برای ریاست مجلس نهم حساسیتی ندارم
گفتگو با علی لاریجانی
آخرين روز از اولين ماه سال ۹۱ را ساعتي در دفتر رييس مجلس شوراي اسلامي سپري كرديم تا او در روزهاي پاياني هشتمين دوره مجلس، به انتقادات، ابهامات و سوالات ما درخصوص مسندي كه چهار سال بر آن تكيه زد، پاسخ گويد.
دفتر علی لاریجانی در بعداز ظهر پنجشنبه، به عنوان یک روز غیر کاری در مجلس به نظر تنها اتاق روشن در خانه ملت است؛ چه آنکه تعجب کارکنان مجلس در بدو ورودمان و چراغهای خاموش لابی و راهروهای مجلس در این روز جلب توجه میکرد.
به گزارش ایسنا، رییس قوه مقننه در این گفتوگو از سیر سوال از وزرا که به اعتقاد وی پیش از آن بیخاصیت بوده و در مجلس هشتم پرخاصیت شده، گفت و ابراز عقیده کرد که موارد طرح استیضاح در این مجلس بیشتر از مجالس قبلی نبوده است و البته بیان داشت که میزان سوالهای پرخاصیت از وزرا بیشتر شده است.
لاریجانی درباره اینکه آیا سوال از رییسجمهور اولویت سیاسی را دنبال میکرده یا نه، با پرهیز از دفاع تام از محتوای سوال، گفت که در این سوال علاوه بر پیگیری تخلفات قانونی مسائلی بود که بعد سیاسی یا فرهنگی داشت.
او البته با اشاره به مکانیزم سوال اضافه کرد که نمایندگان اختیار دارند سوال را به گونهای که برای خودشان اولویت دارد، تنظیم کنند.
رییس مجلس اگرچه اولویت اصلی مجلس را در یک ماه باقیمانده از عمر مجلس هشتم بررسی لایحه بودجه میداند اما بیان میدارد که بررسی مکانیزم سوال از رییسجمهور یکی دو جلسه بیشتر وقت مجلس را نخواهد گرفت.
" موافق یک مجلس خاموش نیستم "، " مجلس دبستان نیست که همه روپوش بپوشند و در آن بنشینند ویک جور حرف بزنند "، " پدرسالاری از آن وصلههایی است که اصلا به مجلس هشتم نمیچسبد "، " به موضوع ریاست مجلس نهم حساسیت ندارم "، " نظارتی که بر کودکستان هست نمیشود بر مجلس اعمال کرد "، اینها عباراتی از گفتوگوی تفصیلی ایسنا با رییس مجلس شورای اسلامی است.
البته شاید مهمترین جمله لاریجانی اشارهای به این موضوع باشد که از ابتدای مجلس هشتم استراتژی در خصوص تصویب قوانین و " از نظر نظارتی " وجود داشت که همه ابعاد آن اجرایی نشد.
مشروح این گفتو گو را در ذیل میخوانید:
ایسنا: برخی معتقدند مجلس هشتم بیشتر وقتش را صرف مسائل سیاسی کرده و اولویت سیاسی را بیش از مسائل و مشکلات مردم در نظر داشته، نظر و ارزیابی شما در اینباره چیست؟
لاریجانی: عملکرد مجلس در خروجی آن قابل تحلیل است. باید ببینیم قوانینی که مجلس تصویب کرده چه مقدارش سیاسی، اقتصادی، فرهنگی یا آموزشی است. فکر میکنم از ۳۵۰ قانونی که تقریبا مجلس هشتم تصویب کرد، حدود ۸۵ – ۹۰ درصد آن اقتصادی است، یعنی یا مربوط به مسائل کشاورزان است یا مربوط به مسائل صنعتگران. مثلا قانون معدن را تصویب کرده یا قانون نفت که جنبه اقتصادی دارد و قوانینی که مربوط به کشاورزان است. اینها غالبا مسائل اقتصادی است. همچنین قانون تجارت که اخیرا با بیش از هزار ماده تصویب شده مربوط به بخشهای اقتصادی است. بنابراین ثقل کار مجلس در این قوانین یا قانون بودجه،
قانون برنامه و هدفمندی یارانهها جنبه اقتصادی و آبادانی کشور را دارد.
اما در بخشهای سیاسی یا دیپلماسی هم مجلس فعال بود. برخی وجوهی که مربوط به مسائل سیاسی است، ثقل آن مسائل خارجی است. در کشور ما به دلیل بحثپرونده هستهای یا رفتارهای ماجراجویانهای که غربیها دارند، قاعدتا یک مجلس فعال باید در این بعد صاحبنظر و صاحب موضع باشد. در حوزه دیپلماسی بخش سنگینی از مسائل هست که ممکن است تقنینی نباشد بلکه به شکل بیانیه و موضعگیری باشد. البته در مسائل خارجی موارد تقنینی در بحثمساله هستهای، مقابله به مثل با کشورهای زورگو و کارهای تروریستی آنها وجود داشت.
در حوزه سیاست داخلی هم مجلس بیشتر موضعگیری داشت و آن هم به خاطر حوادثپرتلاطمی بود که مجلس در این دوره با آن مواجه بود. مثل حوادثپس از انتخابات سال ۸۸ که آن هم لازم بود مجلس حضور داشته و فعال باشد. بنابراین اگر به خروجی مجلس نگاه کنیم، از نظر تقنینی و تعادلی ثقل کار روی مسائل اقتصادی است. مثلا گزارشهایی که طبق ماده ۲۳۳ به مجلس داده شد یا در مورد اصل ۴۴ یا در مورد عدم اجرای قانون در حوزه نفت، از این سنخ است.
