در فیلمهای ما زن موجودی بیحیاست
کارگردان «یوسف پیامبر» با اشاره به اینکه وضع سینما در دولت فعلی بدتر از گذشته است، گفت: سینمای پس از انقلاب، در دهه ۶۰ از سینمای کنونی بهمراتب بهتر بود.
فرجالله سلحشور با برنامه سهم شما در رادیو معارف گفتوگویی پیرامون وضع عفاف و حجاب در سینمای ایران انجام داده که متن کامل آن را در ادامه میخوانید:
*آقای سلحشور، در یک مصاحبه گفته بودید به دخترتان اجازه نمی دهید وارد سینما حتی سینمای ایران شود، دلیل چیست؟
- مقام معظم رهبری در دیداری که با آقای خاتمی و هیأت دولت وقت داشتند روی کلمه سینمای مذهبی، فیلم مذهبی خیلی تاکید کردند و گفتند: «ما سینمای اسلامی میخواهیم، فیلمساز اسلامی میخواهیم، چرا از گفتن کلمه اسلام و مذهب اکراه دارید؟ ما در دنیا اسلام را سکه رایج کردیم ولی شما از گفتن کلمه اسلام اکراه دارید».
این حقیقتی است که تلاش میشود لفظی با عنوان سینمای اسلامی نداشته باشیم.
من از همین کلمهای که شما به کار بردید استفاده میکنم، یعنی «سینمای ایران» حقیقت آن است که غرب یعنی هالیوود، سینما را خلق و برای آن مبانیای تعریف کرد و کمپانیهای صهیونیستی هم طبق اهداف الحادی خود که در تضاد با اسلام است این را در همه دنیا گسترش دادند. سینمای ایران هم جزئی از همین سینماست که این قواعد را پذیرفته است. در واقع ما در زمینی که صهیونیستها و کمپانیهای غربی طراحی کردند و با سوت داوران آنها بازی میکنیم. شما اسم این سینما را سینمای ایران میگذارید؟ این مزاح است که بگوئیم چیزی به نام سینمای ایران داریم. مبانی حاکم بر سینمای غرب اصولی است که دیگران
تعریف کردهاند و هیچ تطابقی هم با مبانی ما ندارد.
* پس تغییر دادن این مبانی باید سخت باشد؟
- خیر، اتفاقا راحت است. مثالی میزنم. اگر یک کافر بخواهد ماهیت خود را تغییر دهد و از نظر شرع مقدس اعتبار پیدا کند و مسلمان شود باید دو جمله شهادتین را بگوید ما باید برای سینما شهادتین را پیدا کنیم.
اگر با این توضیحات به سینما نگاه کنیم سینمای ما سینمای اسلامی نیست. از این سینما نمی توان توقع داشت اسلام را تبلیغ کند و از حجاب و عفاف و حیا سخن بگوید. باید اول سینما را خودی کنیم سپس توقعات خود را مطالبه کنیم.
* آقای سلحشور، شما از تفاوت سینمای غرب با سینمای اسلامی سخن میگویید، مبانی سینمای غرب چیست؟
- اگر استثنائات سینمای هالیوود و غرب را کنار بگذاریم(که یک درصد هم نمیشود) حقیقت آن است که ۹۹ درصد بقیه چهار رکن دارد. اول: بخش هنری که شامل قصه زیبا و ساخت زیبا و هنرمندانه است، دوم: دروغ و توهم، سوم: اومانیسم؛ یعنی سینما بر اساس تفکرات انسان است و با خدا و عالم بالا کاری ندارد و چهارم ماتریالیسم یعنی مادی گرایی؛ زیرا هدف خالقِ سینما رسیدن به احیای دنیای است و اثبات اینکه دنیا ساخته ماده است و مخلوق خالق نیست.
هدف چنین سینمایی رسیدن به محبوبیت، شهرت و مادیات است. برهمین اساس میگویم که سینمای پس از انقلاب، در دهه ۶۰ از سینمای کنونی به مراتب بهتر است. علت این است که هر آنچه با اسلام در تضاد باشد روز به روز سقوطش بیشتر خواهد شد.
* اشاره کردید که باید برای سینما شهادتین را پیدا کنیم این شهادتها چیست؟
- اجازه بدهید ابتدا مبانی سینمای اسلامی را بگویم. سینمای اسلامی در مورد اول یعنی استفاده از قصه زیبا و گیرا و جذاب با سینمای غرب مشترک است اما در موارد دیگر، واقع گرایی به جای دروغ گویی مطرح است یعنی حرکت کردن به سمت قصه هایی که ریشه در حقیقت دارد. همچنین سینما باید سازنده مردم باشد، آنها را تغییر دهد، خدامحور و معناگرا باشد.
