یک اتفاق ناخوشایند در جشنواره فیلم فجر
باید در تضادهای دوگانه شک کرد. از کجا معلوم که این تضادهای دوگانه اصلا وابسته به هم و یکی نباشند؟ در فلسفه معین ارزشی بیشتر از نامعین دارد همان طور که ارزش نمود کمتر از حقیقت است.
وطن امروز: در طول سالیانی که گذشت آنقدر ناداوریها و نگاههای سیاسی در جشنواره فیلم فجر حاکم بوده است که هیچگاه نتوانستهایم مطالبات مردمی را از برگزارکنندگان این جشنواره طلب کنیم اما وظیفه پیامرسانی نگارنده حکم میکند برای تنویر افکار عمومی گام بردارم و صادقانه بگویم در ۲ سال گذشته جشنواره فیلم فجر در مرحله انتخاب با حب و بعض نگاه میکند. متاسفانه آنچه از معاونت سینمایی فعلی دیدهایم نگاهی چنین بوده که برخی همیشه مغضوب بودهاند. روحالله حجازی نیز از این دایره مستثنا نبوده و نیست. دامنه این حب و بغض از فیلم از میان ابرها آغاز شده و همچنان ادامه دارد. از طرفی
اظهارنظرهای مدیریت جشنواره فجر فوقالعاده آزاردهنده است. ابتدا در برنامه هفت شرکت میکنند و میفرمایند از تاریخ ایکس هیچ فیلمی پذیرفته نمیشود و چندی بعد در برنامه پارک ملت با قاطعیت میگویند تعداد فیلمهای بخشهای مسابقه از ۲۶ فیلم فراتر نمیرود. البته آنچه عنوان شد دغدغه نگارنده نیست. امسال بیشتر از هر سال دیگری شبهات فراوانی درباره آثار بخش مسابقه به وجود آمده. برای همین پیگیر شدیم تا فیلمی را که وحید پوریامین و حجتالاسلام رسایی پسندیده بودند تماشا کنیم تا متوجه شویم کارگردانی که این همه مورد توجه اهالی رسانه است چرا فیلمش در جشنواره نیست؟ و برای نخستین
بار کنکاشی را آغاز کردیم تا متوجه شویم آیا درباره روحالله حجازی با حب و بغض تصمیم گرفته شده است یا خیر؟ بعد از تلاشهای فراوان موفق به تماشای فیلم حجازی شدم و بعد از اتمام فیلم دریافتم درباره این اثر بدیع و فوقالعاده جفا شده است و حالا میتوانم به این هیات انتخاب و برگزارکنندگان جشنواره معترض باشم که چرا اثری چنین موثر و متفاوت را از جشنواره کنار نهادهاند.
«زندگی خصوصی آقا و خانم میم» در نگاه نخست ازچنگک انداختن به قاعدههای کلاسیک و مرسوم سینما در نوع روایت و ساختار پرهیز کرده است و اتفاقا نکته جالب درباره فیلم حجازی این است که روایتی را دستمایه کارش قرار داده که در جامعه امروز شهری یک معضل اجتملاعی در بافت روابط زن و شوهری به حساب میآید. محسن و آوا، زوج جوان، زیبا و متکی به نفس با فرزندشان از ناکجاآبادی به تهران آمدهاند. طبقه کاری و اجتماعی مرد در حال ارتقاست اما در آزادراه مدرنیتی که مرد پیشتازانه با تغییر در موقعیت اجتماعیاش میخواهد دستی به قالب تهماندههای ذهنیاش ببرد، موفق نمیشود. او در این
حرکت پرشتاب، همسرش را در این آزادراه رها میکند اما میداند که میلی به این کار ندارد و زن همچون عروسکی به همه خواستههای مرد تن در میدهد اما مولفه شک، شکافی است که به روایت این زن و مرد راه پیدا میکند تا حرکت پرشتاب این مرد در این آزادراه با کندی صورت پذیرد.
