خوش چهره: دولت درگیر حاشیههاست
" محمد خوشچهره " رویکردها و نظرات قابل تأملی را در بحثجهاد اقتصادی دارد. شاید بتوان از او به عنوان یکی از چند چهره مطرح کشور نام برد که در بحثجهاد اقتصادی بیشترین صحبتها و روشنگریها را داشتهاند.
او معتقد است مفهوم بحث جهاد اقتصادي بايد هم براي مردم و هم براي مسئولان به روشني تبيين شود و اين كار نياز به اهتمام دارد.
آنچه که در ادامه میخوانید، متن کامل گفتوگوی ما با محمد خوشچهره بهعنوان یکی از صاحبنظران مسائل اقتصادی کشور پیرامون " جهاد اقتصادی " است.
وی در ابتدای این گفتوگو در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه با توجه به حاشیههای رخ داده و کمکاریهایی که در بحثجهاد اقتصادی مشاهده میشود آیا همچنان میتوان امیدوار بود که مجلس و دولت، باز هم به مسیر جهاد اقتصادی بازگردند، گفت: به هر حال باید در نظر داشته باشیم که هیچ کاری نشدنی نیست و ادامه راه جهاد اقتصادی بستگی به این دارد که ما ببینیم چه میزان درکی از این موضوع شکل خواهد گرفت.
این استاد دانشگاه در ادامه به یک مثال در مورد حرکت جهادی در اقتصاد اشاره کرد و گفت: مفهوم جهاد اقتصادی را اولین بار، امام راحل بودند که به کار بردند. ایشان وقتی به نابسامانیهای جامانده در کشور از دوران حکومت طاغوت اشاره میکردند، تأکید داشتند که تصحیح آن روند غلط نیاز به حرکتی جهادی دارد و با شرایط معمولی و متعارف ممکن نیست.
وی با بیان اینکه امام راحل در بحثاقتصادی معتقد به حرکت جهادی بودند، تصریح کرد: هنگامیکه وجهه حرکت، جهادی و الهی باشد بسیاری از موانع در مسیر حرکت رفع میشوند کما اینکه در جریان جنگ تحمیلی دیدیم که کمبود تجهیزات مانع عمل به تکلیف و افزایش روحیه جهادی نیروهای سپاه اسلام نشد.
خوشچهره افزود: در واقع باید گفت اولین باری که حضرت امام در قالب یک برنامه منسجم، خواستار انجام کاری جهادی در حوزه اقتصاد شدند، بحثتشکیل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به عنوان دومین نهاد انقلابی بود.
وی با بیان اینکه یک وجه مربوط به این مسئله حکومت و وجه دیگرش مردم بودند، تصریح کرد: با تشکیل این بنیاد به دستور امام راحل، تنها در سال ۵۸ بالغ بر ۲۵۶ هزار واحد مسکونی برای محرومان کشور ساخته شد که نسبت به رکورد رژیم طاغوت در خانه سازی نیز بیشتر بود و توانست بخش زیادی از مشکلات مردم را حل کند.
*نقاط قوت و ضعف و تهدیدات و فرصتهای اقتصاد ملی شناسایی شود
خوش چهره در بخش دیگری از صحبتهای خود گفت: در حال حاضر اقتصاد اصلیترین حوزه تأمین کننده منافع و مصالح ملی کشور است. به بیان دیگر عدم توجه به این حوزه، بیشترین خطر را میتواند برای کشور و مصالح ملی ایجاد کند، بنابراین نام گذاری امسال به نام جهاد اقتصادی یک تدبیر حکیمانه و یک اولویت است که مقام معظم رهبری آن را اعلام فرمودند.
این نماینده سابق مجلس هفتم با اشاره به ضرورت آسیبشناسی عمومی وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور، بر شناخت نقاط قوت و ضعف و تهدیدات و فرصتهای اقتصاد ملی کشور توسط مدیران سیاست گذار و تصمیمگیر برای بسترسازی بهتر در تحقق جهاد اقتصادی تأکید کرد: برای مثال هم اکنون فقط نزدیک ۵۰ درصد از ظرفیت تولید ناخالص ملی فعال است و مابقی آن مورد استفاده قرار نگرفته و فعال نیست. این مسئله نشان می دهد که رفع موانع از سر راه تولید و استفاده از ظرفیتهای خالی از جمله ضروری ترین حوزههای تصمیمگیری است. بنابراین شناخت اولویتهای اقتصادی کشور برای نظام تصمیمگیری و قانونگذاری
یک ضرورت استراتژیک است. قطعا اگر به رفع موانع از سر راه تولید ملی توجه نکنیم، چالشها و آسیبهای فراوانی در حوزه اقتصاد، امنیت و مسائل اجتماعی متوجه کشور، میگردد.
