جدیدترین اثر حسن رحیمپور ازغدی
دوازدهمین کتاب از مجموعه گفتارهای «طرحی برای فردا» با عنوان «هنر و تجربه شوریدگی» شامل گفتارهایی در مقوله هنر از حسن رحیمپور ازغدی، از سوی انتشارات طرح فردا منتشر شد.
به گزارش افکارنیوز،" هنر و تجربه شوریدگی " شماری از گفتارهای حسن رحیمپور ازغدی است که با هدف تبیین ماهیت و مقام هنر در منظومه فکری انقلاب اسلامی ایراد شده است. این کتاب شامل سه گفتار با عنوانهای " هنر و تجربه شوریدگی "، " ادبیات اقلیت، سینمای اکثریت " و " هنر و ایدئولوژی " است که در ۱۱۶ صفحه به انتشار رسیده است.
فصل اول کتاب " هنر و تجربهی شوریدگی "، گفتاری است که اردیبهشت ۱۳۷۹ در همایش " هنر و ماوارءالطبیعه " دانشگاه هنر تهران با عنوان " رابطه هنر با مفاهیم ماوراءالطبیعه " ایراد شده است. در بخشی از گفتار اول آمده است:
«هنر، نیمی اندیشیدنی و نیمی شهودی است و اگر جز این بود، تعبیر " فلسفهی هنر "، یک ترکیب تناقضگو بود. اگر میتوان دربارهی " زیباییشناسی " نظریهپردازی کرد و میتوان عاقلانه در " جمال عالم " و عاشقانه در " نظام عالم " نگریست، نشان از این دارد که در هم تافتگی " ذوق " با " معرفت " در انسان، مدیون در هم بافتگی " زیبایی " با " حقیقت " در عالم است. " زیبایی "، فرزند آمیزش " ذوق " و " عقل "، بیمیانجیگری " لفظ و عقد " است، لفظ و عقد در مقام " اظهار زیبایی " به کار میآیند، نه در مقام " شهود زیبایی ". برای ورود به حرم " هنر " و برای بستن احرام " هنر " باید از هر دو دریچهی ذهن و ذوق، به "
حقیقت " نگریست؛ اثر هنرمند از سویی تا دلی را نلرزاند، " هنر " نیست و از سوی دیگر تا نسبتی با " حقیقت و کمال " نداشته باشد، " انسانی " نیست».
فصل دوم کتاب که " ادبیات اقلیت، سینمای اکثریت "، نامیده شده، در واقع گفتاری است که بهمنماه ۱۳۹۱ در سومین همایش بینالمللی هالیوودیسم و همزمان با برگزاری سی و یکمین دوره جشنواره فیلم فجر در نشستی با دهها تن از نظریهپردازان و منتقدان سینما، کارگردانان و سینماگران آمریکایی و اروپایی ایراد شده است. رحیمپور(ازغدی) در اثنای این گفتار به تبیین معنای سینمای دینی اقدام نموده و بیان داشته است:
«معنا و تفسیر " اینجهانی " و " آنجهانی " از منظر انقلاب اسلامی از اساس با تفسیر مسیحی و بودایی از " اینجهانی " و " آنجهانی "، یکی نیست و بلکه از تفاوتهای بنیادی و مهم اسلام با مسیحیت و بودیزم و… است. رهآوردها و آموزههای " اسلام "، اوّلاً منحصر در معنویت و عرفان نیست بلکه دستِکم، سه بُعدی است.
مفاهیم انقلاب اسلامی، اولاً حاوی یک بُعد عقلانی و معرفتی، کاملاً شناختپذیر، برهانپذیر و قابل تبیین معرفتی است. بعد دوم آن، بعد اخلاق و معنویت است که بر همین مبادی تئوریک و نظری مبتنی بوده و از آن گسسته نیست. در سینمای دینی، " ایمان و معنویت " اسلامی از " معرفت و آگاهی " اسلامی بریده نمیشود و البته معرفت " فراذهنی " نیز انکار نمیشود و سطح " فراحصولی " معرفت، ناشی از معنویت ارتقاءیافته است. در فرهنگ اسلامی، " معنویت " متناقض با " عقل " یا اساساً بیربط با " عقل " نداریم. بعد سوم اسلام، ناظر به عدالتخواهی و تمدنسازی است. در تصویر انقلاب اسلامی هیچ هنری نمیتواند "
دینی " باشد اما با حقوق بشر و عدالت اقتصادی، سیاسی، قضایی، فرهنگی و اجتماعی سر و کار نداشته باشد. سینمای معنوی که به کمپانیهای سرمایهداری و جنگهای عالم و به دولتهای استبدادی و… واکنشی نشان نمیدهد، اعتراضی ندارد و همه را میپذیرد، سینمای اسلامی نیست.