چند موردی هم بعد سیاسی داشت. مثلا سوال از رییسجمهور هم بعد اقتصادی و هم بعد سیاسی داشت. البته در برخی موارد استیضاح، گاهی مجلس جنبههای غیراقتصادی هم داشت. مثل استیضاح اخیر که آقایان استیضاح را پس گرفتند مربوط به یک شخص و عدم تناسب فرد در جایگاهش بود و مربوط به مسائل اقتصادی نبود.
ایسنا: در روزهای پایانی مجلس شاهد بررسی اصلاح موادی از آییننامه که مربوط به تغییر روند سوال از رییسجمهور است، هستیم؛ این درحالیست که مجلس میتوانست به جای پرداختن به موضوعاتی از این دست و یا سوال و استیضاحهای دیگر، بیشتر مواردی را در دستورکار قرار دهد که به حال مردم مفید باشد.
لاریجانی: در روزهای پایانی، مهمترین مسالهی ما بودجه است. یعنی ثقل کار ما در کمیسیون تلفیق است و بعد از یکی دو هفته نیز کل وقت مجلس را بودجه در صحن خواهد گرفت. بنابراین به طور طبیعی وقت اصلی ما در مجلس صرف بودجه کشور خواهد شد. در این فترت چند روزه، از تعطیلات تا زمان بررسی مصوبات کمیسیون تلفیق در صحن، اغلب قوانینی که جنس آن از جنس موافقتنامهها و موارد ارجاعی شورای نگهبان است را در دستور کار قرار دادیم که وقتی کار مجلس تمام میشود، این موارد باقی نماند.
یکی دو مورد قانون وجود داشت که در دستور کار قرار دادیم که از آن جمله قانون حمایت از تولید داخلی بود که در مورد ماده ۷ و ۸ آن احساس شد باید کار بیشتری انجام شود. لذا به مدت دو هفته از دستور خارج شد تا در کمیسیون روی آن کار بیشتری انجام شود. بنابراین جنس مساله روز از نظر آبادانی و اقتصاد کشور است تا از تولید داخلی حمایت شود.
مهمترین مسئله ما بودجه است و اصلاح روند سوال از رییسجمهور بیش از یکی دو جلسه وقت مجلس را نخواهد گرفت!
مسالهی طرح اصلاح سوال از نظر آییننامه از مواردی است که تصور نمایندگان این است که روشی که در مورد سوال از وزراست تغییر پیدا کرد. یعنی مکانیزم جدیدی یافت اما در مورد سوال از رییسجمهور این مکانیزم تغییر نیافت. لذا تصور نمایندگان این است که اگر این امر در همین مجلس تغییر پیدا کند بهتر است که البته قاعدتا این کار بیش از یکی دو جلسه وقت مجلس را نخواهد گرفت.
ما مواردی که الان در دستور داریم مربوط به حل مسائل کشور است. یکی از آنها طرح حمایت از تولید داخلی است و دیگری مربوط به استخدام برخی افرادی است که در آموزش حرفهای هستند. قانون دیگری نیز برای کشاورزان داریم که به دلیل حجم زیاد آن به این مجلس نمیرسید لذا دولت آن را مسترد کرد. این موضوع نیز جنبهی کشاورزی و اقتصادی داشت. به نظر نمیرسد که الان فرصت زیاد دیگری باقی مانده باشد که بتوان کارهای وسیع دیگری انجام داد.
برخی کارهای دیگری که الان در برنامه داریم از جنس مسائل اقتصادی است. در این بین نمایندگان تقاضایی دارند مبنی بر اینکه جلسهای برای بحثهدفمند کردن یارانهها اختصاص داده شود که این موضوع نیز در دستور قرار دارد. بنابراین روزهای آینده مسائل مردم از جنس آبادانی کشور وجه غالب مجلس خواهد بود.
رییس مجلس نمیتواند استیضاح را به شکلی مطرح کند که حتما دقیق باشد
ایسنا: به بحثسوال از رییسجمهور اشاره کردید، در سوال از رییسجمهور اولویت سیاسی غالب بود و به جای اینکه بیشتر به مسائل مردم پرداخته شود، موضوعاتی مثل رییس دفتر رییسجمهور، نگاه رییسجمهور به مساله حجاب و عزل وزیر خارجه مطرح شد، در حالیکه میشد در سوال مشکلات مردم مطرح شود، نظر شما در اینباره چیست؟
لاریجانی: البته سوالی که از رییسجمهور شد در مورد برخی از تخلفات قانونی هم بود، مثلا عدم اجرای بودجه ۲ میلیاردی که برای مترو در نظر گرفته شده بود یا در مورد هدفمندی یارانهها که چرا همه ابعاد قانونی اجرا نشد، مثل کمک به تولید، این ابعاد هم وجود داشت. البته مسائلی هم بود که بعد سیاسی یا فرهنگی داشت. این دیگر به سوال نمایندگان بستگی دارد.
من نمیخواهم دفاع کنم که سوال حتما خیلی دقیق طراحی شده، چه استیضاح و چه سوال یک مکانیزم دارد و رییس مجلس نمیتواند خودش سوال بنویسد یا استیضاح را به شکلی مطرح کند که حتما دقیق باشد. این به خود نمایندگان مربوط است که اختیار دارند سوال را به گونهای که برای خودشان اولویت دارد تنظیم کنند ولی این ابعاد هم در آن وجود داشت.
