طنز «خنده بازار» جعلی است
خدایار قاقانی
خبرگزاري فارس: طنز خنده بازار جعلي و مروج فرهنگ جوك سازي براي اقوام ايراني است. آيا هيچكس در آن سازمان بلندبالاي شيشهاي و آكواريومي نيست كه اين تخريب فاجعهبار را متوجه شده باشد!؟
یادمان هست در دورانی که طنز تنها به شوخیهای مجلة " گل آقا " و کاریکاتورهای ورزشی و هنری مجلة " طنز و کاریکاتور " و " کیهان کاریکاتور " و البته برنامه دلنشین " صبح جمعه با شما " در رادیو ختم میشد، در آن مقطع سروکله برنامههایی در تلویزیون پیدا شد که معنای طنزشان پاگذاشتن برروی " خط قرمزها " بود. ابتدا " داریوش کاردان " این مسیر را آغاز کرد و بعدتر " مهران مدیری " به مرز تازهای از طنزهای تلویزیونی رسید.
یادمان هست در برنامههای این دو با دیگر برنامههای تلویزیونی - که معروفترینش شوخی مدیری با جنگ هفته مرحوم منوچهر نوذری بود - هم شوخی میشد. هرچند به لحاظ برنامهسازی در بخش فنی ضعفهای زیادی نسبت به دوره حاضر داشت، اما طنز را به معنای واقعی اجرا میکردند و شاید به همین دلیل بود که خیلی زود، مدیران آن مقطع تلویزیون حکم به تعطیلی برنامه معروف و شهیر " ساعت خوش " دادند و البته چندسالی از بازیگران و عوامل آن کلا خبری نبود!
این روزها البته دوران تغییر کرده و دیگر دوره اوایل دهه هفتاد نیست که کسی تا کاریکاتورش را بکشند، جوابیه دهد و یا اعتراضات مرحوم نوذری به مهران مدیری را به یاد بیاوریم. الان دورهایست که " اخراجیها " در آن ساخته شده است و تابوهای گذشته دیگر وجود ندارند.
این روزها که به دلیل زبان تند و تیزو البته گاها تلخ طنز و همچنین تاثیرهای روانی " خنده "، جامعة ایرانی به آن احتیاج دارد، برنامهای بعد از افطار به خورد ملت روزهدار داده میشود که بیش از هرچیز جعلیست بزرگ از طنز!…شاید هم بتوان گفت طنزیست جعلی!
تا آنجایی که از کارکردهای " طنز " و " کمدی " اطلاع داریم، " طنز " از بدیهیات چندان سخن نمیگوید؛ بدین معنا که هدفگذاری طنز بر بدیهیات و آنچه که مخاطب میداند و یا میپندارد، معمولا نیست. طنز معمولا زخم کور و ناپیدای رفتارها، اشکالات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی را نمک میزند. نمونه موفق امروزش را به راحتی میتوان در مجموعه پرمخاطب قهوه تلخ(مهران مدیری) یافت، اما ظاهرا جریان مدنظر قرار گرفته در تلویزیون، سعی در بیشتر کور کردن زخمها دارد.
مثال در این برنامه به ظاهر سرگرمکننده و البته به شدت مخرب " خنده بازار " که در بخش هایی البته موفق است و شاید جذابیتهایی را بتوان یافت مثل گریمها و البته تقلید کم نقص کاراکترها، نمونهای از رفتار همین طنز جعلی را میبینیم که در اپیزودی ماجرای نخنما شده خروج " علی دایی " از پرسپولیس و اختلافات او با " حبیب کاشانی " تصویر میشود، همه میدانند نوع حرف زدن علی دایی چگونه است و زبانش میگیرد. از ماجرای اخراجاش از پرسپولیس هم برنامههای تلویزیونی پربیننده مثل نود تا روزنامههای پرتیراژ ورزشی نوشتهاند، حتی در سریال " سه پنج دو " هم به شکلی به آن پرداخته و
ماجرا تعریف شد. حال سوال این است، ایا این اپیزود به غیر از یک گریم البته حرفهای، به غیر از تمسخر و دلقکبازی نکته یا تلنگری دارد یا خیر؟ آیا نباید از پخش همین اپیزود در اینترنت و سایتها کمی نگران احوالات تلویزیون و برنامهسازان آن شد؟ چرا که اقدام فرهنگی این برنامه، درواقع ترویج مسخره کردن انسانها از سوی یکدیگر است. این همان فرهنگ به شدت غلط و سیاستکارانهایست که برای اقوام ایرانی اعم از کرد و ترک و رشتی و اصفهانی(والبته جدیدا شیرازیها) مشغول جوک سازی و تمسخر است.