اگر " اسلام " و انقلاب اسلامی، ترکیبی تئوریک از " عقلانیت " و " معنویت " و " عدالت " است، پس سینمای دینی انقلاب و سینمای اسلامی نیز ترکیبی از این سه است؛ سینمای " عدالت " و سینمای " معنویت " و سینمای " عقلانیت ". نمیتوان " هنر " را آنجهانی و معنوی و مثلاً تکنیک سینما را " اینجهانی " خواند و نتیجه گرفت که ارتباطی برقرار نیست! تصور انقلاب اسلامی از مسئله هنر و سینما، چنین نیست. ما مرزی مکانیکی میان " اینجهانی " و " آنجهانی " قائل نیستیم. از منظر اسلام، هر چه " اینجهانی " است، " آنجهانی " نیز هست و بعد ملکوتی و معنوی و توحیدی دارد و هر چه " آنجهانی " است باید و میتواند "
اینجهانی " شود».
گفتار سوم کتاب با عنوان " هنر و ایدئولوژی "، پاسخ به اقتراح و پرسشهای دفتر پژوهشی دانشگاه هنر تهران در سال ۱۳۷۸ است که با شماری از نظریهپردازان هنر دینی و پژوهشگران فلسفهی هنر صورت گرفته است و به بازکاوی کلی نسبت دین و هنر مبادرت میورزد. در گفتار سوم پیرامون هدفمندی هنر در نگرش دینی آمده است:
«غایت هنر، غایت هنرمند و غایت حیات هنرمند در فلسفهی هنر، نمیتوانند غیر مرتبط با یکدیگر دیده شوند. متفکّر اخلاقی چگونه میتواند از " هنر بیهدف " بگوید؟ و فیلسوف چگونه میتواند فلسفهی معقول و هدفداری برای هنر در نظر نگیرد؟ آن که به فقدان غایت متعالی برای " حیات انسانی " باور آورده و موجودیّت انسان را به مثابهی منشأ هنر و مصرف کنندهی آن، فارغ از " غایت " دانسته، طبیعی است که برای آثار هنری نیز غایتی منطقی و جهتی اخلاقی نپذیرد و آن که حیات و انسان را " غایتمند " دانسته و نمیتواند زندگی را پوچ و فاقد معنا بداند، هنر را چگونه پوچ بداند؟
هنر برای " انسان بیغایت "، سرگرمی و بازی است زیرا غایت هستی برای او " بازی " است و آنان نیز که از " هنر برای هنر " به مثابهی " مکتب " سخن گفتند تنها بر صفحهی کاغذ چنین گفتند اما در صفحهی زندگی واقعی، خود در پی جهتگیریهای ایدئولوژیک و یا دستِکم در پی غایات مادّی و خودپرستانه رفتهاند و ردّ پای آشکار " ایدئولوژی مادی " و " خودخواهی اباحهگرانه " را در آثار هنری ایشان میتوان یافت که چگونه در عمل، تکیهگاه بسیاری نابرابریها، تبعیضها و کنشهای نادرست اجتماعی و سیاسی بودهاند.
" هنر " در هیچ حال نمیتواند به چیزی که نه " حق " و نه " باطل " باشد، بیندیشد و یک " هیچ " را پرورش و آرایش دهد و حتی اگر " حدیثنفس " و برونافکنی " درون " وی میکند، این نفس و درون هنرمند، میتواند " نه رحمانی و نه شیطانی " یا در نقطهی صفر باشد. حتی نقطهی صفر وجودی انسان نیز، فطری و صبغةاللهی است و " رنگ خدا " دارد. مگر آن که شبههنرمند ما بیطرفانه!! بدان رنگی شیطانی زده باشد که باز هم خنثی و بیطرف نخواهد بود. اگر " هنر "، حامل هیچ مسئولیت و تعهدی از ناحیهی هنرمند و از نوع آرمانخواهانه و حقیقتطلبانهاش نباشد، بدان معنا نیست که فاقد گرایش است. انکار دو قطبی " حق و
باطل " در زندگی فردی و اجتماعی و به گونهی اعمّ در سرشت و پیکر جهان هستی، از شقّ ثالثی صرف نظر از " حق " و " باطل " سخن گفتن، خود، نیاز به اثبات دارد و نوعی جهتگیری است».
چاپ نخست کتاب "هنر و تجربه شوریدگی" با شمارگان دو هزار نسخه و به بهای ۲۵۰۰ تومان از سوی نشر طرح فردا روانه بازار نشر شد و علاقهمندان میتوانند برای سفارش کتاب با شماره ۰۲۱۸۸۹۸۹۰۸۶ و ۰۹۳۸۹۶۰۲۶۹۰ تماس بگیرند.