درخصوص موضعگیری روسای قوا ما کمتر مسئله شخصی داریم
ایسنا: شاهد بودیم که در طول این دوره، مجلس بیشترین رویارویی را با دولت داشته و یا به تعبیری بیشترین تقابل بین دولت و مجلس در این دوره اتفاق افتاده، این در حالی است که مقام معظم رهبری بارها تاکید کردند که اختلافات بین دو قوه به سطح جامعه کشیده نشود، با این حال خیلی اوقات در ادبیات روسای دو قوه شاهد بودیم که صریحا یکدیگر را مورد اشاره قرار میدادند، فکر میکنید این توصیه مقام معظم رهبری چقدر مورد توجه قرار گرفته و موجب تعامل بین مجلس و دولت شده است؟
لاریجانی: در اینجا چند موضوع وجود دارد که باید از یکدیگر تفکیک شود؛ یکی در مورد موضعگیری روسای قواست که باید گفت ما کمتر مسالهی شخصی داریم که موضعگیری کنیم و من نیز از نظر مشرب کاری خیلی علاقهای به اینگونه حواشی ندارم. لکن گاهی تخلفی صورت میگیرد و رییس مجلس از نظر اینکه باید از استقلال قوه و حقوق مردم صیانت کند، نمیتواند نظر ندهد.
به عنوان مثال در بحثهدفمند کردن یارانهها و بخشی که مربوط به تولید کشور، کشاورزان، دامداران و صنعتگران است وقتی حق این بخشها پرداخت نشود و قانون رعایت نشود رییس مجلس نمیتواند خنثی باشد؛ چون این قانونی است که تصویب شده، نمیخواهیم آن را روی کاغذ بگذاریم، باید اجرا شود و اگر بخواهد اجرایی شود علاوه بر ساز و کارهای دیگر حتما رییس مجلس باید پشتیبان مصوبات مجلس باشد. بنابراین این موارد جنبهی شخصی ندارد و مربوط به حقوق مردم است. جهاتی که مربوط به حقوق مردم باشد قابل صرفنظر کردن یا اغماض نیست.
اما در مورد سوال و استیضاح در مجلس باید گفت که استیضاح در مجلس هشتم نسبت به مجالس دیگر زیاد نبود ولی تعداد سوالات قدری بیشتر بود. البته نه به آن میزان که تبلیغ میکنند و میگویند ۳ هزار سوال در مجلس هشتم وجود داشته است. خیلی از این سوالها پس گرفته شد. یعنی در مسیر کار با وزرا به نتیجه رسیدند، اشکال رفع شد و عملیاتی نشد.
آن دسته از سوالاتی که در صحن مطرح شد ممکن است قدری بیشتر باشد. آن هم به دلیل مکانیزمی که وجود دارد میتوان گفت درخشندگی پیدا کرد؛ چون پیش از این، رایگیری در مورد سوالها انجام نمیشد اما طبق آییننامه جدید این کار انجام میشود. لذا سوال قدری اهمیت پیدا کرده است و از حالت بیخاصیت به یک امر پرخاصیت تبدیل شده است.
اما در مورد چالشهایی که مجلس با دولت دارد باید پرسید آیا انتظار مردم از نمایندگان خود این است که در اینجا قوانینی بنویسند که اجرا نشود یا اجرا شود؟ این در حالی است که قانون چارچوبهای حقوق مردم را مشخص میکند.
ما برخی موارد را داشتیم که در آنها قوانین درست اجرا نمیشد و مقداری از ناراحتی نمایندگان نیز این موضوع بود. لذا باید گفت این موضوع قدری به رفتار قوای دیگر نیز بستگی دارد.
نکتهی سوم و مهم این است که هرچه مجلس مستقلتر باشد برای کشور، نظام و مردم بهتر است. یعنی استقلال قوای سهگانه در قانون اساسی بلاوجه نیامده بلکه این امر دلیلی داشته است. استقلال قوا از حقوق مردم صیانت میکند؛ نه فقط قوهی مقننه بلکه قوای مجریه و قضاییه نیز باید مستقل در جایگاه خود و در چارچوب قانون اساسی کار کنند. وقتی بخواهند مستقل باشند ممکن است برخی موارد به این امر بیتوجهی کنند بنابراین قوه مربوطه باید توجه کند که استقلال یک امر تصنعی نیست بلکه یک امر واقعی است.
من فکر میکنم مجلس هشتم کمتر به حاشیهها پرداخت، بیحاشیه نبوده ولی حاشیههای کمتری داشته، یعنی بیشتر محل نزاع در مورد مسائل آبادانی و رعایت قانون بوده، حال ممکن است برخی اوقات بحثهای سیاسی در مجلس انجام شود که البته این امر اشکالی ندارد.
معتقدم مجلس جایی است که باید در آن حرفهای مردم از هر سبک و سلیقهای گفته شود. یک کشور و جامعهی زنده آن است که در آن حرفها زده شود. بنابراین نمایندگان مجلس نیز نمایندگان ملتند و طبعا سلایق مختلف دارند. نمیتوان گفت حرف خود را نزنند. باید حرف خود را بزنند؛ چرا که این امر به طراوت و زنده بودن جامعه کمک میکند.
درزمان امیرالمومنین(ع) افراد مخالف جلوی امیر المومنین(ع) حرف خود را میگفتند
اینکه ما تصور کنیم اگر مجلس کم سر و صدا باشد خوب است، درست نیست. مجلس دبستان نیست که همه روپوش بپوشند و در آن بنشینند و یک جور حرف بزنند. مجلس افکار مختلف و سلایق مختلف دارد و باید نظرات را بگویند.
فکر میکنم در سنت اسلامی نیز همینطور بوده، در زمان امیرالمومنین(ع) نیز افرادی بودند که مخالف بودند ولی جلوی امیرالمومنین حرف خود را میگفتند. بین تبعیت کردن و نظر گفتن تفاوت وجود دارد. هر جامعهای بر اساس اسلوب قانونی باید از قانون و نظامات کشور تبعیت کند ولی باید حرف خود را نیز بگوید. مجلس جایگاهی است که باید این امر در آن به ظهور برسد و من اصولا خیلی موافق یک مجلس خاموش نیستم. معتقدم باید صدای ملت، از سبک و سلیقههای مختلف در مجلس حضور داشته باشد و حرفها بیان شود.
