احضار ظریف به مجلس با طعم اقتصاد
وزیر خارجه در وین برای توافق هستهیی تلاش میکند و برخی نمایندگان در تهران برای کشاندن او به مجلس.
به گزارش افکارنیوز، بهانه اینبار مسائل اقتصادی است، با همان رویکرد قبلی؛ وزارت امور خارجه نمیتواند از منافع ایران دفاع کند. نایبرییس کمیسیون اقتصادی مجلس گفته که میخواهد با همین رویکرد محمدجواد ظریف راه صحن علنی مجلس بکشاند.
این اما نخستین بار نیست که همزمان با حضور تیم مذاکرهکننده هستهیی در کوران مذاکرات، برای وزیر امور خارجه از بهارستان پیام مخالفت صادر میشود. پیشتر در جریان مذاکرات ژنو ۱ و ۲ و همینطور مذاکرات وین۱ نیز این اتفاق تکرار شده بود. آن روزها بیشتر منتقدان سیاسی دولت و مذاکرات هستهیی بازیگران اصلی این صحنه بودند و بهانهها هم بیشتر معطوف به سیاست دولت در این مذاکرات بود.
حالا اینبار یک منتقد اقتصادی دولت وارد گود شده است؛ محمدرضا پورابراهیمی. کسی که معمولا یک پای ثابت مخالفت با لوایح اقتصادی دولت در مجلس است. او گفته که «رویکرد فعلی وزارت امور خارجه در پیگیری موضوعات اقتصادی همچنان روش سنتی قدیم بوده و با دیپلماسی مدرن مبتنی بر محوریت مسائل اقتصادی فاصله بسیار زیاد دارد» و با همین موضع هم خبر داده است که «به دلیل وضعیت نامطلوب پس از ماهها پیگیری در کمیسیون امنیت ملی، در هفته آینده در صحن علنی سوال از وزیر امور خارجه را درخصوص اقدامات این وزاتخانه برای تحول در دیپلماسی اقتصادی را مطرح خواهم کرد.»
پورابراهیمی البته این خبر را در دیدار با سفیر ایران در یونان اعلام کرده است. جایی که او تاکید کرده «تلاشهای فردی بعضی از سفرا در موضوعات اقتصادی» به دلایلی چون «ضعف ساختاری وزارت امورخارجه، کم تحرکی و بعضا بیتحرکی در عرصه مسائل اقتصادی آن هم در شرایط ویژه کنونی کشور»، بیاثر شده است. پورابراهیمی تقریبا تمام صحبتهای خود در دیدار با سفیر کشورمان در یونان را به انتقاد از وزارت امور خارجه اختصاص داده و در جایی گفته «شاید یکی از ضعفهای کنونی عدم وجود اختیارات، امکانات، نیروی انسانی متخصص در مباحثاقتصادی و عدم همراهی سایر وزارتخانهها باشد و البته رفع همین
موارد نیز باید مطالبه جدی وزارت امورخارجه از مجلس شورای اسلامی یا هیات وزیران باشد، متاسفانه این مهم نیز در دستور کار وزارت امورخارجه مشاهده نمیشود.»
این نماینده اقتصادی مجلس همچنین تصریح کرده که «آنچه مسلم است به دلیل فهم و درک دقیق کارشناسان و دیپلماتهای ایرانی از موضوع تحریمها، راهکارهای قابل ارایه توسط این مجموعه در رفع و کاهش تحریمها بسیار موثر است که متاسفانه در شرایط فعلی در کمترین میزان عملیاتی شده است.»
تغییر فاز منتقدان برای فشار به وزارت امور خارجه
انتقادات نایبرییس کمیسیون اقتصادی مجلس از وزیر امور خارجه در حالی مطرح شده که در چند هفته اخیر موج انتقادات از سیاستهای این وزارتخانه در خصوص تنشزدایی با غرب و همینطور مذاکرات هستهیی کاسته شده است. منتقدان دولت بعد از اظهارنظرهای صریح رییسجمهور و وزیر خارجه درباره لزوم حفظ حقوق هستهیی ایران در توافق نهایی و البته لغو تمامی تحریمهای غرب و امریکا، کمتر مجالی برای تاختن به دولت در این زمینه دارند.
