گروهی از من انتقاد میکنند که شما دیگر چرا؟! ای کاش بازی نمیکردید و از این قبیل نقدها… اما من برای بازی در نقش سیدمرتضی که شبیه هیچ یک از کاندیداها نیست و کسی را به سخره نگرفته، تردید نکردم.
گروه فرهنگی مشرق - - سینمای دفاع مقدس ما اگرچه این روزها دیگر همانند سالهای بعد از جنگ پربار نیست، اما چهرههای ماندگاری از خود به یادگار گذاشته و علیرغم اینکه دیگر آنها را در آن ژانر نمیبینیم باز همان قهرمان فیلمهای دفاع مقدسی ما باقی ماندهاند.
امثال حاتمیکیا که اگر چه دیگر دیدهبان نمیسازد و دوربینش در مجنون نمیچرخد، اما هنوز نامش یادآور روزهای پر از خاطره برای بچههای جنگ است. با " سیدجواد هاشمی " یکی از همانهایی که چهرهاش مانند دوستان خاطرهسازش کمرنگ شده، ولی همچنان یادگار و خاطره احمد کشوری و سیمرغ را برای ما زنده میکند، به بهانه بازی اش در اخراجی ها۳ گفتگویی کردیم که پیش روی شماست. گفتگوی ما به رغم پیگیری هایمان به خاطر مشغله های هاشمی به صورت مکتوب انجام شد و حاصل کار آن چیزی نشد که انتظارش را داشتیم. اما با این حال این نکته هم حائز نکاتی خواندنی شد که در ادامه می آید. این روزها همچنین
فیلمی با نام وفا۲۰۱۲ در زیر شانه های تخم مرغی دیده می شود که سید جواد هاشمی در آن نیز حضور پررنگی دارد. اما چون او با ساخت اینچنینی وفا ۲۰۱۲ موافق نبوده، حاضر نشد به سئوالات ما در این زمینه پاسخ دهد.
* آقای هاشمی! سؤالاتمان را با حضور شما در اخراجیها ۳ آغاز میکنیم. فکر میکنید با توجه به تغییرات زمان و جوّ حاکم بر جامعه شخصیت سید مرتضی از اخراجی ها ۱ تا ۳ چه تغییراتی کرد؟
شخصیت سید مرتضی در اخراجیها ۳ همان شخصیت سیدمرتضی اخراجیهای ۱ و ۲ است، شاید در اثر گذشتن زمان اندکی تغییر کرده باشد که البته کاملاً طبیعی است، اما پیداست دغدغههای سیدمرتضی همان دل مشغلههای قدیم است. و اگرچه برای حصول به نتیجه دچار مشکلات زیادی است، زیرا کسی حرفش را گوش نمیکند، اما او هنوز در صدد اشاعه فرهنگ دفاع مقدس و مطرح کردن الگوهای آن دوره طلایی از تاریخ ایران است.
* در اخراجیهای ۱ و ۲ ما شاهد این بودیم که سیدمرتضی دارای ارادهای قوی برای به نتیجه رسیدن اهدافش بود و صبر و استقامت او در برخورد با بچههای اخراجی توانست تأثیر مثبتی بر روی آنها بگذارد. اما حالا سیدمرتضی در داستان اخراجیها ۳ خیلی زود پس کشید!
سیدمرتضی دارای همان ویژگیهای سالهای جنگ و اسارت است و در گذر زمان خیلی کم تغییر کرده اما جوّ حاکم برای او قابل تحمل نیست. سیدمرتضی از نسل دفاع مقدس است. سعی کرده خود را با شرایط وفق دهد، اما گاهی به این نتیجه میرسد که یا شدنی نیست و یا بسیار سخت است. اتفاقاً یکی از نکات قابل توجه فیلم همین است. سیدمرتضی در جبهه برای ایجاد تحول بین اخراجیها و تغییر آنها پس نمیکشد! اما امروز با شرایط موجود کم میآورد! چون به نظر میرسد کار مشکلتر شده. ارزشها دچار خدشه است، وضعیت نابسامان است و…
* فکر میکنید دلیل عدم انتخاب سید به جای پدر " ایران " چه بود و چرا داستان به سمت " رسولی " پیش رفت؟
شاید به این دلیل باشد که آقای دهنمکی خواب اخراجیهای ۴ را برای پرداخت سیدمرتضی دیده باشد و نخواسته سید شهید شود. شاید هم طبق روال داستان " رسولی " که شیمیایی شده و تماشاگر با او آشناست باید قربانی اخراجیهای ۳ باشد… که البته به نظر من فرض دوم دقیقتر است.