البته ممکن است یک عده بگویند چرا باید مطالب گوناگون گفته شود. یعنی ممکن است نقد نیز وجود داشته باشد که در ادارهی مجلس نیز باید به آن توجه کرد؛ چرا که اینجا باید مظهر افکار عمومی بوده و در آن افکار مختلف طرح شود.
برای ریاست مجلس ممکن است افرادی از بیرون مجلس لابی کنند
ایسنا: بحثی که در روزهای پایانی مجلس هشتم مطرح است ریاست مجلس آینده است، این بحثچقدر برای شما مهم است و چقدر تلاش میکنید ریاست شما در مجلس نهم نیز تداوم داشته باشد؟ در مورد ساز و کار انتخاب رییس مجلس آیا از بیرون مجلس هم بر این موضوع تاثیرگذارند؟
لاریجانی: سازوکار انتخاب رییس مجلس، هیات رییسه، روسا و هیات رییسه کمیسیونها در آییننامه مجلس ذکر شده، یعنی افرادی که برای کمیسیون ها کاندیدا هستند، باید خود را معرفی کنند و رای بگیرند. هرکس اکثریت آرا را داشت رییس میشود و بعد نواب، منشیها و سخنگو انتخاب میشوند.
در خود پارلمان هم همینطور است و ۱۲ نفر عضو هیاترییسه با رای مستقیم نمایندگان برای یک سال انتخاب میشوند و این انتخابات هر سال تجدید میشود. بنابراین هیچ نقش بیرونی وجود ندارد. البته ممکن است افرادی در بیرون هم لابی کنند و به طور طبیعی ممکن است نمایندگان بخواهند نظراتی را از بیرون بگیرند ولی سازوکار آن درونی است و ربطی به بیرون ندارد. لذا از نظر منطقی هم مجلس نهم که تشکیل شود، همین ساز و کار در مورد آن وجود خواهد داشت. باید تا هفتم خرداد که پایان کار مجلس هشتم است صبر کرد تا مجلس جدید روی کار بیاید. ابتدا رییس سنی و منشیها انتخاب میشوند و بعد از کارهای
مقدماتی افتتاح، هیاترییسه موقت انتخاب میشود که کارهای اعتبارنامهها تمام شود و بعد هیاترییسه قطعی انتخاب خواهد شد. پس سازوکار آن درونی است و همه وجوه آن درونی است و چیز بیرونی ندارد.
برخی از کمیسیونهای مجلس هشتم خیلی فعال نبودند
ایسنا: اگر شما بخواهید نقدی را به عملکرد خود به عنوان رییس، هیات رییسه و مجلس هشتم داشته باشید چه موضوع یا موضوعاتی را مطرح میکنید؟
لاریجانی: مجلس هشتم مثل هر نهاد دیگری نکات مثبت و منفی داشته که برخی از نکات مثبت آن ذکر شد. به عنوان مثال این مجلس در زمینهی قوانین مادر گامهای خوبی برداشت. بعضی از قوانینی که سالها در مجلس مانده بود در این دوره سامان پیدا کرد؛ مثل قانون مجازات اسلامی و قانون تجارت.
بعضی از کمیسیونها که خیلی فعال بودند همچون کمیسیون کشاورزی و کمیسیون حقوقی، قوانین خوبی از نتیجهی فکرشان حاصل شد. البته یکی از نقایص این بود که برخی از کمیسیونها به این شدت کار نکردند.
کمیسیون انرژی خوب کار کرد، کمیسیون صنایع نیز نسبتا خوب بود ولی برخی از کمیسیونها نیز خیلی فعال نبودند. یا برونداد زیادی نداشتند. البته ممکن است این کمیسیونها بعد نظارتی خود را تقویت کرده باشند.
بخشی از استراتژی مجلس هشتم اجرا نشد
لذا در مجموع یک نقص را در اینجا شاهد هستیم مبنی بر اینکه کمیسیونها همسنگ پیش نرفتند. در برخی از حوزهها مثل حوزهی کمیسیون شوراها و امور داخله تلاش کردند و دو سه قانون را مثل قانون شوراها، قانون احزاب و قانون انتخابات(که نگاه جدیدی در آن بود و به نظرم این هر سه قوانین مهمی بودند) آماده کردند ولی به دلایلی به این مجلس نرسید.
نکتهی مهم دیگر این بود که ابتدای مجلس هشتم یک استراتژی نگاشته شد، مجلس بیبرنامه نبود و معلوم بود که ما در این چهار سال باید در این حوزهها کار کنیم. این استراتژی هم از نظر تقنینی و هم از نظر نظارتی بود که برخی از آن انجام شد و برخی از آنها انجام نشد و این اشکال در این قسمت بود که برخی کمیسیونها نتوانستند اولویتهایی که وجود داشت را انجام دهند فلذا مجلس از لحاظ سازو کار اجرایی مثل دستگاههای اجرایی دیگر نیست که دستوری بتوان کار را انجام داد. یک کار جمعی است که با هم فکری ۲۹۰ نفر باید انجام شود و یک مدیریت خاص لازم دارد.
