شعر برخی شاعران جوان غافلگیرکننده است
بعضی از شعرهایی که از شاعران کم سن و سال هست و با خواندن آنها آدم دست و پای خودش را گم میکند. من به آینده این نسل بسیار امیدوار هستم. قطعاً آنها از نسلهای سابق موفقترند.
به گزارش افکارنیوز به نقل از فارس؛ قسمت دوم و پایانی گفت و گویمان با حاج آقا انصاری نژاد پیش روی شماست.
فارس: شده است شما در حوزههای علمیه شعر بخوانید؟
در حوزههای علمیه که در یکی، دو جا با هم بودیم، بله، در حوزههای علمیه که خاص باشد، یکبار در «ابرکوه» بود.
* یکی از قدمگاههای با سند معتبر است که امام جمعه آنجا میفرمود بگویید «منزلگاه امام رضا».
فارس: در حوزهها، یعنی صرفاً برای روحانیها شعر بخوانید.
بله، یکبار در «ابرکوه» با «آقای اخلاقی» برای شب شعر به حوزه رفته بودیم. چونکه - شما بهتر میدانید - «طریق الرضا» از «ابرکوه» شروع میشود و یکی از قدمگاههای با سند معتبر است که امام جمعه آنجا میفرمود بگویید «منزلگاه امام رضا». چون که حضرت «امام رضا» در آنجا دو روز توقف داشتند که من در دو، سه تا از شعرهایم در مجموعه آئینی جدیدی که در دست چاپ دارم و جدیدا بیرون میآید، در رابطه با «ابرکوه و طریق الرضا و قدمگاه» که یک حال و هوای عجیبی هم دارد هست.
گفتید در این ناحیه کرده است درنگی
اینجا ردپایی است غریبانه به سنگی
که یکی از غزلهایش با این ابیات است. آنجا که برای شب رفته بودیم دو تا حوزه علمیه هم به اتفاق «آقای اخلاقی» و امام جمعه رفتیم و یک مقدار صحبت و یک مقدار هم شعرخوانی برای دوستان طلبه کردم و خاطرم هست یکی، دو تا از آنها در آنجا شعرهایی هم خواندند. منتهی همین سه، چهار تا تجربه بود و جایی که خاص خود حوزه باشد تا به حال توفیق بیشتر نصیب نشده است.
فارس: آقای انصارینژاد! یک نکتهای که از بعضی شعرهای شما برمیآید بحث«یأس و ناامیدی» است. یعنی شما در مجموعه «زمزمه کاشیها» یک غزلی دارید با عنوان «شوقی برای پر زدن» و گفتهاید:
اینجا گلاب و پنجره از یاد می روند / شبهای اشک و خاطره از یاد میروند
اولاً بسامد این " یاد میروند " در این شش مصراع از یاد میروند را به ذهن مخاطب تداعی میکند و در بیت آخر آن هم میفرمایید:
شرمنده شکوفه اشکیست چشم ما / عطر و شهید و پنجره از یاد میروند
به نظر شما لزومی دارد ما اینگونه با مفاهیم بلندی مانند شهید و شهادت برخورد کنیم؟
بله، آقای «قزوه» در آن شعر «مولا ویلا نداشت» اگر اشتباه نکنم میگوید:
ای دوست از من بخواه
اما اعتراض سهم من است
چنان که سهم ابوذر بود
عرض شود خدمت شما این غزل با این ردیف - تقریباً اگر اشتباه نکنم - از شعرهای زمان ۲۰-۱۹ سالگی است. یعنی شعرهای بسیار قدیمی که در فضای پایداری هست. یک خورده جدیدترش را هم من دارم که:
از پشت خاکریز شما حرف میزنم و …
فارس: به نظر شما «یأس» در این شعر چیست؟
میآیم از جزیره مجنونی از شهید
شرمنده پشت میز شما حرف میزنم
فارس: خب این اعتراض است. آن شعری را که من خدمت شما خواندم بیشتر «یأس» درش هست. ببینید الان من بیت، بیت آن را میخوانم.