فیلمنامهای فوقالعاده زیبا از علی طالبآبادی که راجع به رابطه زوجی است که زندگی خود را با عشق ادامه میدهند و اکنون بعد از سالها آنچه را که میخواستند بهدست آوردهاند. این فیلم سرنوشت عشقهای رمانتیکی را نشان میدهد که مولفه شک میتواند قصر دوست داشتنی رابطه زن و شوهری را به یک ویرانه تبدیل کند. فیلم صادقانه تابوت پوسیده روابط زن و شوهری را میگشاید و اخلاق پوسیده مردانه که به زن به چشم اسبابالمطبخ نگاه میکند را میکاود. به دوستان نگران، صادقانه بگویم که هیچ انگاره لیبرالیستی و هیچ انگاره فمنیستی در فیلم وجود ندارد. زوجی که خود را پویا و آماده
تغییر نشان دادهاند، رؤیایشان محقق میشود اما بلاهت ناشی از شک است که پتکی بر ذهن واپسگرای شخصیت محسن میکوبد و رویای محسن و آوا در زندگی زناشویی به کابوسی تمامعیار بدل میشود؛ کابوسی که ارمغان رویاپردازی است. داستان فیلم «زندگی خصوصی آقا و خانم میم» قصه روزمرگی یک زن و شوهر در زمانی خاص نیست بلکه یک دیدگاه وسیع جهانی را در خود پنهان دارد. توفانی که پس از تولد یکباره شک میان این زوج زندگیشان را درمینوردد، چنان هولناک است که بیننده را به این فکر وامیدارد که کاش محسن از ناکجاآبادش به تهران نیامده بود و دل درگرو «تغییر» و «دگرگونی» نمینهاد. فیلم به هیچ
اثر فرنگی خاص شباهت ندارد اما رگههایی از «جاده انقلابی»(سام مندس) و «چه کسی از ویرجینا وولف میترسد»(مایک نیکولز) و رگههایی از مولفه وودی آلن در این فیلم نه به صورت کمدی بلکه در فضایی کاملا جدی اما مطابق با فرهنگ عامه ایرانی به چشم میخورد. جذابیت آوای جوان در ذهن مرد آرزومند، به صورت یک شک پرماجرا شکل میگیرد. صرفنظر از رفتار گاه خشن مرد در انتها، بدعت تازهای از روابط رمانتیک زناشویی با شمایلی واقعگرایانه را در یک فیلم میبینیم. وحشت مرد و رفتار خشن وی بابت حضور فرزندی دوباره میان این زن و مرد کاملا ملموس است و همه این اتفاقات به یک سرانجام نیکو ختم
نمیشود. هرچند پایان تراژیک فیلم بازتابی از ساختار زناشویی است اما قالب ساختار سنتگرا را تقبیح نمیکند بلکه بحثهای زن و شوهر، تضاد آرزوهایشان را با واقعیت و نیز بلندپروازی و مسؤولیتپذیری مرد را نقد میکند. کلیت فیلم روایتی بیطرفانه از جایگاه زن در بافت اجتماعی است و سعی میکند زاویه نگاهی که به زن صورت میپذیرد و عمدتا نگاهی اسباب مطبخی است را از زوایای دیگری بررسی کند. در نهایت فریاد دردمندانه این زن در فرار از خودروی مرد آشکار میشود. اما نمایش درد و رنج یک زن توسط نویسنده و کارگردانی که مرد هستند را باید هنرمندانه برشمرد. کاملا مشخص است که
دیدگاههای مدرن حجازی و نویسنده، علی طالبآبادی که بیشتر به رمانهای «پیتر یتز» شباهت دارد در تقابل با سنت نیست و حجازی سعی میکند در این فیلم به بدنه روابط زن و شوهری نگاهی سنتگرا داشته باشد و تاثیرات مدرنیته را در عوض بررسی کند. احساس مصیبت قریبالوقوعی که در بخشهای انتهایی این فیلم نهفته است را تماشاگر عادی سینما نیز میتواند درک کند.