نماینده برای ضرورت انجام استیضاح باید جازما بین خود و خدا به نتیجه برسند
در بعد نظارتی یکی از اشکالاتی که وجود داشت این بود که برخی موارد استیضاحی را امضا میکردند و بر آن اصرار میکردند و من غالبا با تانی جلو میرفتم تا رای هر فردی ریزش دارد، این ریزش انجام شود یعنی بدینگونه نباشد که به وسط(میدان) بیایند و بعد امضا را پس بگیرند. گاه مواردی وجود داشت که استیضاح را امضا میکردند و بعد آخر کار امضای خود را پس میگرفتند؛ این کار خیلی خوب نیست یعنی نمایندگان باید جازما و بین خود و خدا، به این نتیجه برسند که این کار بدون استیضاح امکانپذیرنیست و اگر به این نقطه رسیدند، پسکشیدن معنی ندارد.
این اشکال وجود داشت که ما دو الی سه مورد از این جنس داشتیم.
ایسنا: در مورد این استیضاح آخر که آقای مطهری معتقد بودند که استیضاحکنندگان بازی خوردند، نظرتان چیست؟
لاریجانی: البته استیضاح از جمله حقوق نمایندگان است و میتوانند آنجا که لازم میدانند استیضاح انجام دهند؛ البته زمانی که آقایان استیضاح را امضا کردند و میخواستند آن را به صحن ارائه کنند، طی جلسهای با آنها صحبت کردم، میخواستم متوجه شوم که آنها چقدر دراین قضیه پیگیرند و آیا فکر مراحل بعدی را کردهاند یا نه.
دورنمای استیضاح وزیر کار مبهم بود
البته از خود استواری نشان میدادند به این معنا که پای استیضاح ایستادگی دارند و عقبنشینی نمیکنند ولی خیلی هم معلوم نبود دورنمای آینده قضیه چیست و در آن ابهامی وجودداشت.
سازوکار حکمیت در مجلس تعریف نشده است
اما در اینکه یک ساز و کار حکمیت را دنبال کردند فی نفسه اشکالی نیست، ربطی به مجلس ندارد، بلکه مربوط به استیضاحکنندگان است؛ آنها این سازوکار حکمیت را دنبال کردند، آقای توکلی به من گفتند از ایشان خواسته شده که حکمیت کنند و ایشان نیز به من گفت که از نظر شرعی چه وجهی دارد که از من که خود استیضاحکننده هستم، درخواست کردهاند.
ظاهرا هم وقت زیادی برای این کار گذاشت و نظر خود را نیز اعلام کرد که گویا قبول نکردند. این کار که با ایشان امری توافق شده و بعد قبول نکردند، به لحاظ اخلاقی درست نبود؛ بعد یک تجربه دیگر را دنبال کردند که با آقای زاکانی و آقای سروری مجددا صحبت کردند که تلقی آنها این بود که آقای مرتضوی به سمت استعفا تمایل دارد و اگر کسی پادرمیانی کند نتیجه میدهد که دراین راستا از آقای حداد خواستند پادرمیانی کند.
منتهی صبح روز استیضاح که من سوال کردم استعفا علنی نشده بود. روز قبل از آن نیز آقایان به اینجا آمدند و من به آنها گفتم که اگر از سازوکار حکمیت استفاده کنید قاعدتا میخواهید استعفا صورت گیرد، یعنی باید استعفا داده شود و پاسخ قبول استعفا نیز اعلام شود؛ آقایان گفتند بله ما همین را قبول داریم که استعفا داده شود، علنی شود و پاسخ آن نیز از طرف آقای رییسجمهور علنی شود. اگر اینطور شود که موضوع استیضاح منتفی است.
من تا شب تصورم این بود که آقایان که در جلسه به من گفتند دنبال این هستیم که استعفایی که قدری نزدیک شده انجام شود و بعد پاسخ علنی شود، تا شب انجام میدهند ودر غیر این صورت صبح استیضاح است.
آنچه رخ داد این نبود. صبح که آقایان اینجا آمدند معلوم شد که استعفا به قول آقایان داده شده اما علنی نشده است و بعد هم پذیرشی صورت نگرفته بنابراین بخشی از کار انجام شده و بخشی انجام نشده بود. منتهی ظاهرا پیش خودشان متقاعد شده بودند که این کار درست است تا استیضاح انجام نشود.
ماجرای استیضاح شکل مناسبی پیدا نکرد
این البته تبعاتی داشت از نظر اینکه ایشان ظاهرا کنار نرفت. من هم اخباری که از رسانهها میشنوم قدری متفاوت است و نشان میدهد که موضوع شکل مناسبی پیدا نکرد. مقصود کلی من نیز ضرورت دقت بر روی همینگونه امور است.
در این مسیرها اگر ما از حکمیت نیز استفاده میکنیم باید تا پایان کار به آن پایبند باشیم. مکانیزم مجلس حکمیت نیست. مکانیزم مجلس، مکانیزم دیگری است. البته آقایان میتوانند خود از حکمیت استفاده کنند ما نمیتوانیم مانع شویم ولی اگر استیضاحی صورت میگیرد باید از ابتدای متقن باشد و وسط کار نیز از اینگونه امور پیش نیاید که وجهه خوبی ندارد.
برای ریاست من در مجلس نهم باید تمایل نمایندگان را دید، من خیلی حساسیتی ندارم
ایسنا: شما شخصا تمایل دارید باز هم رییس مجلس باشید، چقدر برای تداوم این امر تلاش میکنید؟
لاریجانی: من فکر میکنم باید این را به مجلس نهم موکول کرد و اجازه داد نمایندگان تمایل خود را نشان دهند و اینکه علاقهمندند چه افرادی مطرح شوند تا موضوع به طور طبیعی پیش برود. شما رسانهایها خیلی دنبال این مسائل هستید و در رسانهها میبینم که این موضوع مطرح است. شاید هم برای شما جذابیت دارد.