شوقی برای پر زدن ای آسمان نماند
زخم و صدا و حنجره از یاد میروند
آن شانهها که نعش ستاره کشیدهاند
گرد و غبار و دلهره از یاد میروند
آن روزها که رو به خدا بال میزدیم
یاران چه شد که یکسره از یاد میروند
البته در این بیت فضای «حسرت» به چشم میخورد:
کو سبز جامگان چه غریبانه پر زدند
خواند و گریست حنجره از یاد میروند
یعنی میشد این را هم در فضای «اعتراض» گفت.
البته مرز «حسرتگرایی» و «یأس» معمولاً مرز خیلی طولانی نیست. یعنی خیلی جاها ناخودآگاه میبینی سر از «یأس» درآورد که البته آن «یأسی» که قطعاً یک خورده تاریک نشان دادن و سیاه نمایی باشد، آن قطعاً خلاصه فضای مقبولی نیست.
* شاعر ترجمان احساسات خودش است
فارس: این حس من بود، شاید هم حسم اشتباه باشد.
منتهی تا حدی که من - مخصوصاً با دقت بیشتر - وقتی شما شعر را میخواندید مواجه شدم، چونکه شعر برای سالیان پیش بوده است با شما هم عقیدهام و درست است.
منتهی شاعر ترجمان احساسات خودش است که به اصطلاح در آن فضا و حال هوای روحی که قرار میگیرد خیلی وقتها میبینی که «حسرتگراییاش» هم رنگ و بوی «یأس» گرفت که اگر آن جریان بشود، جریان حاکم یک شاعر قطعا خوب نیست.
فارس: اگر خاطرم باشد شما یک علاقهای به «واعظ قزوینی» داشتید، «واعظ قزوینی» از جمله شاعران سبک هندی است، علاقهی شما به «واعظ قزوینی» از کجا سرچشمه میگیرد؟
من قبلاً به صورت پراکنده شعرهایی را از «واعظ قزوینی» خوانده بودم، و البته یک گزیده خیلی کوچک هم بود به قلم «مرحوم عباسی کهن» از غزلهای «واعظ».
* مقام معظم رهبری فرمودند که «واعظ قزوینی» شاعری هستند در حد «کلیم کاشانی».
فارس: به نام «آتشی در خرمن»؟
بله، و آن را سالهای پیش خوانده بودم. منتهی عمق بخشی به این علاقه و در واقع حساسیت به این نکته که بیشتر دنبال شخصیت «واعظ» و سلوک شعری او بروم دو سال پیش بود که خدمت «مقام معظم رهبری» بودیم و ایشان در سخنرانیشان به «واعظ قزوینی» اشاره کردند و فرمودند که «واعظ قزوینی» شاعری هستند در حد «کلیم کاشانی».
فارس: و علاقه شما از آنجا شروع شد؟
بله.
* اگر انجمنی باشد که مایه علمی در آن نباشد و یا نقد مغرضانه شود، بسیاری از نبوغها و استعدادهای قوی را از بین می برد
فارس: جالب است که آقا در همان سخنرانی هم در بحثفرمودند که به انجمنها بیشتر بپردازید. حالا این قضیه انجمنها را با توجه به اینکه این بحثرا از نگاه حضرت آقا استخراج کردید، آیا بحثانجمنها را هم شما جدی به آن پرداختید؟
اتفاقا همان موقع که بحثانجمنها شروع شد و آقا به بحثانجمنها اشاره کردند، بعد از همان جلسه «آقای صادقی رشاد» به همراه دو تا از دوستان روحانی، یک دریچهی امیدی برای ما گشود و گفتند حالا که به این انجمنها باید بیشتر توجه شود باید به انجمن شعر حوزه هم بیشتر رسیدگی شود و اینها و ما هم نزدیک دو یا سه جلسه با «آقای اخلاقی» رفتیم قم و با «آقای سلیمانی و آقای شرافت و بقیه دوستان حوزه» گفتیم «اقلش اینکه خودتان بهتر میدانید شاعر روحانی به هر انجمنی به دلیل یکسری الزاماتی نمیتواند برود. شاید بعضی از انجمنها فضای مناسبی برای شاعران روحانی نباشند، آنجا حرکتی شروع شد
و همان انجمن «حجره» که البته ما متأسفانه به دلیل بعد مسافت، هنوز نشده که در آنجا شرکت کنیم و انجمن «حجره» که شما فرمودید در این راستا است. اگر انجمن سیر صحیح داشته باشد، نقد، نقد دلسوزانه و درست باشد، نقد با بار علمی و مایه علمی خوب باشد، حسابی میتواند مؤثر باشد. منتهی آن طرف سکه و عکس قضیه هم صادق است. اگر انجمن، انجمنی باشد که مایه علمی در آن نباشد و یا نقد مغرضانه شود ممکن است آن انجمن بسیاری از نبوغها و استعدادهای قوی را از بین ببرد.