با این وجود اظهارات دیروز محمدرضا پورابراهیمی حکایت از آن دارد که کم شدن دامنه انتقادات رابطه چندانی با کاهش تمایل منتقدان برای فشار به وزارت امور خارجه و دولت ندارد. شاید اگر اینبار موضوعات سیاسی بهانه خوبی نباشند، موضوعات اقتصادی بتوانند خلأ زمینه مناسب برای فشار به دولت را در اردوگاه رقبای سیاسی جبران کنند.
انتقادی که منتقدان در «آب نمک» گذاشته بودند
موضوعات اقتصادی اما یکباره در دستور کار منتقدان و رقبای سیاسی دولت برای فشار به وزارت امور خارجه قرار نگرفته است. از قضا یکی از نخستین انتقاداتی که به مذاکرات هستهیی و عملکرد تیم مذاکرهکننده کشورمان وارد میشد، این بود که آنها نتوانستهاند حقوق اقتصادی ایران را بعد از توافق ژنو از طرف مقابل به طور کامل بگیرند. محور این انتقادات هم واریز پولهای بلوکه شده کشورمان توسط امریکا به حساب بانک مرکزی بود.
انتقادی که اصل آن چندین بار با تکذیب مقامات دولتی چون سخنگوی دولت، رییس دفتر رییسجمهور و مدیرکل بانک مرکزی مواجه شد. انتقادات اقتصادی بعد از توافق ژنو نه آنقدر پر رنگ شد که به محل تتقابل عملی مجلسیها با مقامات دولتی تبدیل شود و نه آنقدر بیاهمیت جلوه داده شد تا از سر فصل موارد مورد اختلاف با دولت کنار رود. تا جایی که از زمان توافق ژنو تاکنون رییس کل بانک مرکزی مجبور شد دو بار راهی بهارستان شود تا درباره سرنوشت این پولهای بلوکه شده به کمیسیون امنیت ملی مجلس پاسخ دهد. هیچکدام از این جلسات هم به رضایت مجلسنشینان از توضیحات سیف منتهی نشد تا نهایتا موضع
انتقادی آنها باقی بماند. موضعی که اکنون به نظر میرسد بهترین فرصت برای طرح جدی آن باشد.
پاسخ دو ماه پیش ظریف به سوال امروز منتقدان
هیات رییسه مجلس روز سهشنبه هفته قبل و در پایان جلسه علنی سوال محمدرضا پورابراهیمی از وزیر امور خارجه را اعلام وصول کرده بود. این یعنی آنکه ظریف بعد از بازگشت از مذاکرات وین باید به فکر حضور در بهارستان و پاسخ دادن به ابهاماتی باشد که این منتقد اقتصادی دولت مطرح کرده است.
اما تاکید پورابراهیمی بر این سوال، آن هم در دیدار با یکی از سفرای ایران که عملا از زیرمجموعههای وزارت امور خارجه محسوب میشود، این تصور را ایجاد میکند که پورابراهیمی هم برای کشاندن محمد جواد ظریف به مجلس چندان بدون انگیزه نیست. ظریف اما دو ماه پیش قسمتی از انتقادات را در رابطه با دیپلماسی اقتصادی دولت پاسخ داده بود. جایی که مجری صدا و سیما در یک برنامه زنده تلویزیونی در شب ۲۹ مرداد سوال امروز منتقدان مجلسنشین را از وزیر امور خارجه پرسیده بود.
ظریف آن روز توضیح داد که «متاسفانه بحثهستهیی مانعی برای همکاریهای اقتصادی ما شده است. فشار امریکاییها در حوزههایی که تحریم بوده و نبوده و فضاسازیهایی که کردند کار با ایران را هزینه بردار کرد.» البته تاکید ظریف در آن برنامه بر موضوعی ریشهدار در وزارت امور خارجه بود؛ «وزارت خارجه در ۳۰ سال گذشته نگاه سیاسی امنیتی به دنیا داشته است و باید این نگاه را تغییر دهیم ضمن اینکه رصد کردن تحولات سیاسی و امنیتی خود و دنیا از مسوولیتهای وزارت خارجه است اما سعی داریم با تغییر نگاه به نگاه توسعه محور فعالیتمان در راستای کمک به صادرات غیرنفتی و هکاریهای
فنآورانه و غیره باشد.»
نگاهی که البته منتقدان دولت بسیار پیش از این نشان دادهاند با تغییر آن موافق نیستند و همین تغییر مهمترین نقطه اختلافنظر آنها با دولت یازدهم است.