ناگفتههایی درباره " شعله آتش "
شاید شما هم مسحور گزارشهای ترسناک رسانههای سیاسی از ویروس " فلیم " شده و اصلاً از خود نپرسیده باشید که ویروس " فلیم " چه نوع اطلاعاتی را میتواند سرقت کند که سایر ویروسهای سارق اطلاعات نمیتوانند؟ آیا " فلیم " به شبکه و اینترنت برای انتشار، خروج اطلاعات سرقت شده و یا ارتباط به خرابکارهای اینترنتی نیاز ندارد؟ آیا فلیم میتواند به دادههای فوق حساس که در رایانههایی با سیستم عامل غیر از ویندوز و یا سیستمهای خارج از شبکه قرار دارند، دسترسی پیدا کند؟
به گزارش افکارنیوز به نقل از ايسنا، هرچند تب "فلیم" و اضطراب ناشی از انتشار این ویروس رایانهيی اندکی فروکش کرده، اما هنوز ابهامات و تردیدهای مهمی درباره آن وجود دارد که میتوانند بسیاری از "ناگفتهها" در مورد ماهها فعالیت آزادانه این بدافزار مخرب و نیز نحوه واکنش شرکتهای امنیتی به آن را افشا کنند.
واقعیت این است که ویروس فلیم تنها برای یک یا چند نوع خاص از برنامههای ضدویروس مشکل زا و دردسرساز بوده است. بسیاری دیگر از برنامههای ضدویروس موفق بودهاند تا به صورت پیشگیرانه، انتشار و فعالیت فلیم را در نطفه خفه کنند؛ با این وجود که هنوز این ویروس را شناسایی و ثبت نکرده بودند.
شرکتهایی مانند Trend Micro، Panda Security، Webroot و… از جمله برنامههای ضدویروسی بودهاند که از نفوذ و انتشار ویروس فلیم، حتی ماهها قبل از انتشار گزارش کشف این ویروس، به صورت خودکار جلوگیری کرده بودند و سازمانهای تحت حفاظت آنها با هیچ گونه مشکل و اختلال عملیاتی مواجه نشدند. شاهد این مثال، آلودگی طولانی مدت بسیاری از مراکز تابعه وزارت نفت ایران به ویروس وایپر یا فلیم بود که به یک نوع خاص از نرمافزارهای ضدویروس مجهز بودهاند و برعکس عدم آلودگی بسیاری از مراکز وابسته به این وزارتخانه که از انواع دیگری از برنامه های ضدویروس استفاده می کردهاند.
فراموش نکنیم بسیاری از ضدویروسها برای حذف یا انسداد نفوذ یک ویروس نیازی به شناسایی دقیق آن ندارند. تنها کافیست که از طریق رفتارشناسی و حرکت سنجی کدهای اجرایی به مشکوک یا مخرب بودن آنها پی ببرند و از نفوذ یا انتشار آنها در شبکه جلوگیری کنند. فنآوریهایی هم در این زمینه در اختیار اغلب شرکتهای تولید کننده ضدویروس قرار دارد.
بله… درست حدس زدید! بسیاری از برنامههای امنیتی، ویروس " فلیم " یا وایپر را پیشترها، حتی قبل از گزارش شرکت کسپرسکی، " پیش شناسایی " و حذف کرده بودند؛ اما چون این فرایند به صورت کاملاً خودکار انجام شده بود، گزارش خاصی درباره این بدافزارها منتشر نشد. وظیفه اصلی یک شرکت ضدویروس، خنثی کردن حملات اینترنتی و امن نگاه داشتن شبکههای تحت پوشش است و نه کشف یک بدافزار پس از ماهها تحمیل خسارت و آلودگی و ارائه تحلیل های بی فایده و بینتیجه.