* در ایام عاشورا ارتباطم با «عمان سامانی» یک مقدار عمیقتر میشود
فارس: جناب آقای انصارینژاد! شما ارتباطتان با «گنجینة الاسرار عمان سامانی» چطور است؟
در مجموع ارتباطی هست و تعلق خاطری به «عمان سامانی»؛ مخصوصا در ایام محرم و عاشورا. چونکه این کتاب تنها منظومهای است که عرفانی به عاشورا نگاه شده است. مخصوصاً در ایام عاشورا ارتباطم با «عمان سامانی» یک مقدار عمیقتر میشود.
فارس: خود شما هم آیا از دریچهی عرفان به عاشورا نگاه کردهاید؟
دوست داشتم که نگاه کنم، شاید آخرین ترکیببندی که قطعا ملاحظه کردید که بعد از آن هم دو ترکیب بند داشتم، یک خرده عرفانی نگاه کردهام. ولی بیشتر دوست داشتم که نگاهام نگاه عرفانی تلفیق با حماسه باشد. حال چقدر در شعرهایم خوب توانسته این نگاه پیاده و رنگآمیزی شود، آن قضاوت دیگر با مخاطب و افراد بصیری مانند شماست.
فارس: من یک لیستی از شاعرانی که بیشتر دوست شما هستند را میخوانم، در رابطه با شعر و اندیشه ی این ارجمندان و در هر چیزی که خودتان صلاح دانستید - میتوانید به دو کلمه کفایت کنید میتوانید ده سطر و یا چند دقیقه مانند «اقای اخلاقی» که صحبت فرمودید، صحبت کنید:
«محسن حسنزاده لیله کوهی»؟
شاعری با سلوک عرفانی، بسیار پرکار، فعال و سرشار از جاذبه و مهربانی
فارس: «حسین دارند»؟
شاعری جنوبی که شناسنامهی غزل جنوب است به نظر من.
فارس: «حمزه زارعی»؟
شاعری با لطافت طبع و ظرافت اندیشیخاص.
فارس: «عبدالرحیم سعیدیراد»؟
شاعری سبز سیرت. شاعری که با یک تواضع مثالزدنی به تشویق جوانان و خصوصا شاعران نوپای انقلاب بسیار اهمیت میدهد.
فارس: «ابوالفضل مبارز»؟
یار همیشگی من و رفیق کوچه پس کوچههای خراسان من.
فارس: «محمد کاظم کاظمی»؟
منتقدی قوی و شاعر حماسهها
فارس: «مرتضی امیری اسفندقه»؟
شاعر قصیدههای قوی و ماندگار و دارای سلوک شخصیتی بسیار دوست داشتنی و پرجاذبه و متواضع.
فارس: «رضا معتمد»؟
شاعر غزلهای عاشقانه جنوبی
فارس: «صادق رحمانی»؟
شاعر دوبیتیها و رباعیهای دل تنگی و اخیراً رباعی نیمایی به یادماندنی.
فارس: «ابوالقاسم حسینی(ژرفا)»؟
بسیار بزرگ که متأسفانه ارادت ما از دور به ایشان بسیار است. ولی از نزدیک یکی، دو بار بیشتر خدمت ایشان نرسیدم، کتاب «بر بال قلم» ایشان کتاب حوزوی است که من آن را یک جا تدریس کردم.
فارس: «عبدالله علیپور»؟
از نزدیک نمیشناسم، منتهی با شعرهایشان مأنوس هستم.
* جایی ایشان خطاب به من یک رباعی به طنز گفته بودند «انصاری بینژاد»!