ایسنا: شما برای ریاست کاندیدا خواهید شد؟
لاریجانی: باید دید، این به انتخاب نمایندگان بستگی دارد و تحمیلی نیست.
ایسنا: شما خودتان را در معرض انتخاب نمایندگان قرار میدهید؟
لاریجانی: به طور طبیعی در معرض هستم، نه اینکه نیستم چون رییس مجلس فعلی هستم ولی باید نگاه کرد و دید نمایندگان چه تمایلی دارند، من خیلی حساسیتی به این موضوع ندارم.
ایسنا: در صحبتهایتان به بحثهدفمندی یارانهها اشاره کردید، شما اخیرا نامهای را به رهبری درخصوص اجرای فاز دوم هدفمندی یارانهها نوشتید، با توجه به این موضوع، زمان و کیفیت اجرای فاز دوم هدفمندی یارانهها را چطور میبینید؟
در مرحله دوم هدفمند کردن یارانهها باید به عدالت، صرفهجویی و آبادانی توجه کرد
لاریجانی: مساله ما در مورد اجرای هدفمند کردن یارانهها این نیست که فاز دوم این قانون اجرا نشود بلکه این است که قانونی اجرا شود. به هرحال مرحله اول هدفمندی یارانهها با محسنات و اشکالاتی انجام شد. بخشی از اشکالات این بود که همه قانون اجرا نشد و این تبعاتی برای کشور داشت؛ مخصوصا در حوزه تولید. پس گام بعدی باید دقیقتر برداشته شود چراکه تبعات آن متوجه همه ملت ایران است.
تلقی این بود که گام دوم در حال برداشتن است بدون طی کردن مراحل قانونی سخن ما این بود که اینطور نمیشود چراکه قانون هدفمندکردن یارانهها تصریح دارد هم دریافتها و هم پرداختها در چند ردیف باید مشخص شود. این باید اجرایی شود و این احتیاج به بحثدارد.
لذا در قانون بودجه این بحثباید حل شود. در بررسیهایی که در کمیسیون تلفیق میشود باید به این موضوع توجه شود. یکی از مسائلی که فکر میکنم مهم است این است که اگر ما از طریق هدفمندکردن یارانهها میخواهیم نوعی عدالت را محقق کنیم همراه با صرفهجویی و آبادانی کشور باید به هر سه این موضوعات توجه کنیم. در مورد عدالت، این مسئله مطرح است که عدهای بیشتر از انرژی استفاده میکردند و طبعا عدهای که استفاده کمتری داشتند بهرهمندی کمتری هم داشتند. میخواهیم این را تعدیل کنیم.
نکته این است که همه بحثعدالت در اینجا خاتمه پیدا نمیکند. کسانی که بیمار سرطانی یا MS دارند با ۴۵ هزار تومان نمیتوانند معالجه شوند، گاهی اینها ماهی ۳ میلیون تومان هزینه دارند. بخشی از عدالت این است که به این وضع هم برسیم. کسی که بیماری کلیوی دارد، دیالیز میشود یا خیلی بیماریهایی که صعبالعلاج است از همین طریق باید مورد توجه قرار گیرند و مساله عدالت باید به اینها توجه کند.
در هدفمندی یارانهها ما بخشی را به مردم میدهیم، خوب بخش دیگر را باید صرف همین بیماریها کنیم. یعنی اگر مثلا ما از طریق هدفمندی یارانهها ۶ هزار میلیارد به وزارت بهداشت کمک کنیم، ولی بهداشت همه مجانی شود، آیا این گام مثبتی هست یا نیست؟ آیا این به عدالت نزدیکتر هست یا نیست؟ یا فرض کنید افرادی در جامعه هستند که کار ندارند، بیکارند یا کار دارند و بیکار میشوند. آیا اینها باید شب گرسنه بخوابند؟ این فرد باید تفاوتی با کسی که کار دارد داشته باشد. قاعدتا باید تمام بیمه بیکاری برای اینها طراحی شود که قانون آن در همین مجلس هشتم تصویب شد. آیا اگر از هدفمندکردن
یارانهها ۳،۴ هزار میلیارد تومان بدهیم و بیمه بیکاری را راه بیندازیم این یک گام به سمت عدالت هست یا نیست؟ پس هدفمند کردن یارانهها میتواند عرصههای جدیدی را به وجود بیاورد که مشکلات کشور را حل کند، خرج مردم را کم کند و به عدالت هم نزدیکتر باشد.
ضمن اینکه مردم باید به خاطر این قیمتها پرداختهایی را داشته باشند. نکته بعدی آبادانی است. قبول کنید اگر ما در هدفمندی یارانهها این معادله را دنبال کنیم، پولی به مردم بدهیم در نتیجه در خیلی موارد تقاضا زیاد میشود، از آن سو اگر تولید ما کاهش پیدا کند و به آن نرسیم، عرضه هم کاهش مییابد در نتیجه شما فاصلهای پیدا میکنید که تورم ایجاد میشود چون عرضه کاهش پیدا کرده و تقاضا زیاد شده است. حالا اگر از واردات برای جبران کاهش عرضه استفاده کنیم، باز برسر تولید میخورد و ۲ ضعف ایجاد میشود.
پس ما همپای اینکه تقاضا را زیاد میکنیم و پول توزیع میکنیم باید حتما توجه تام به تولید کشور داشته باشیم که این عرضه و تقاضا همپوشانی داشته باشند و تورم ایجاد نشود. اینکه ما اصرار میکنیم قانون هدفمندی یارانهها درست اجرا شود برای این است.
