دین دولتی و کتابخوانهای سکولار
عبدالجبار کاکایی، شاعر، در بخشی از یک یادداشت که با موضوع «نقش فرهنگساز ادبیات دینی» در خبرگزاری ایبنا منتشر کرده، نوشته است: اغلب اقشار کتابخوان ذهنی فلسفی و تعقلی دارند تا تعبدی، به نوعی اهل چون و چرا در همه امور از جمله دین و سیاست هستند. آنها با مطالعه علوم روز به ویژه در حوزه علوم انسانی در بست تابع مفاهیم کلی تعلیمات دینی نیستند. علمای حوزه و روشنفکران دینی هم سرگرم طرد و نفی همدیگرند.
به گزارش افکارنیوز، او میافزاید: در این فضای پر ابهام که روشنفکری دینی هم مدتهاست در گیر چالشهای سیاسی شده است و هزینههای گزاف قبض و بسط دینداری را میپردازد، ادبیات دینی جز در بین عامه مردم که دنبال لذتهای آنی و دریافتهای گسسته هستند، جایگاهی ندارد.
کاکایی مینویسد: ادبیات دینی رو به رشد در دهه ۶۰ علی الخصوص در شعر که میراثشورش شریعتی در زبان بود، رفته رفته افول کرد و به ادبیات روضهای و منبری رسانه ملی تبدیل شد در واقع با اخته شدن رویکرد سیاسی و عقیدتی این ادبیات آنچه به جا ماند موافق طبع هیاتهای مذهبی است و کارکرد عوامانه دارد که آن هم در جای خود لازم است.
او در بخش دیگری از یادداشت کوتاه خود همچنین تصریح میکند: در این شرایط بغرنج قشر کتابخوان اغلب از سوی نویسندگان سکولار تغذیه می شوند و هر بروز و ظهور اندیشه دینی دولتی تلقی شده مورد بی مهری اهالی جدی کتاب و مطالعه است.
*دیدگاه کاکایی درباره فرهنگ، ادبیات دینی و جامعه دیدگاه صحیحی نیست و از فروض صحیحی نشأت نمیگیرد.
اینکه بگوییم کتابخوانها ذهن تعقلی دارند نه تعبدی حرفی غلط است زیرا تعقلی که انسان را به تعبد نرساند چیزی جز مشتی اوهام شخصی نیست.
به سخن دیگر اینکه عابد شدن، فرجام عقلانی زیستن است و اگر غیر از این باشد و کسی به صرف خواندن چندین صفحه اوراق مختلف خود را یگانهای بداند که هر رخداد کائنات بایستی در نظر او قابل قبول باشد اگرنه باطل است! آن شخص نه معنای خواندن را فهمیده است نه معنای تعقل و اندیشیدن را.
بر اساس همین معنا میتوان گفت که در مقابل هم قرار دادن روشنفکری و دین و ایضاً کماهمیت جلوه دادن ادبیات دینی در نزد قشرهای فرهیخته نیز امری غلط است.
چه اینکه روشنفکری در معنای اصیل خود بایسته است که دین را هم تا حد تفقه بخواند و بداند و بفهمد نه اینکه ژست خود را مفارقت از دین معرفی کند.
همچنین در اشاره به بخش دیگر یادداشت کاکایی مبنی بر ترسو شدن ادبیات و عوامانه شدن آن نیز باید بیان کرد که ادبیات را نمیتوان تا همیشه پرسشگر صرف و دور از فهم واقعیتها و خالی از زیست آرمانی تصور کرد.
معنایی که باید در قبال روشنفکری، لایفاستایل انقلابی و شور جوانی هم به آن اشاره کرد.
اگرچه هستند تفکراتی که به هزار دلیل دوست دارند در برزخ دست نخوردگی فکر، دور جلوه دادن اهداف و زیست عوامانه برای فرار از زحمت تعقل بمانند اما حقیقت آن است که پس از پرسشگری، رخنمایی واقعیتها و پس از طوفان ادبیات انقلابی برای برکندن تمام ساختارهای موجود و مخالفخوانی با طواغیت، دوران آرامش بازسازی ساختارها و موافقت با حکومت عقلانی فرا میرسد.
این رخداد مطلوب را نباید ترسو شدن ادبیات و عوامزدگی تلقی و تلقی کرد.
درباره تغذیه شدن کتابخوانها بوسیله نویسندگان سکولار و بیمهری کتابخوانها به اندیشه دینی دولتی نیز باید رندانه به آقای کاکایی و معتقدان به تفکر وی اینطور گفت که دولتی بودن یا نبودن یک اندیشه ذنب لایغفر نیست چون ماهیت مهم است نه منبع و از طرف دیگر، کتابخوانی که پیش از خوانش یک اندیشه و رسیدن به اندیشه صحیح پیرامون آن، نسبت به دولتی بودن یا نبودنش واکنش نشان دهد همان بِه که به سراغ کتابنویسهای سکولار برود...