*غفلت از حوزه اقتصاد بخشودنی نیست
خوش چهره بخش اقتصاد را تأمین کننده اصلی منافع ملی کشور عنوان کرد و با بیان اینکه غفلت از حوزه اقتصاد به هیچ وجه بخشودنی نیست، اظهار داشت: مسئولان قوای سه گانه کشور باید برای انجام اقدامات لازم برای تحقق جهاد اقتصادی که همراه با درک صحیح مفهومی و معنایی آن ممکن است مبادرت کنند. عدم درک صحیح یعنی راه رفتن بدون چراغ در یک حوزه مخاطره انگیز و همه باید بدانیم که انجام روش آزمون و خطا در راه جهاد اقتصادی روش خطرناکی است.
*دولت به عنوان سکاندار اصلی، درگیر بیشترین حاشیههاست
وی از عدم درک صحیح و مطلوب معنای جهاد اقتصادی به عنوان یک چالش فراروی جهاد اقتصادی نام برد و گفت: به نظر می رسد حاشیه های مختلف، توان قوای سه گانه را به سمت خود معطوف کرده که در این زمینه باید گفت، بیشترین حاشیه ها مربوط به دولت است. دولتی که در واقع در بحثجهاد اقتصادی، سکاندار کشتی و عامل اصلی حرکت محسوب میشود و اقدامات کلیدی در اقتصاد ما باید از این حوزه انجام شود.
این استاد اقتصاد دانشگاه تهران افزود: این توجه به مسائل حاشیهای به جای مسئله اصلی که همان جهاد اقتصادی است، اثرات بسیار سوئی دارد که شاید در موقعیت کنونی عدهای متوجه آن نباشند، اما قطعا آسیبهای جدی خود را با تهدید حوزههای اجتماعی، امنیتی و اقتصادی در آینده نزدیک نشان میدهد.
وی در بخش دیگری از صحبتهای خود، مسئله تولید را یکی از محورهای اساسی در جهاد اقتصادی عنوان و تصریح کرد: متاسفانه با بحثادغام وزارتخانههای مهم اقتصادی، نه تنها بحثجهادی اقتصادی در تغافل و حاشیه بیشتری قرار گرفت بلکه روند معمولی چرخه اقتصاد کشور نیز به واسطه این ادغامها و عوارض آن تا حدی دچار چالش شد.
*برنامه خاصی برای رفع چالشهای تولید ندارند
خوش چهره برخی اقدامات انجام شده در حوزه اقتصادی کشور همانند مسئله ادغام ها را در شرایط کنونی در تناقض با مفهوم جهاد اقتصادی دانست و گفت: مثلا با اینکه بحثتولید در مقوله جهاد اقتصادی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است اما شاهدیم که با بروز بحثشتابزده ادغامها مخصوصا وزارتخانههای مهم اقتصادی، این مسئله به صورت جدی دچار چالش شد و برنامه خاصی هم تاکنون برای رفع این وقفهها و چالشهای وجود ندارد.
وی همچنین یکی از مهمترین موضوعات آسیبزننده به جهاد اقتصادی و تهدید کننده آن را واردات بی رویه و رکورد شکنی واردات در چند سال اخیر عنوان کرد و گفت: واردات بیش از ۷۰ میلیارد دلاری که بخش قابل توجهی از آن کالاهای مصرفی با امکان تولید در داخل است در کنار قاچاق بالغ بر ۲۰ میلیارد دلاری از جمله تهدیدات اقتصاد ملی است که خود زمینه ساز تشدید رکود برای بعضی از واحدهای تولیدی و عدم استفاده از ظرفیتهای خالی کشور را فراهم میکند که قطعا تاثیرات آن مثل بیکاری به عنوان یک تهدید امنیتی برای کشور تلقی میشود.
چون در ادبیات اقتصادی معروف است که واردات فرصت شغلی برای تولید کننده خارجی و بیکاری برای کشور مصرف کننده و متقاضیان شغل داخلی است.
خوش چهره تأکید کرد: همه باید برای فهمیدن درست معنا و مفهوم جهاد اقتصادی، درک صحیح از شرایط اقتصادی ملی و ضرورت نامگذاری جهاد اقتصادی تلاش کنیم. این مسئله در دو سطح قابل طرح است. اول سطح نظام تصمیمگیری، سیاست گذاری و برنامهریزی کلان و دوم برای فعالین اقتصادی و آحاد مردم.