این ارکان شهادتین سینمای ماست. در این صورت می توانیم از سینما توقع داشته باشیم حجاب را رعایت کند و برای ترویج آن فیلم بسازد.
* از نظر شما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اجرای اولین بند از وظایف خود در اجرای قانون عفاف و حجاب که تصریح میکند: «هماهنگی و نظارت بر رسانههای ارتباط جمعی همانند: روزنامه ها، مجلات و محصولات سمعی و بصری، نمایش ها و... برای توجه به فرهنگ عفاف و حجاب و رعایت آن» موفق بوده است؟ البته ما در این مجال به عرصه هنر سینما بیشتر تاکید داریم.
- وزارت ارشاد در برابر وضعیت موجود عاجز شده و دستهای خود را به نشانه تسلیم بالا برده است که این یک فاجعه است. آنان در برابر سینما و تئاتر و ابتذال در آن در یک کلام در برابر تهاجم بیگانه تسلیم شدهاند.
* علت این تسلیم شدن چیست؟
- به همان دلیلی که حوزه های علمیه تسلیم نشده اند یعنی مذهب. وزارت ارشاد و در واقع فرهنگ و هنر ما منهای مذهب اصلا معنا ندارد. این نهاد را که فرهنگ و اخلاق و اعتقادات و مسائل تربیتی جامعه را بهعهده دارد باید مذهب شکل میداد. حوزههای علمیه باید رگ و پی این نهاد را شکل میدادند و قوانین آن را تصویب می کردند و ارشاد آن را اجرا می کرد. به دلیل اجرا نشدن چنینی امری شاهد آسیب پذیری نهاد فرهنگ کشور هستیم.
* آقای جوانفکر مشاور رئیس جمهور اعلام کرده اند در دولتهای نهم و دهم فیلمهایی که از نظر عفاف و حجاب مشکل داشته باشند تولید نشده و اگر هم فیلمی الآن پخش می شود مربوط به دولتهای قبل است. وزیر ارشاد هم این حرف را رد کرده و گفته در دولت آقای احمدی نژاد هم فیلمهایی که این موازین را رعایت نکرده اند تولید شده است. با توجه به اینکه قانون گسترش عفاف و حجاب مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی با امضای آقای احمدی نژاد به وزارت ارشاد ابلاغ شده از نظر شما نقش نظارتی وزارت ارشاد بر وضع سینما در مقایسه با دولتهای پیش از آقای احمدی نژاد فرق کرده یا خیر؟
- به نظر من سینمای ما در دولت آقای احمدی نژاد نه تنها از سینمای قبل بهتر نشده بلکه بدتر هم شده....
* دلیل شما چیست؟
- آقای احمدینژاد برای مشکل اقتصادی ۲۰۰ نفر کارشناس جمع کرد تا در مدت ۲ سال برای یک موضوع اقتصادی راهحل ارائه کند اما ایشان با چند کارشناس سینما جلسه گذاشته است؟ از سوی دیگر مشاور آقای احمدی نژاد با برخی بازیگران سینما که در سینما خوشنام نیستند نشست و برخاست دارد و وقتی که به وی تذکر داده می شد لجبازی می کند یعنی تذکرات دلسوزانه مردم، مسئولان و حزبالله را نه تنها بها نمیدهد بلکه با لجاجت تشدید میکند. ضمن اینکه اصول و مبانی حاکم بر سینما همان بوده که الآن هست و تغییری نکرده است.
این اصول و مبانی را حوزه های علمیه باید تدوین کنند و وزارت ارشاد بازوی اجرایی حوزه های علمیه باشد.
حجاب هم یکی از دستورات دینی است. اگر سینمای ما از دل مذهب برنخاسته باشد طبیعتا ما می بینیم یک چیزی به نام پوشش سطحی روی سر هنرپیشه انداخته اند اما آرایش ها سرجای خود هست.
*وضع زنان را در سینمای ایران چگونه می بینید؟ چه میزان این وضع با حدود شرعی سازگار است؟
- در فیلمهای ما زن موجودی بیحیاست. الآن بیحیایی و بیپروایی زن در سینما کمترین عیب اوست. چرا؟ چون ذات سینما این طور است. سینما برای رسیدن به آمال دنیوی و استفاده ابزاری از زن ساخته شده است.
* یکی از بازیگران زن که در سریال تلویزیونی در نقش مذهبی و سپس در فیلم سینمایی در نقشی متفاوت و مطابق با وضع سینمای امروز ظاهر شده بود در واکنش به انتقاد برخی مخاطبان از این رویه گفته بود(نقل به مضمون) من بازیگرم و مردم باید این مطلب را بپذیرند. حال سوال این است وقتی دیدگاه یک بازیگر این گونه است این شخص چگونه می تواند پیام مذهبی از جمله عفاف و حجاب را به مخاطب منتقل کند؟
- حرف این خواهر حرف درستی است، البته در این سینما. در سینمای موجود که ما نمی توانیم بگوئیم سینما خود را اصلاح کند، میگوئیم مردم باید خود را اصلاح کنند! این مردمند که باید نگرش اعتقادی را بگذارند کنار و سینما را همین گونه که هست قبول کنند!
