بازگشت ۷۰ هزار برگ اسناد مشروطه به ایران
آرشیو سلطنتی بریتانیا نزدیک به ۷۰ هزار برگ از اسناد تاریخ مشروطه ایران را به سازمان کتابخانه و اسناد ملی ایران باز گردانده است؛ اسنادی که اگر در اختیار پژوهشگران تاریخ معاصر قرار گیرد، میتواند وجوه ناگفته زیادی از تاریخ مشروطه را بازگو کند.
شرق:خبر بازگشت بيش از ۷۰ هزار برگ سند را صبح روز چهارشنبه اسحاق صلاحي، رييس جديد سازمان كتابخانه و مركز اسناد ملي ايران در حاشيه يك نشست خبري اعلام كرد. وي با اعلام اين موضوع كه فهرستنويسي و طبقهبندي اين اسناد در حال تكميل شدن است، گفت: اين اسناد متعلق به دهه اول قرن بيستم ، مصادف با نهضت مشروطه در ايران است و اين اسناد براي پژوهشگران ما فرصتي مغتنم است كه نگاه بريتانيا را به نهضت مشروطه درك كنند.
رییس کتابخانه ملی هیچ توضیح اضافهای درباره چگونگی باز پس دادن این اسناد به ایران و اینکه آیا همه این اسناد اصل هستند یا بخشی از آنها تصویری از اسناد هستند، نداده و تنها به این نکته بسنده کرده که این اسناد در تبادل میان محققان داخلی، کتابخانه و آرشیو ملی بریتانیا برگردانده شده است؛ تبادلاتی که امری مرسوم است. براساس اطلاعاتی که صلاحی و همچنین سایت سازمان کتابخانه و مرکز اسناد ملی منتشر کرده بخش مهمی از این اسناد درباره نقش انگلیسیها در جنبش مشروطه است. البته با توجه به اینکه آرشیو ملی بریتانیا اسناد را به صورت سالی نگهداری میکند، این اسنادی است که در میان
سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۱۹ از کنسولگریهای بریتانیا در تهران، بوشهر و بندرعباس گردآوری شده است.
به اين ترتيب در ميان اين اسناد سندهايي از موضوعات ديگري چون نقشههاي خليجفارس و ايران هم وجود دارد. از آنجا كه سالهايي كه اين اسناد به آنها تعلق دارد سالهاي مهمي در تاريخ ايران هستند كه در بيشتر حوادث آنها رد پاي سفارت و بهخصوص چرچيل شارژ دافر اين سفارت به چشم ميخورد، اين گزارشهاي ارسالي عوامل اين دولت از نقاط مختلف و اوضاع سياسي - اجتماعي شهرهاي سراسر ايران، بسيار حايزاهميت است. براساس اسنادي كه در وبگاه سازمان اسناد ملي گذاشته شده مهمترين موضوعات اين اسناد عبارتند از: مكاتبات مرتبط با مسايل آسياي ميانه، هند و عثماني، گزارشهاي محرمانه از مناطق مرزي نظير
سيستان، خليجفارس، محمره (خرمشهر)، فعاليتهاي دولت روسيه تزاري در ايران، شركت نفت ايران و انگليس، احداث راهآهن بغداد و كويت و اهميت احداث راهآهن در شمال ايران، جزاير خليجفارس، گزارشهاي سفارتخانه و كنسولگريهاي بريتانيا از وقايع مشروطه، تلگرافهاي اداره حكمراني هندوستان به سفارت انگلستان در ايران و نقشههاي متعدد از ايران، خليجفارس و افغانستان. بيشتر اين اسناد به زبان انگليسي بوده ولي برخي از مكاتبات به زبان فارسي نيز در اين مجموعه وجود دارد. آرشيو ملي بريتانيا يكي از قديميترين و مهمترين آرشيوهاي جهان است كه هر ۳۳ سال يكبار دست به آزادسازي اسناد خود
ميزند و امسال نيز اسناد سال ۱۹۸۰ را در اختيار پژوهشگران قرار داده است.