* آیا سرنوشت سیدمرتضی در اخراجیها ۴ تغییر خواهد کرد؟
نمیتوانم نظری بدهم. در مورد متنی که هنوز نوشته نشده و ممکن است نوشته نشود، حرفی نمیزنم.
* اما در پایان اخراجیها ۳ همانند اخراجیها ۱ و ۲ جمله حکایت همچنان باقیست(این حکایت ادامه دارد…) را میبینیم، یعنی احتمال آن وجود دارد.
شاید، شاید هم نه…
* سید مرتضی در اخراجیها ۱ و ۲ یکی از اشخاص کلیدی داستان بود و نقش پررنگی داشت. اما حضور شما در اخراجیها ۳ خیلی کمرنگ است!
با شما موافق نیستم! سؤالات شما هم نشان میدهد سیدمرتضی نقش کلیدی اخراجیها ۳ است. او روایتگر اتفاقیست که موضوع اصلی داستان اخراجیهاست. البته از نظر متری بله. حضور سیدمرتضی کم ولی اثرگذار است.
* بعد از اکران اخراجیها ۳ در جریان نقدهایی که به این کار شد، بودید؟
بله، نقدهای تلویزیونی را کم و بیش دیدهام و تعدادی از روزنامهها را خواندهام. بیشتر از آن، نقدهای خیابانیست که در مواجهه با مردم گریبانم را گرفته است. گروهی از من انتقاد میکنند که شما دیگر چرا؟! ای کاش بازی نمیکردید و از این قبیل نقدها… اما من برای بازی در نقش سیدمرتضی که شبیه هیچ یک از کاندیداها نیست و کسی را به سخره نگرفته، تردید نکردم.
* نظر خود شما نسبت به اخراجیها چیست؟
امید دارم اگر اخراجیهای ۴ ساخته شد در ورطه بازیهای سیاسی نیفتد! نظر بنده نیز نظر مردم است. خوب و بد… زشت و زیبا…
* بعضیها معتقدند که اخراجیهای ۳ از محور اصلی داستان فاصله گرفته، نظر شما چیست؟
کلیت داستان از زبان من اینگونه است؛ شخصی از بازماندگان اخراجیهای ۱ به نام رسولی دچار معضل شیمیاییست، به خاطر مسائل روز جامعه حالش خراب میشود. میبینیم که در ترافیک انتخابات میماند و به شهادت میرسد. این ادامه همان قصه ۱ است اما اگر جریانات سیاسی و فرعی داخل شده را پررنگ ببینیم با شما همعقیدهام. چون گاهی متعجب میشوم که حتی آقای دهنمکی نیز داستان را طور دیگری تعریف میکنند که من به هیچ عنوان با ایشان موافق نیستم.
* از تغییرات نسل گذشته در رزمندگان و بچههای جنگ و حضورشان در سمتهای حساس کشور و تغییر دیدگاههایشان کمی صحبت کنید.
تعداد زیادی از چهرههای موفق دفاع مقدس در مسند امور هستند. تعدادی از آنها شهید شدند، تعدادی نیز هستند که اگر بودند وضعیت مدیریتی کشور بهتر بود. البته گروهی نیز حقشان نیست که باشند! اما بدون شک کسانی که همت کردند تا از مردم و ناموس و دین و سرزمینشان دفاع کنند، همت میکنند تا کشور را اداره کنند. به شرط اینکه ریششان ریشه داشته باشد، یا اهل ریا و تظاهر و دروغ نباشند. به نظر من بچههای جنگ به دلیل صداقتی که از آن دوره به ارثبردهاند، موفقاند. بارزترین خصوصیت شهدای ما صداقت بود. خصوصیتی که اگر مسئولین، داشته باشند، مجال است مردم، نظام جمهوری اسلامی را با هیچ نظام
دیگری عوض کنند.