به هر حال تمام نرمافزارهای امنیتی که به حفاظت از سازمانها و مراکز حساس کشور مشغول هستند، دو نوع واکنش متفاوت در برابر ویروس " فلیم " داشتهاند: برخی از آنها برای مدت زمان طولانی به " فلیم " اجازه فعالیت و انتشار دادهاند و به طور کاملاً ناگهانی و اتفاقی آن را کشف کردهاند و بعضی دیگر نیز به طور خودکار اجازه فعالیت و انتشار را از این ویروس مخرب گرفته بودند، بدون اینکه گزارش خاصی درباره آن منتشر کنند.
بر اساس گزارش شرکت امنیتی Panda Security، ویروس " فلیم " هیچ تفاوتی با سایر ویروسهای جاسوس و یا بدافزارهای منهدم کننده اطلاعات ندارد. تنها تفاوت موجود در حجم و تعداد بازوهای تخریبی این کد مخرب نهفته است. " فلیم " در حقیقت یک کیت سرهم بندی شده از ابزارهای متنوع تخریبی ست که می توانند شرایط اجرایی لازم را برای هر نوع فعالیت جاسوسی، سرقت اطلاعات و یا تخریب دادهها فراهم کنند. ابزارهای تشکیل دهنده ویروس " فلیم " تنها با قرار گرفتن در کنار یکدیگر، این مجموعه عظیم تخریبی را شکل دادهاند.
برخلاف مطالبی که برخی شرکتهای ضدویروس ابتدا در رسانههای سیاسی جهان و نه در رسانههای فنی و تخصصی آی تی منتشر کردهاند، فلیم به هیچ عنوان مخرب ترین سلاح سایبری جهان و یک بدافزار فوق العاده پیچیده و بی همتا نیست. هر چند اگر شما امنیت اطلاعات در شبکههای سازمانی خود را جدی نگیرید، " فلیم " میتواند به علت قابلیتهای متععد تخریبی، بسیار خسارت بار باشد که این مساله در مورد تمام ویروسهای دیگری که به سرقت یا انهدام اطلاعات میپردازند نیز صادق است.
درست مثل تمام ویروسهای رایانهیی دیگر، " فلیم " برای موفقیت عملکردهای تخریبی خود به شرایطی نیاز دارد که باید تمام و کمال مهیا باشد. مهمترین آنها یک کانال امن برای نفوذ و آغاز انتشار، سیستم عامل مناسب، سطح دسترسی بالا برای انتشار، دسترسی به اینترنت یا شبکه برای خروج اطلاعات سرقت شده و یا ارتباط با هدایت کنندگان حملات، قابلیت دسترسی به اطلاعات ارزشمند و حساس، دسترسی به رایانههای هدف و … هستند.
حتماً شما هم تأیید میکنید که اگر هر کدام از عوامل فوق مانند دسترسی پذیری اطلاعات حساس و یا دسترسی به شبکه فراهم نباشد، این به اصطلاح " سلاح عظیم سایبری " که با بمبهای هستهای مقایسه میشود، کاملاً ناتوان و ناموفق خواهد بود. برای مثال، کافیست به سادگی اطلاعات حیاتی و ارزشمند خود را در رایانهای حاوی یک سیستم عامل متن باز که برای نیازهای خاص خود پیکربندی کردهاید، نگهداری کنید و یا این اطلاعات را به نحوی از اتصال به اینترنت و حتی شبکه های داخلی دور نگه دارید.
نکته مهم دیگر در اینجاست که هر کدام از اجزای تشکیل دهنده ویروس " فلیم "، خود ابزار مستقل تخریبی هستند که قبلاً به عنوان بدافزارهای منحصربفرد بکارگرفته شده اند. بنابراین " فلیم " را تنها به عنوان یک کولاژ تخریبی و یا یک مجموعه - ویروس عظیم الجثه تصور کنید که مثل یک بادکنک بزرگ رشد کرده و اغلب اجزای آن براحتی " کشیدن و انداختن " یا " کپی کردن و چسپاندن " در کنار هم چیده شدهاند.