فارس: «عبدالحسین انصاری»؟
ما دو تا را معمولاً به اشتباه میگیرند. یک جایی ایشان یک رباعی به طنز گفته بودند «انصاری بینژاد» که ما با هم اشتباه گرفته میشویم که من یک غزل هم خطاب به ایشان دارم. او از دوستان شاعر است که هم در حوزه غزل و هم در حوزهی سپید واقعاً حرف برای گفتن دارند و بسیار پرکار هستند و حضورشان الان در استان هرمزگان مخصوصاً بندرعباس بسیار مؤثر هست.
فارس: «خدابخش صفادل»؟
شاعر سپیدموی بسیار متواضعی که به تعبیر «رهبر معظم انقلاب اسلامی» که در هنگام شعر خوانی به ایشان فرموده بودند «شما با وجود اینکه موهایتان سفید است، چقدر چهرهتان جوان است». او شاعر سپید موی، منتهی با شعرهای جوان و با طراوت و امروزین است که در حوزهی شعر بسیار فعال هستند و من انجمن شعر ایشان را در نیشابور رفتم. ایشان در پروبال دادن و جهتدهی شاعران جوان بسیار مؤثر هستند.
فارس: «مرتضی حیدری آل کثیر»؟
او را یکی از بهترینهای شاعران جوان آئینی کشور میدانم و ایشان از شاعرانی هستند که رنگ و بو و اصالت جنوبی خودش را در عین حالی که پیشرفتهای بسیار چشمگیری هم در شعر عربی و مداحی عربی و در واقع از شاعران «جامع الاطراف» هست هیچ وقت فراموش نمیکند.
فارس: «محمد مهدی شفیعی»؟
شاعر رباعیهای معترض و پرطپش که اگر با همین تب و تاب ادامه دهد، آیندهی خیلی روشن و آفتابی را پیشرو خواهد داشت.
* شعرهای قزوه را برای خودم یادداشت می کردم
فارس: «علی رضا قزوه»؟
شاعری که من تقریباً به جرأت میتوانم بگویم از آغازی که وارد عرصهی شعر شدم، با شعرهای ایشان مأنوس بودم. هر جا حتی پراکنده، قبلاً که کل مجموعه ایشان را نداشتم کم هست که از یادداشت آن شعر بگذرم و همیشه خلاصه بسیار شبها بوده است که با شعرهای «آقای قزوه» لحظهها و ساعتهایم بسیار با شکوه شده است.
فارس: «دکتر غلامرضا کافی»؟
شاعر متعهد پایداری و شاعر حماسهها که تقریبا در سه، چهار شب شعر خدمت ایشان بودیم و قطعاً مطلع هستید که «خانم نجاتی» همسر ایشان هم شاعر بسیار خوبی است و مشهور به بانوی شعر شهدا هستند.
فارس: «دکتر محمدرضا سنگری»؟
«استاد محمدرضا سنگری» شخصیتی عاشورا پژوه و شخصیتی ادیب و با روح به اصطلاح لطیف شاعرانه که دعا میکنم توفیقی باشد که اوقات فراوانی را بتوانم از محضرشان کسب فیض بکنم.
* «منزوی» ها و «قزوه» های جوان بسیاری در راهند
فارس: جناب انصارینژاد! شما نسل سوم و چهارم شاعران انقلاب را چگونه ارزیابی میکنید؟
نسل سوم و چهارم را مخصوصاً در بعضی شب شعرها و بعضی محافل و کنگرهها که من توفیق داوری دارم و بیشتر شعرها را میخوانم، در رابطه با بعضی از شعرهایش واقعا به من حیرت دست میدهد. بعضی از شعرهایی که از شاعران کم سن و سال هست و با خواندن آنها آدم دست و پای خودش را گم میکند. من به آینده این نسل بسیار امیدوار هستم. قطعاً آنها از نسلهای سابق موفقترند. یک شعری «آقای قزوه» با ردیف «چه خبر هست» دارد که میگوید: «منزویهای جوان». «منزوی» های جوان بسیاری و «قزوه» های جوان بسیاری در راهند.
فارس: بله، در کتاب «صبح بنارس» اش میگوید.
بله، شعری هم هست که «آقای اسفندقه» میگوید: " رفتی و آنجا نوشتی که از این جا چه خبر " که یک قصیده بسیار زیبا و شکوهمندی هست که به آن شعر ایشان جواب داده است.