* شما دلیل ضعف آثار سیاسی سینمای ما را در چه میبینید؟
دلیل ضعف آثار سینمایی سیاسی، تنها یک مورد است و آن هم سانسور…
* همانطور که میبینیم اخراجیهای ۱ و ۲ از نمونه فیلمهایی بود که با نگاهی طنز و البته مورد احترام و بدون هیچ مورد بیحرمتی، به دفاع مقدس پرداخت اما اخراجیهای ۳ وارد جریانات سیاسی شد و از حال و هوای آثار دفاع مقدس فاصله گرفت. زنجیرهای که ما گمان میکردیم با توجه به خلأ آثار سینمایی جنگ، میتواند یاد جنگ را روی پرده سینماهای ما حتی با نگاهی دیگر و از دریچهای دیگر زنده نگه دارد! با توجه به این موارد وضعیت کنونی سینمای دفاع مقدس را چطور ارزیابی میکنید؟
در رابطه با وضعیت کنونی سینمای دفاع مقدس، بعضی از دوستان و همکاران من معتقدند وضعیت، وضعیت سقوط است اما از نظر بنده وضعیت سکوت است! یعنی در حال حاضر در برههای از تاریخ کشورمان قرار داریم که سکوت سنگینی بر روی این ژانر از آثار سینمایی ما سایه افکنده.
* علت این سکوت و راکد بودن از نظر شما چه میتواند باشد؟
به عقیده بنده علت این سکوت را فقط در مشکلات مالی و عدم نبود بودجه نمیتوان خلاصه کرد، کمیت کارها پائین بوده، کاری ساخته نمیشود! به همین دلیل یک سکوت حکمفرماست، که مشخص نیست شاید تا ۱۰ یا ۱۵ سال دیگر نیز ادامه پیدا کند. سکوتی غمانگیز وجود دارد برای ساخت و تولید فیلمهای جنگی و دفاع مقدسی که انشاءالله به زودی به پایان برسد و نسل تازهای، نیروهای انسانی جدیدی به ساخت فیلمهای با مضمون دفاع مقدس بپردازند.
* فکر میکنید آثار سینمایی و تلویزیونی با محوریت جنگ و دفاع مقدس از ابتدا تاکنون توانسته حق مطلب و رسالتی که در مقابل شهدا و یادگاران و زخمخوردگان جنگ داشته و داریم را ادا کند؟
مسلماً نه! بخش اعظمی از آنچه که در دفاع مقدس اتفاق افتاده هنوز به صورت فیلم درنیامده. زندگینامه شخصیتها و سرداران بزرگ دفاع مقدس ما از جمله شهید همت، باقری، دستواره و دهها نفر دیگر جای کار دارد که متأسفانه تاکنون به آنها پرداخته نشده.
دفاع مقدس و وقایع و شخصیتهای جنگ ما آنقدر جای کار دارد که هنوز نتوانستهایم یک قطره از این اقیانوس را به تصویر بکشیم. البته زمان آن فعلاً نرسیده اما قطعاً خواهد رسید و موج خوبی در آینده انشاءالله خواهیم داشت. این سکوت خواهد شکست و نسل نو و جوانی، از خاطرات دفاع مقدس استفاده میکنند و فیلمهای ارزشمندی خواهند ساخت.
* آقای هاشمی الآن ۳۰ سال از آغاز جنگ و ۲۲ سال از پایان جنگ میگذرد. به عقیده شما ۲۲ سال، مدت زمان کمی برای پرداختن به دفاع مقدس است؟! چقدر باید از پایان جنگ بگذرد تا به این فکر بیافتند که سرداران دفاع مقدس و حقیقت کارها و رشادتهایی که از خود نشان دادند، معرفی و شناخته شود؟
حق با شماست. ۲۲ سال زمان کمی نیست. دلیل خیلی منطقی برای اینکه چرا زندگینامه سرداران بزرگ دفاع مقدس به تصویر کشیده نشده، وجود ندارد. اگر بخواهیم دلیلی هم ذکر کنیم قطعاً توجیه است! من جزء کسانی هستم که ضربه خورده، زیرا فقط فیلمهای جنگی بازی کردهام. البته یک مورد استثناء وجود دارد که به تازگی اکران شده و متأسفانه اصلاً از کلیت فیلم راضی نیستم.
* چطور شد که در این فیلم بازی کردید؟
اگر اجازه دهید در رابطه با این کار صحبتی نمیکنم. چون آن چیزی که فکر میکردم نشد!
* برمیگردیم به بحثقبلی و این که شما فرمودید تنها در آثار دفاع مقدس بازی کردهاید.
بله، نقشهای زیادی به من پیشنهاد میشود، اما من تنها آثار دفاع مقدسی را انتخاب میکنم. چون اساساً اگر در عرصه بازیگری قرار باشد جایی برای من وجود داشته باشد همین ژانر است. پس من ضربه خوردهام!