مهتاب کرامتی دیالوگهای خود را به طرز وسواسآمیز و جنونآمیزی ادا میکند. گویی صداها را به صورت حلقه و دود از دهان خود خارج میکند. او برداشت گستردهای از شخصیت آوا داشته و در نشان دادن این کاراکتر به افراط کشیده نمیشود. شاید نخستین باری باشد که «وزن» بازیگری او با خطوط ترسیمشده داستانی همسو میشود و در چند دقیقه از کل فیلم، بیان کرامتی مثل سایر آثارش اغراقآمیز به نظر نمیرسد. ما در طول روز زن و شوهرهای فراوانی را میبینیم که ظاهرا موفق و خوشبخت به نظر میآیند اما درون جهمنی از شک زندگی میکنند. غیر از همه اینها باید به کارکرد اجتماعی فیلم توجه کرد.
اگر سری به دادگاههای خانواده بزنید متوجه خواهید شد که جنون شک و این بیماری دیوانهوار چه قصرهایی را به ویرانه بدل کرده است. حجازی در این فیلم ما را با حقایق دردناکی در زندگی زناشویی آشنا میکند و روند فروپاشی یک ازدواج را به نمایش میگذارد.
«زندگی خصوصی آقا و خانم میم» یکی از دقیقترین و پیچیدهترین درامهای زن و شوهری است که مفهوم و نوع پیامش کهنه نخواهد شد. بیاغراق مینویسم که تنشها و هیجانهای این درام از هر تریلر حماسی برای آدمهای روزگار ما چالشبرانگیزتر است و نقطه قوت آن دو بازیگری است که در عین پختگی، مقابل هم قرار گرفتهاند. فیلم تازه حجازی بیشک حرفهایی برای گفتن دارد اما مخاطب تا چه اندازه با آن ارتباط برقرار میکند؟ مخاطبی که زندگی زناشویی او دستخوش مرارتهای فراوانی شده است، میتواند درک کند چه اتفاق دهشتناکی در این فیلم میافتد. کارگردان و گروه همراهش کار خود را خوب
انجام دادهاند و جوهر وجودی بدنه روابط زناشویی را به خوبی کاویدهاند، از این جهت میتوان بارها و بارها فیلم را ستایش کرد. این فیلم برای همه اقشار جامعه و افراد متأهل ساخته شده است که صرفنظر از خوبی یا بدی رابطه آنها، لحظههای پرتردیدی را که بیشتر همسران در زندگی خود از سر گذراندهاند، نشان میدهد. در بیشتر این لحظات، این سوال برای همسران بهوجود میآید که از طرف مقابل میخواهند بپرسند که واقعاً تو کی هستی و من این چند سال با چه کسی زندگی میکنم؟
مراحل یقین، رابطه یقین با علم، ایمان، جهل و حقیقت، یقین در اعتقادات، ضرورت کسب یقین در زندگی زناشویی و… آثاریقین. بخش انتهایی رابطه یقین و عمل، نقش یقین در عمل، معرفت و تجربه در کسب یقین، شرایط و راههاى وصول به یقین و موانع وصول به یقین در جدال با مقوله شک به نبردی شوالیهوار میرود. حال چطور ممکن است فیلمی که این حجم از مفهوم را به اندازه ۱۰ کتاب فلسفی - اجتماعی به بیننده القا میکند از جشنواره کنار گذارده میشود. بنده به خاطر تنویر اذهان عمومی این موضوعات را با مردم در میان میگذارم که یکی از آثار فاخر امسال به دلیل همین حب و بغضها از جشنواره فیلم فجر
کنار نهاده شده است و اهالی رسانه نیز از قضاوت درباره فیلمی محروم هستند که فوقالعاده جذاب است و پرداخت خوبی دارد، ضمن اینکه بر اساس تئوری سالمسازی جامعه ساخته شده است و هزاران مفهوم دینی را میتوان در آن یافت.
ابراهیم حاتمیکیا در مقام بازیگر چنان بازی جذابی ارائه میکند که دیدنش میخکوبتان میکند. بودن این فیلم در بخش مسابقه به این جشنواره و فیلمهای ضعیفش وجاهت خواهد بخشید.