اگر ۴۰ هزار میلیارد تومان بین مردم توزیع کنید تقاضا را بالا ببرید و این تقاضا به بازار میآید، اگر تولید همین میزان رشد نکند و بلکه رکود داشته باشد و کاهش پیدا کند، فاصله ایجاد میشود. این فاصله را یا باید با واردات پر کنید که به تولید لطمه میزند، در غیراینصورت تورم ایجاد میشود. لذا باید توجه کرد که همپای بحثهدفمندی یارانهها، در درون آن به موضوع تولید توجه شود که ما در این موضوع نقص داشتیم.
نکته بعد در ابتدای بحثهدفمندی یارانهها آنچنان که در ابتدا موضوع در رسانهها علنی و مطرح شد، گفته شد که ۱۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه میدهیم، اگر ۵۰ هزار میلیاردش را به مردم بدهیم، ۵۰ هزار میلیارد اضافه میآید و میتوان چقدر راهآهن و… ساخت. الان که داریم این کار را انجام میدهیم، باید همیشه به این هم توجه کنیم، یعنی همان مقداری که ما قیمت را تعدیل میکنیم، سهمی را برای آبادانی در نظر بگیریم. مثلا حمل و نقل عمومی را اصلاح کنیم، به مترو بپردازیم، اتوبوسها را زیاد کنیم و هزینه مردم را کاهش دهیم. به اینها توجه کمتری شده و مشکلات آمبولانسی از نظر اداره کشور
به وجود آمده است.
ایسنا: در این زمینه انتقاداتی مطرح است و به هرحال به نظر میرسد همین حواشی که مجلس ایجاد کرده و بحثهایی که مجلس راجع به هدفمندی یارانهها داشته، جلوی قدرت مانور دولت را برای اجرای درست این قانون گرفته، چقدر این انتقاد را به مجلس وارد میدانید؟
لاریجانی: حرف مجلس هم همین بود که قانون درست اجرا شود و مجلس چیزی بیشتر از این نمیگوید.
کسی مخالف هدفمندی یارانهها نیست ولی آیا میخواهیم از هدفمندی یارانهها تولیدمان افزایش پیدا کند یا کاهش پیدا کند؟ اگر کشاورزان الان در کشور به خاطر اینکه یارانه کود به موقع به آنها داده نشده دچار مشکل شدهاند، میخواهیم این مشکل را حل کنیم یا نه؟ به هرحال مردم یا در صنعت کار میکنند، یا کشاورز و دامدار هستند یا کار دیگری دارند، آیا میخواهیم به موضوع تولید توجه کنیم یا نمیخواهیم؟ همه بحثسر همین است. اگر میخواهید پرواز کنید، ۲ بالتان باید با هم کار کند، ممکن است با یک بال زمین بخورید و فلج شوید. اگر تقاضا را زیاد میکنید باید عرضه را هم زیاد کنید وگرنه
حتما سقوط میکنید و مشکل برایتان ایجاد میشود.
اجرای فاز دوم هدفمندی تا آخر اردیبهشت تعیین تکلیف میشود
ایسنا: در مورد زمان اجرای فاز دوم هدفمندی یارانهها اطلاعی دارید؟
لاریجانی: قاعدتا باید در بودجه امسال مشخص شود و بعد قابل اجراست. یعنی خیلی دیر نیست. اگر دولت بودجه را قبل از سال میداد همان موقع تصویب میشد و از اول سال میتوانستند اجرا کنند. اما چون بودجه داده نشد و در داخل بودجه باید هدفمندی یارانهها تعیین تکلیف شود به ماه فروردین و اردیبهشت موکول شد و حالا باید تا آخر اردیبهشت تعیین تکلیف شود.
ایسنا: ارزیابی شما از عملکرد مجلس در اجرای نامگذاری سال گذشته(جهاد اقتصادی)، چیست و آیا مجلس توانست به سهم خود دراین باره فعالیت مشخصی داشته باشد؟
لاریجانی: برخی از کارهای مجلس مستقیم بود و برخی از آن غیرمستقیم؛ از جمله کارهای مستقیم در مورد قانون تسهیل فضای کسب و کار بود که این قانون مستقیما بر بحثجهاد اقتصادی تاثیر دارد. یعنی در بحثجهاد اقتصادی میخواهیم یک نوع استقامت در داخل را بوسیله اقتصادی نشان دهیم یعنی متکی به خودمان باشیم و لذا در شرایط کسب و کار در کشور ما باید قدری سهل شود.
این در حالی است که پیچهای اداری این موضوع در کشور زیاد است. فکر میکنم مجلس در این قانون یک گام خوبی برداشت و فضای کسب و کار را تسهیل کرد.
نکتهی دوم در مورد اصل ۴۴ بود. مستحضرید که ما در مجلس هشتم کمیسیون ویژهای برای اجرای اصل ۴۴ ایجاد کردیم. اگر اصل ۴۴ آنطور که مقام معظم رهبری سیاستهای آن را نوشتند و در مجلس قانون آن تصویب شد، درست اجرا شود رونق اقتصادی ایجاد میکند اما نکتهی مهم آن است که این قانون باید درست اجرا شود.
در اجرای اصل ۴۴ درصورت واگذاری یک دستگاه به دستگاه دیگرحادثه رخ میدهد
این شرکتها و این صنایع که حدود ۷۰ درصد آن در اختیار دولت است برخی قسمتهای آن در دست دولت میماند و بقیهی آن را باید به مردم بدهیم. اگر این واگذاری فقط به صورت واگذاری از این دستگاه به دستگاه دیگر انجام شود حادثه رخ میدهد. یعنی این متد ادارهی دولتیمآب خیلی در تولید موفق نیست که ما در اینجا نقص داشتیم.