فارس: شما به عنوان یک شاعر که با نسل سوم و چهارم انقلاب در ارتباط هستید، اگر بخواهید چند تا از این ارجمندان و دوستان را نام ببرید به چه کسانی اشاره میکنید؟
به تعدادی از دوستانما که شما اشاره کردید.
فارس: نسل سوم و چهارم منظورم هست؟
من اجازه دهید همه را با هم بگویم، من الان با شعرهای «آقای علیرضا بدیع» مأنوسم، «آقای مرتضی آل کثیر، قاسم صرافان، جواد شرافت، آقای برقعی، آقای علیرضا رجب علیزادهی کاشانی، آقای علی فردوسی» و در بین خانمهای شاعر خانم «عالیه مهرابی»، «خانم افضلی»، «خانم دهقانی» و بسیاری دیگر از این دست.
فارس: اگر غزل تازه سرودهاید برایمان بخوانید.
من آخرین شعری را که گفتم که ۵ ۴ روز هم بیشتر از سرایش آن نمیگذرد - و ذکر خیری هم از «آقای اخلاقی» شد - خلاصه یادآور خاطرهای هم هست؛ در همین سفری که به دیدار مقام معظم رهبری آمده بودیم با «آقای اخلاقی» رفتیم به چهارراه محمدیه - در واقع همان چهارراه اعدام سابق - و ایشان در آنجا در جستجوی خاطراتی بودند. گویا پدر ایشان مدتی را آنجا کار میکردند و محل استراحت شان قهوه خانهای بوده که نامههایشان را از آن قهوهخانه میفرستادند و من در آن حال و هوا آنجا یک غزل سرودم.
«این همان چهارراه اعدام است رد یک قهوهخانه میخواهی»
* بسیاری از شاعران قوی بوشهر درگیر مسائل اداری، تدریس دانشگاه و … هستند و در پیچ و خمهای زندگی کم کار شدهاند
فارس: آقای انصارینژاد! شعر استان خودتان بوشهر را چگونه ارزیابی میکنید؟
بله، جریان شعر بوشهر در مجموع مانند یک رودخانهای است که مسیر خوبی را دارد طی میکند. البته جای یک مقدار نگرانی هم هست. چرا که بسیاری از شاعران قوی استان درگیر مسائل اداری، تدریس دانشگاه و … هستند و در پیچ و خمهای زندگی یک مقدار کم کار شدهاند. منتهی در بوشهر اخیراً هم مجموعه شعری را از «آقای علی هوشمند» که یکی از شاعران خیلی خوب استان هستند دیدم و دیدم که با همان قوت سابق است. کارهای تازهای که از «آقای دارند» میخوانم، از «آقای معتمد» میخوانم، از آقای «مهدیفر» میخوانم، «آقای حیدر منصوری» از شاعران جوانی هست که الان هم خوب فعال است. در مجموع استنباط
من این است که شاعران جوان استان بیشتر در حوزه غزل حرکت میکنند و در حوزه سپید هم ما شاعران سپیدسرای خیلی خوبی داریم و در حوزهی دوبیتیها «آقای حسین مدری» از «بندر دیر» را داریم که شاعر دوبیتی سرای بسیار مضمون آفرینی است که به نظر من در ردیف دوبیتی سرایان خوب کشور هم در حال حاضر قرار میگیرد و در حوزه دوبیتی تعداد کمی دیگر را داریم که خاص در قالب دو بیتی میپردازند و در راستای «مانا» کردن این قالب حرکت میکنند. فقط من تنها همان نکتهای که عرض کردم یک خرده شاعران خوب و برجستهی استان متأسفانه درگیر مشغلههای متعدد شدند و این عامل موجب شده که آنها از شعر
فاصله گرفتهاند و در حاشیه شعر و کارهای پژوهشی هستند که من فکر میکنم که انشاءالله بتوانند شور و حال شاعرانگی سابق را حفظ کنند.
فارس: و حرف آخر؟
ممنون از خود شما و مصاحبههای خواندنی که از شما خواندم، مصاحبههایی که خیلی شیرین و خواندنی و خاطرهانگیز بود و انشاءالله که این تداوم داشته باشد و این جریان خوب یک شبه نباشد و انشاءالله تداوم داشته باشد. برای همهی شاعران جوان و شاعران خوب نسل انقلاب آرزوی توفیقات روز افزون دارم.