در مورد اینکه شما در سؤال خود پرسیدید که با گذشت ۲۲ سال از پایان جنگ و نبود کارهای درخور دفاع مقدس باید اشاره کنم که بیان توجیهات غلط و غیرواقعی از همه طرف دلیل این اتفاق است.
عدهای معتقدند جنگ به اتمام رسیده و دلیلی وجود ندارد که باز هم راجع به جنگ و دفاع مقدس صحبت شود. بعضیها این نظر را دارند که ساخت فیلمهای جنگی، خشونت را به جامعه برمیگرداند و معتقدند از جنگ و خونریزی نباید صحبتی شود. در صورتی که موضوع مورد نظر ما دفاع مقدس است نه جنگ!
در این میان عدهای هم معتقدند که اساساً بهتر است مردم کشور ما به فکر جنگ نباشند! بعضیها نیز هزینه بالای فیلمهای ژانر دفاع مقدس را بهانه میکنند و میگویند یک فیلم جنگی بودجهای برابر با ۶ فیلم اجتماعی یا خانوادگی را میطلبد.
* اما ما آثاری همانند آژانس شیشهای را در پرونده کارهای دفاع مقدس داریم که هزینه آنچنانی نداشته!
بله، دقیقاً. همه ما میدانیم که اگر بخواهیم در آثار سینمایی از جنگ و دفاع مقدس صحبت کنیم قرار نیست حتماً یک فیلم پرهزینه و لزوماً داخل خاکریز بسازیم و همانطور که شما نیز به آن اشاره کردید میتوان فیلمی مانند آژانس شیشهای ساخت با کمترین هزینه که تمامی اتفاقات، داخل یک آژانس افتاد و کل محور داستان با موضوع جنگ و دفاع مقدس بود. پس عدم نبود بودجه جزء بهانهها و توجیهات بیهوده در این زمینه است.
* به عقیده شما آثار دفاع مقدس برای ادامه حیات خود و تحولی جدید برای جذب مخاطبین نسل امروز باید از چه منبعی حمایت شود؟
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مهمترین نهادی است که باید در این زمینه فرهنگسازی کند. اگر بنده را محکوم به تخریب نکنید انتقاد خودم را در رابطه با سینمای دفاع مقدس به سپاه پاسداران ابراز خواهم کرد.
سپاه پاسداران و بسیج از نهادهایی هستند که باید بیش از این در زمینه آثار دفاع مقدس فعالیت کنند.
متأسفانه سپاه نهتنها در زمینه فیلمسازی، فعالیت و حمایت آنچنانی انجام نداده، بلکه میبینیم در مقابل استفاده گروههای فیلمسازی از شهرک سینمایی دفاع مقدس، تهیه کننده هزینه بالایی را باید برای این منظور به سپاه پرداخت کند. این انتقاد به سپاه وارد است.
* البته ما شاهد هستیم نباید حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس به نشر و چاپ کتاب با این محور پرداخته!
درست است. این کار بسیار ارزشمند است ولی آیا کافیست؟! ما گاهی برای اموری هزینه میکنیم که ممکن است اصلاً بازخورد فرهنگی نداشته باشند. در مورد سینمای دفاع مقدس هم به همین صورت است. البته من انجام فعالیتهای دیگر از جانب سپاه یا بسیج را منفک نمیکنم ولی باید این را در نظر بگیریم که چه اموری برای دفاع مقدس و سینمای آن ضرورت بیشتری دارد و فرهنگسازی از امور بسیار مهم است.
* آقای هاشمی شما اشاره کردید که تنها بازی در آثار دفاع مقدسی را میپذیرید. در زمینه تئاتر چطور؟
بله، ولی کارهای بنده در تئاتر، حال چه در مقام کارگردان و چه بازیگری بیشتر در زمینه مذهبی و تاریخی است. در واقع اکثر کارهای تئاتر من مناسبتی هستند.
* فکر میکنید کدام یک از کارهایتان توانسته ارتباط بیشتر و بهتری را با بیننده برقرار کند؟
به نظر خودم، کارهایی که در عرصه دفاع مقدس انجام دادهام بهتر بوده و علت آن هم این است که با بچههای جنگ و جبهه و پشت خاکریز مأنوستر هستم و به خاطر همین تعلقات به سمت سینمای دفاع مقدس کشیده شدم.
* در میان کارهای سینمایی و تلویزیونی شما کدامیک به یادماندنیترند؟
از میان فیلمهای سینمایی، اخراجیها و در میان سریالها، سیمرغ به یادماندنیتر بوده است.
گفتگو: زهرا قهرمانی
