیریتی کشور، متناسب با آرمان‌ها و اهداف مندرج در سند چشم‌انداز ایران نیست، همان‌طور که در اسناد کلان کشوری همچون بودجه هم اقتصاد مقاومتی لحاظ نشده است.

به زعم نگارنده نخ تسبیح ساختار اقتصادی کشور، شورای اقتصاد و بانک مرکزی است؛ شورای اقتصاد باید قویتر و فراقوهای تصمیمگیری و جهتگیریها را تعیین کند تا بخشهای مختلف کشور به صورت هماهنگ با یکدیگر حرکت کنند، بانک مرکزی هم باید سیاستهای پولی و مالی را منضبط کند، در عین حال، برنامهریزی عملیاتی، نظارت دقیق و سالم ضروری است تا تفکر اقتصاد مقاومتی به یک فرهنگ، باور و گفتمان ملی تبدیل شود.