شبگذشته در بخش شوخی با برنامه " هفت "، سعیشد با سواد و فرهنگ یک بازیگر مقابله شود.. شاید مدیران و عواملان برنامه قصد داشته باشند یا خوب بتوانند ادای " داوود رشیدی " را با نام " آقای فرشیدی " دربیاورند. اما اتفاقی که در قسمت گذشته(پنجشنبه شب) رخ داد تاسفآور بود. چند بازیگر ایرانی با زبان فرانسه یا کلا زبان آشنا هستند؟ مطمئنا یکی از باسابقهترین این بازیگرها " داود رشیدی " ست که زبان فرانسه خوبی دارد، اما جالب است که در این بخش تلاش شده بود از این عامل به عنوان یک نکته منفی در رفتار این بازیگر توانمد، یاد شود. واقعا چرا سواد و فرهنگ یک شخص انقدر خار چشم است؟ آیا این
رفتار، تصدیق همین جعل رواج یافتهای که عرض کردم، نیست؟
یا در همین برنامه گذشته با " رضا صادقی " که همه علاقمندان به حوزه موسیقی میدانند که او یک سال و اندیست به عنوان سفیر نیکوکاری در یک موسسه انتخاب شده و علیرغم سن کماش و البته محبوبیت مثال زدنیاش، رفتار جوانمردانه او در برابر ایتام، مردمی که دوستش دارند، نیازمندان و با همه اطرافیانش تا چه اندازه اهل بخشش است. اما در برنامه " خنده بازار " تمام این حسنها مورد تمسخر قرار میگیرد و جنوبی بودن این جوان رعنای ایرانی، به عنوان عاملی برای دعوا کردن با کاراکتر روبرویش در اپیزود " چارپایه داغ " مطرح میشود، آیا این تاسف ندارد، تمام آنچه که به عنون عاملان فرهنگی در
این مرز و بوم هستند، در یک برنامه جعلی مورد تمسخر قرار گیرد و جالب است که باید باور کنیم هیچکس در آن سازمان بلندبالای شیشهای و آکواریومی نیست که این تخریب فاجعهبار را متوجه شده باشد!؟
چرا در این برنامه تلاش میشود مثلا با شخصی چون " مسعود کیمیایی " و فیلمها و دیالوگهایش چنان برخورد سردستی و مبتذلی شود که بیش از آنکه ما را به یاد فیلمهای او بیندازد، دیالوگهای بیهدف و پراکنده بازیگر اپیزود " اعمال قانون ماشینها " ما را به این نشانه برساند که سینمای پنجاه ساله او - که از تعداد انگشتان دست و پای آقای برنامهساز و تهیهکننده " خنده بازار " بیشتر است - در این سالها برای مردم نتیجهای غیر از نکات منفی نداشته است.
جالبتر اینجاست که در یکی از قسمتهای اخیر مجموعة " قهوة تلخ " هم از طریق داستان فیلم " گوزنها " شوخی و طنز خوبی شکل میگیرد، اما نه تنها مخاطب منتقد، بلکه بخش عمومی جامعه نیز از آن استقبال میکنند.
این برنامه حتی شوخی با برنامه " هفت " و نود را هم بیشتر شبیه به یک دلقک بازی و سیرک تبدیل کرده است که بازیگران مجموعه شبیه فرد خاصی شوند و سپس هرچه که پیش آید خوش آید!
مطمئنا جای چنین برنامههایی و به ویژه با این سبک(فرم ساختاری - اپیزودیک) چندسالی در تلویزیون خالی بود، اما وااسفا که ترویج جوکنگاری برای اقوام و تاکید بر تمسخر یکدیگر به مردم نتیجه دیگری نداشت.
امام سجاد(ع) میفرمایند: گناهانى که باعثنزول عذاب مىشوند، عبارتاند از؛ ستم کردن شخص از روى آگاهى، تجاوز به حقوق مردم، و دست انداختن و مسخره کردن آنان.(معانى الاخبار، ص ۲۷۰)
عضو انجمن منتقدان و نويسندگان سينمايي