*دانستن دقیق اوضاع اقتصادی یک ضرورت اصلی است
این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به اینکه دانستن دقیق اوضاع اقتصادی کشور در سالی که مقام معظم رهبری در آن، جهاد اقتصادی را بر ما تکلیف کردهاند یک ضرورت اصلی است، خاطرنشان کرد: با این که اهمیت این مسئله کاملاً مشخص است اما متاسفانه شاهدیم که گویا عزمی برای نگاه واقعی به وضعیت اقتصادی کشور از نظر نقاط قوت و ضعف مبتنی بر آمارهای اقتصادی قابل استناد وجود ندارد. مثلا تناقضاتی که در زمینه نرخ رشد اقتصادی، حتی در مجموعه دولت مطرح می شود از همین دست است.
وی افزود: این مسئله برای مجلس شورای اسلامی که نهاد قانون گذار کشور است نیز اهمیت بسزایی دارد. قطعا نمایندگان محترم مجلس میدانند که راه صحیح قانونگذاری و درک صحیح از شرایط، مبتنی بر آمارهای واقعی است و در این راستا است که میتوانند به بحثمهم جهاد اقتصادی کمک کنند.
*نباید از تناقضات غافل شد
این صاحبنظر مسائل اقتصادی در عین حال تصریح کرد: در بحثجهاد اقتصادی از تناقضات در سیاستهای اقتصادی جاری و قوانین مرتبط نیز نباید غافل شد. اهداف اقتصادی همه درگیر اتخاذ سیاستهای مناسب و سازگار اقتصادی با آنها هستند. یعنی اگر سیاستهای پولی و ارزی یا سیاستهای تجاری در تناقض با هم باشند، قطعاً اختلال جدی در شکوفایی و رونق اقتصاد و استمرار نرخ رشد پایدار ایجاد میکنند.
در واقع اگر از یک طرف دغدغه عدالت داشته باشیم و شعار رونق تولید بدهیم و کاهش فقر و افزایش اشتغال برایمان هدف ارزشی باشد اما سیاستهای پولی و نرخهای بهره نامناسب به کار ببریم یا سیاستهای ارزی و سیاستهای مالی و مهمتر از آن سیاستهای بازرگانی و تعرفههای نامناسب را به کار ببریم، قطعا در هدفگذاری و اجرا دچار تناقض و انحراف شدهایم.
وی در ادامه این گفتوگو به یکی از مواضع همیشگی خود در راستای بحثجهاد اقتصادی اشاره کرد و انحرافاتی که در تعریف و توصیف بحثجهاد اقتصادی وجود دارد را مطرح کرد.
خوش چهره با بیان اینکه جهاد اقتصادی با ریاضت اقتصادی هممعنی نیست، گفت: روح جهاد اقتصادی، پیشرفت و تلقی و عدالت است و فضای تلاش همگانی را در کشور میطلبد. اینکه عدهای آن را همطراز برخی معانی نامتجانس از جمله صرفاً ریاضت اقتصادی میدانند، جفای به این مسئله است زیرا در جهاد اقتصادی فقط مصرف نیست که محور باشد تا با کم و زیاد کردن آن استنباطهایی مانند ریاضت اقتصادی داشته باشیم، بلکه برعکس محور اصلی، مقوله تولید و رفع موانع از سر راه آن است که خود به افزایش سطح رفاه از طریق افزایش سطح مصرف(در الگوهای منطقی آن) منجر میشود.
*راهکار اصلی در جهاد اقتصادی، نگاه مثبت به تولید است
وی افزود: باید بر این نکته تأکید کنم که راهکار اصلی در راه جهاد اقتصادی، نگاه مثبت و محوری به مسئله تولید و نگاه منفی به واردات بیرویه کالاهای مصرفی و مخصوصا کالاهای غیر ضرور است. از این رو باید تولید کشور را در همه ابعاد شکوفا کنیم و موانع پیش روی آن را برداریم. در واقع اگر میخواهیم در حوزه اقتصاد کاری جهادی بکنیم، این مسئله بدون تمرکز روی تولید و مقابله با واردات بیرویه به هیچ وجه شدنی نیست.
این استاد دانشگاه همچنین به بعضی از موانع و مشکلات فراروی جهاد اقتصادی کشور اشاره کرد و با بیان اینکه باید قطعا در مسیر حرکت با بعضی از موانع، محدودیتها و کمبودها مواجه هستیم ولی به هر حال در یک حرکت جهادی تمام این موانع نباید سبب کُند شدن حرکت ما در این مسیر شود، گفت: تجربه گرانمایه ما در جنگ تحمیلی که محدودیت ادوات و تجهیزات نظامی مانع از افتخارآفرینیهای بزرگ نشد و کم و کاستیها با عزم و پایداری در حاشیه قرار گرفت اهمیت بسیار زیادی دارد.