یک هنرپیشه امروز در فیلمی نقش مثبت بازی می کند، فردا نقش دیگری می گیرد، چون می خواهد زندگی کند، اصلا برای کسب شهرت وارد سینما شده است. از طرفی هرروز هم که نقش مذهبی وجود ندارد در حالی که در سینمای مذهبی هیچگاه زنی چه در نقش مثبت چه در نقش منفی، حریم عفاف و حجاب را نخواهد شکست.
* خوب، به سایر بندهای وظایف وزارت ارشاد بپردازیم. بند ۱۴ از وظایف وزارت ارشاد تصریح میکند: «تهیه فیلمهای سینمایی درباره تاریخچه کشف حجاب در ایران و بررسی علل و عوامل آن» آیا چنین فیلمی ساخته شده؟
- نه متأسفانه ندیدهام.
*خود شما نمیخواهید چنین فیلمی بسازید؟
- خیلی دوست دارم. اما با گرفتاریهایی که الآن دارم از جمله سریال حضرت موسی(ع) امکانش نیست.
*بند ۱۵ از وظایف وزارت ارشاد میگوید: «استفاده مناسب از لباسهای اسلامی – محلی در فیلمهای سینمایی و استفاده نکردن از این پوشش توسط شخصیتهای منفی در فیلم» آیا در فیلمها این موضوع رعایت میشود؟
- من معتقدم وقتی به شخصیتهای منفی و منفور حجاب میپوشانیم، حجاب را مسخره کردهایم. همانند این تمسخر درباره کسانی است که حجاب را قبول ندارند. شما میبینید بازبگری به ظاهر حجاب به سرکرده اما در عمل رفتار اخلاق و نگاه و برخوردش کاملا بیحجاب است. این هم مسخره کردن حجاب است ما باید در فیلمهای خود ابتدا نویسنده و کارگردانهایی تربیت کنیم که بفهمند عفاف و حجاب چه هست خودشان قبول داشته باشند آنوقت به اینها بگوییم شما درباره عفاف و حجاب فیلم بسازید.
*مگر کسانی هستند که حجاب را قبول نداشته باشند.
- بله. فراوان. کارگردان هایی را می شناسم که به بازیگران زن در سر صحنه میگویند: خانم، میتوانی حجاب را برداری، بدتر از این ها وجود دارد که من نمیتوانم بگویم.
* با این وصف، خود شما و برخی افرادی که وجهه مذهبی دارید چرا در این سینما حضور پیدا می کنید؟
- من سینما را یک زبان تبلیغی جامع و گسترده و جهانی میدانم نه یک راه و هدف. سینما وسیله ای است که میتوانم به کمک آن رسالت خود را به دنیا بگویم. من به دنبال اسم و شهرت و... نمیگردم علاوه بر آنکه قوانین موجود در سینما را هم قبول ندارم و سعی میکنم راه خودم را درست بروم.
* بعضی از مردم نسبت به وضع آرایش بازیگران سریال حضرت یوسف از جمله نقش همسر حضرت یوسف در هنگام عروسی اعتراض دارند و می گویند این وضع آرایش و پوشش در شأن همسر پیامبر نبود.
- قبول دارم که همسر پیامبر را میتوانستیم عفیفتر و باحیاتر نشان بدهیم مثلا لباس مناسبی بر تن ایشان نبود و انشاءالله در کارهای بعدی این موضوع را در نظر میگیریم.
*آیا در سینما پیش از آنکه فیلم تولید شود وزارت ارشاد نظارتی دارد مثلا این که فیلمنامه را بررسی کند یا اینکه فیلم صرفا پس از تولید، بازبینی میشود؟
- هر دو هست. هم فیلمنامه را می خوانند هم بعدا بازبینی می کنند.
*در زمینه حجاب دستورالعملی برای فیلمها وجود دارد؟
- دستورالعملهایی وجود دارد اما سینماگر اجرا نمیکند و مسئول هم خیلی سخت نمیگیرد.
*شما سینما می روید؟
- خیلی کم.
*درباره بند ۱۷ از وظایف وزارت ارشاد: «نظارت دقیق و اصولی بر وضعیت فرهنگی – اخلاقی سالنهای سینما» چه نظری دارید؟
- امسال مجبور شدم به جشنواره کیش بروم. متاسفانه دیدم اصلاً مسائل شرعی رعایت نمیشود. تازه میگفتند این جشنواره سالمتر از جشنواره های دیگر است