البته برخی از شرکتهای امنیتی و ضدویروس برای سرپوش گذاشتن برروی عدم کفایت خود در محافظت از شبکههای سازمانی وزارت نفت و سایر مراکز متصل به شبکه دولت، ترجیح دادند تا پس از گذشت هفتهها از ایجاد اختلال و آلودگی، ویروس فلیم را به صورت اتفاقی کشف کنند و آنقدر بزرگش کنند تا اخبار و تحلیلهای مربوط به آن باب طبع رسانههای سیاسی جهان باشد. رسانههایی که طبیعی است علاقهای به مسائل فنی و تخصصی ندارند و اغلب دغدغه آنها مسائل کلان سیاسی و امنیتی کشورها، جنجال آفرینی و دامن زدن به مسائل چالش آفرین است.
همین رسانهها هنگام تنظیم اخبار و گزارشهای خود از ویروس " فلیم "، هیچ گاه به این نکته ظریف توجه نکردند که هر کدام از شرکتهای تولیدکننده ضدویروس، تنها می تواند رایانهها و شبکههای موجود در قلمرو حفاظتی خودش را بررسی کند و اصولاً این امکان را ندارد تا نظرات و تحلیلهای امنیتی خود را به تمام رایانهها و شبکههای موجود در جهان و یا حتی یک کشور خاص تعمیم دهد.
درست به همین دلیل اگر شرکت ضدویروس کسپرسکی از آلودگی صدها هدف مختلف به ویروس " فلیم " در منطقه خاور میانه خبر می دهد، بدان معناست که نزدیک به همین تعداد شبکه سازمانی که مجهز به ضدویروس کسپرسکی بودهاند با حملات موفق این بدافزار مواجه شدند و " فلیم " توانسته از سد دفاعی این ضدویروس و سایر لایه های حفاظتی این مراکز عبور کند. این در حالیست که چندین شرکت بزرگ تولید کننده ضدویروس تأیید کردهاند که ویروس " فلیم " به دلایل مختلف، براحتی قابل کشف و دست کم " پیش شناسایی " بوده است.
به هر حال تردیدها و گمانه زنی های فراوانی در خصوص نحوه واکنش بعضی از شرکت های امنیتی در برابر ویروس " فلیم " وجود دارد که می تواند قابل تأمل باشد: اینکه چرا ویروس " فلیم " دست کم برای مدت دو سال و بدون هیچ مزاحمتی از طرف برخی شرکتهای امنیتی به فعالیت آزادانه مشغول بوده است؛ بر مبنای این واقعیت که انسداد نفوذ و انتشار و یا حذف آن به سادگی امکان پذیر بوده است.
اینکه چه نوع اطلاعاتی هرچند اطلاعات نیمه محرمانه یا عادی، از سازمانهای مجهز به ضدویروسهای آسیبپذیر، از سیستمهای آلوده به ویروس " فلیم " خارج شده و در اختیار افراد غیرمجاز قرار گرفته است.
اینکه چرا ناگهان و به صورت همزمان، دست کم سه شرکت ضدویروس از کشورهای روسیه و آمریکا، از طریق رسانههای سیاسی جهان ویروس " فلیم " را برای اولین بار مطرح میکنند و در توضیح عملکردها و قابلیتهای آن بزرگنمایی و اغراق بیش از حد بکار می برند.
اینکه چرا این مساله فقط به فاصله چند ساعت پس از کشف این ویروس توسط مرکز امداد و هماهنگی عملیات رخدادهای رایانه ای کشور(مرکز ماهر) اتفاق افتاد. آیا قبل از انتشار گزارش مرکز ماهر، هیچ اطلاعاتی از " فلیم " در اختیار این شرکتهای ضدویروس نبود که در اختیار رسانهها قرار بگیرد؛ حتی چند روز زودتر.
و اینکه چرا این شرکتها هفتهها پس از آلودگی و ادامه اختلال در وزارت نفت، هیچ نوع واکنشی درباره وضعیت امنیتی این شبکههای سازمانی نداشتند و پس از کشف "فلیم"، این موضوع را با بیشترین و وسیع ترین توان ممکن به رسانههای سیاسی جهان کشاندند.