همچنین در اجرای بحثسهام عدالت نکته آن است که باید همپای بخشهای دیگر این کار رخ دهد؛ چرا که این موضوع نیز در سیاستهای ابلاغی آمده است که ما در اینجا یک آمبولانسینگ داشتیم.
کمیسیون مربوطه چند گزارش در این خصوص داد که این موضوع نیز به جهات اقتصادی مربوط است که چگونه باید اصلاحات صورت گیرد. البته این امر نیاز به بعضی اصلاحات قانونی داشت که توسط کمیسیون ارایه و در مجلس تصویب شد.
بعضی از موارد مربوط به جهات اقتصادی نیز بعد نظارتی داشت که باید به برخی از مواردی که به تولید کشور کمک میکرد توجه خاصی میشد که در بعد کشاورزی و دامداری این نظارت وجود داشت. قانون نفت نیز در مجلس تصویب شد که این کار مهمی بود؛ چرا که ساماندهی بخش نفت بسیار مهم است. ما یک کشور نفتی هستیم و صنعت ما متاثر از این موضوع است. لذا باید به این بعد خیلی توجه شود. بر این اساس شاهد بودیم که قانون مدونی تصویب شد که بر اساس آن میتوان اساسنامههای شرکت نفت را نیز مصوب کرد؛ به طوری که الان اساسنامه نفت نیز آماده است و اگر فرصت یابیم در دستور قرار میگیرد.
پدرسالاری برخی نمایندگان در مجلس را قبول ندارم
ایسنا: در مورد بحثپدرسالاری در مجلس هشتم، که احتمالا در رسانهها در اینباره شنیدید، برخی معتقدند در مجلس هشتم عدهای پدرسالار بودند یا از بقیه نمایندهتر بودند، آیا معتقد به این هستید و اگر معتقدید، تلاشی کردید که این موضوع در مجلس از بین برود؟
لاریجانی: فکر میکنم این از آن وصلههایی است که هیچ به مجلس هشتم نمیچسبد. یعنی در مجلس هشتم اصلا این جنس کار موجود نبود. علتش هم این بود که خودم هم در اداره مجلس قایل به چنین فکری نبودم. یعنی یک عده نمیتوانند برای مجلسیها تعیین تکلیف کنند. لذا نه این کار را قبول دارم نه مجلس باید این را بپذیرد. این هم اقتدار مجلس را کاهش میدهد و استقلال مجلس را هم تحتالشعاع قرار میدهد.
لذا باید بپذیریم هر نمایندهای نماینده کل ملت ایران است، حالا ممکن است از یک شهر کوچک آمده باشد ولی نماینده کل ملت ایران است و این نماینده همانقدر احساس مسوولیت میکند که یک نماینده دیگر از یک شهر بزرگ.
نمایندگان باید آزاد باشند، حرفشان را بزنند و در اداره مجلس مشارکت داشته باشند. فکر میکنم صحن مجلس را هم ببینید همینطور است. کسی آنجا نمیتواند بگوید من نمایندهترم. همه حرفشان را میزنند و کسی بهایی به این حرفها نمیدهد. این هم حقشان است و طبق ساز و کار مجلس نمایندگان حق دارند تذکر بدهند و اخطار بدهند و این زنده بودن مجلس است. این باید ارزش باشد نه ضد ارزش.
کسی نمی تواند بر مجلس نظارت کند
نظارتی که بر کودکستان هست، نمیشود بر مجلس داشت
ما در نهادهایی که در جامعه داریم باید از نظر رفتاری ترتب قایل شویم. همانقدر نظارتی که بر کودکستان، دبستان و دبیرستان هست، نمیشود بر مجلس داشت. کودکستان به نحوی است که باید نظارت بیشتری داشت، در دبستان این نظارت کمتر میشود و در دبیرستان باید خیلی کمتر شود. مجلس که یک نهاد بزرگ تصمیمگیر و در راس امور است، به این شکل نظارتپذیر نیست و کسی نمیتواند بر مجلس نظارت کند چراکه نمایندگان امنای ملت هستند و خبرگانی هستند که از شهرها میآیند. بالاتر از این نیست که نظارت شود.
قوهای است که زیرنظر مقام معظم رهبری است و این تنها جایی است که زیرنظر ایشان است. جای دیگری نمیتواند بر مجلس نظارت کند. البته مجلس نظارت بر قوای دیگر دارد آن هم به خاطر نمایندگان مستقیم مردم است. ولی دیگران نمیتوانند بر مجلس نظارت کنند.
ایسنا: شما فعالیت طیف اقلیت، در این دوره مجلس را چگونه میبینید؟ آیا جایگاه مشخصی در مجلس داشتند؟
لاریجانی: از نظر مدیریت مجلس علیالسویه بودند. یعنی ما یک برخورد فکری نداشتیم که اگر کسی اصلاحطلب است نمایندهی کمتری است. اینها نیز مثل بقیه در کمیسیونهای مختلف حضور داشتند و نظراتشان را ارایه میدادند. در مجلس گاهی طرحهایی که داده میشود برخی از طراحان آن اصلاحطلبند و برخی از آنها اصولگرا؛ گاهی در مخالفت با یک طرح، یک اصلاحطلب سخن میگویند و یک اصولگرا. لذا از نظر ادارهی مجلس تفاوتی در کار وجود ندارد.
ممكن است در بحثهايي كه نمايندگان دارند به يكديگر انتقاد كنند و نظر بدهند كه اين مباحث در ميان اصولگرايان نيز وجود دارد. از اين جهت از نظر مديريت مجلس تلاش كرديم كه هر نمايندهاي با هر نظري كه دارد شئوناتش حفظ شود و جايگاه خود را داشته باشد. اصولا حضور نظرات و سلايق مختلف در مجلس مفيد است.