بنابراین ما نیاز به درک صحیح از شرایط محیط اقتصادی و اجتماعی ملی و در کنار آن تهدیدها و فرصتهای بیرونی و داخلی و تشخیص درست از نقاط قوت و ضعف داریم و در این فضاست که با برنامهریزیهای مدبّرانه میتوان به موفقیت حرکت در مسیر جهاد اقتصادی امیدوار بود.
*برخی آمار به شدت غلوّآمیز است
خوش چهره همچنین با اشاره به بعضی آمارهای غیر واقعی و به شدت غلوآمیز در حوزه اقتصادی تصریح کرد: مثلاً اعلام آمار تولید شغل میلیونی یا نرخ رشد ۱۰ درصد آنهم توسط بالاترین مقام اجرایی کشور در حالیکه واقعیتهای موجود اقتصادی از یک طرف و اظهار نظر بعضی از مقامات دولتی و سایر مطالعات مراکز تحقیقاتی داخلی و حتی بعضی از نهادهای جهانی که گزارشهای سالانه میدهند از طرف دیگر، همه مبین کاهش معنیدار نرخ رشد اقتصادی کشور است. که قطعا عوامل برونزا و درونزا در چنین افتی نقش اصلی داشتهاند.
بنابراین در این شرایط بیان آمارهای خلاف واقع و ادعاهای غیر منطقی مبنی بر ایجاد فرصتهای شغلی میلیونی یا نرخهای رشد تولید ناخالص ملی بالا قطعا در بیاعتقادی و بیاعتمادی فعالان اقتصادی و حتی آحاد مردم تأثیر دارد و اعتماد و باور آنها را نسبت به صداقت و تدبیر مسئولان میتواند هدف قرار دهد در حالیکه قوت و قدرت نظام جمهوری اسلامی متکی بر مشارکت عمومی که ناشی از باور و اعتماد مردم است شکل میگیرد و خواسته یا ناخواسته نباید با اظهارنظرها و برخی روشها که هرچند ممکن است مبتنی بر نوعی امید دادن است، این سرمایه را دچار آسیب کرد.
*بازی خطرناک دولت با ارز
این نماینده سابق مجلس هفتم شورای اسلامی در ادامه صحبتهای خود با اشاره به وضعیت معیشت فعلی مردم؛ ارتقای سطح آن را یکی از هدفهای اصلی نظام و خاصه جهاد اقتصادی دانست و گفت: این کار مستلزم یک اقتصاد پویا و نرخ رشد اقتصادی مستمر و پایدار است. قطعا بیتوجهی به تولید ملی، آْسیب فراوانی در این هدف استراتژیک ملی دارد و آنچه جای تعجب است این است که به جای آنکه از ابتدای سال به بحثرونق تولید ملی از طریق رفع موانع و محدودیت واردات بیرویه مبادرت کرده باشیم، برعکس شاهد هستیم که بعضی از اقدامات و سیاستهای اقتصادی به بخشهای غیر مولد و سوداگرانه در اقتصاد ملی دامن زده
است.
از جمله اقداماتی را که دولت و خاصه بانک مرکزی در جهت بازار طلا و سکه و سوداگریهای مربوط به آن ایجاد کردند و یا بازی خطرناکی که با ارز شروع شد که ضمن سوق دادن منابع زیادی حتی از بخشهای تولیدی و سایر بخشهای سوداگرانه به این بازار خود ضربهای به بخش تولید بود. مضافا اینکه نتیجه چنین اقداماتی در سه ماه گذشته از جمله افزایش نزدیک ۱۵ درصدی نرخ ارز و بلافاصله تورم معادل بود.
*با تمرکز بر تولید در مسیر جهاد اقتصادی قرار خواهیم گرفت
این صاحبنظر مسائل اقتصادی در پایان بر توجه عالمانه به رفتارهای اقتصادی توسط دولت تأکید کرد و گفت: دولت نباید به موضوعاتی در حوزه اقتصاد که به هیچ وجه در مفهوم جهاد اقتصادی گزینه اصلی نیستند متمرکز شود و یا بر عکس اقداماتی که به تشدید فعالیتهای دلالی و سوداگرانه در بازار منجر میشود، هرچند به ظاهر منافع و عایدات کوتاه مدتی هم برای دولت داشته باشد، مبادرت نماید.
دولت بداند كه تمركز اصلياش بايد روي توليد و رفع موانع از آن باشد كه از مسير مقابله با واردات بيرويه، چه مجاز و چه غير مجاز صورت بگيرد و در اين حالت است كه در مسير جهاد اقتصادي قرار خواهيم گرفت.