قیام کربلا؛ قوام دهنده پایدار فرهنگ شیعه
قیام عاشورا به عنوان " الگویی " منحصر به فرد است که قوام بخش و انسجام دهنده فرهنگ شیعه محسوب میشود.
- احیای فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر
جامعه همانند یک سیستم، متشکل از اجزایی است که هر جزء منجر به ایجاد اختلال در کارکرد سایر اجزا و نهایتاً کل جامعه و سیستم میگردد. از این رو در پی ایجاد هرگونه اختلال در هر جزء میبایست که به سرعت و دقت آن اختلال را از آن جزء یا اجزاء رفع ساخته و کارکرد صحیح را به آن بازگرداند.
بدیهی است که نوع، میزان و ایجاد اختلال در هر جزء نسبت به سایر اجزا متفاوت است. در این که اختلال در کدام جزء مهمتر است، بسته به اهمیت و کارکرد اولویت آن جزء دارد. اگر انسان را نیز به عنوان یک سیستم در نظر بگیریم ایجاد اختلال در جزء مغز و یا جزء قلب بسیار پراهمیتتر از ایجاد اختلال در دست یا پای اوست. جامعه و هر سیستم دیگر زمانی حیات مستمر و با دوام خواهد داشت که راهکار و مکانیسمی صحیح در برخورد با جلوگیری و رفع اختلالات به وجود آمده، در آن داشته باشد. اسلام به عنوان دین کامل، جامع و مانع در این باره از مکانیسم و راهکار مهم " امر به معروف و نهی از منکر " بهره میجوید.
امام خمینی(ره) هم با درک اهمیت امر به معروف و نهی از منکر دربرابر رژیم پهلوی حرکت انقلابی خویش را آغاز نمود. در این راستا امام نه تنها تقیه را به عنوان یک مانع در برابر امر به معروف و نهی از منکر ارزیابی نکرد؛ مسألهای که در طول تاریخ تشیع با ارائه تفسیری خاص از آن به عنوان مانعی در راه امر به معروف و نهی از منکرمتجلی گشته بود، بلکه آن را در ادامه بحثامر به معروف و نهی از منکر مورد تحلیل قرارداد که توسط آن میتوان اصول دین و مذهب را حفظ کرد و از تفرقه مسلمین جلوگیری نمود.
امام حرکت انقلابی خویش را بر این اساس از سال ۴۲ به منظور اصلاح جامعه آغاز کرد و مردم را به مبارزه با بزرگترین منکرات(ظلم و استبداد، فداشدن عدالت و…) دعوت کرد.
شهید مطهری در اینباره مینویسد: «ندای امام(ره) از قلب و فرهنگ و از اعماق تاریخ و از ژرفای روح این ملت بر میخواست. مردمی که در طول ۱۴ قرن حماسه محمد، علی، زهرا، حسین، زینب، سلمان، ابوذر و صدها هزار زن و مرد دیگر را شنیده بودند و این حماسهها با روحشان عجین شده بود، بار دیگر همان ندای آشنا را از حلقوم این مرد شنیدند».
- کارکرد جامعه پذیری
اندیشمندان، فرهنگ را اینگونه تعریف میکنند: «مجموعه عناصر معنوی و مادی که در سازمانهای اجتماعی جریان مییابند و از نسلی به نسل دیر منتقل میشوند، میراثاجتماعی با میراثفرهنگی نام دارد. فرهنگ معنوی عبارت است از: مجموعه دستاوردهای جامعه در تمام زمینههای علم، هنر، اخلاق و فلسفه. فرهنگ مادی به مجموعه وسایل تولیدی و دیگر ارزشهای مادی گفته میشود که شامل ساختار اقتصادی یا زیر ساخت جامعه است».
بی شک فرهنگ شیعه با وجود منابع عظیم الشأن قرآن و سنت پیامبر و ائمه معصومین(ع) و الگوهای فرهنگی مذهبی دارای چنان پتانسیل عظیمی است که کارویژه انتقال فرهنگی را از نسلی به نسل دیگر امکان پذیر میسازند.
در این میان قیام عاشورا به عنوان " الگویی " منحصر به فرد است که قوام بخش و انسجام دهنده فرهنگ شیعه محسوب میشود. قیام امام حسین(ع) در سال ۶۱ هجری در برابر ساختار سیاسی زمان خویش به یک نحوی به الگویی فرازمانی مبدل گشته و به صورت " فرهنگ سیاسی " خاص جلوهگر شده است.
بهرهگیری صحیح از الگوهای فرهنگی در هر مکتب و نظام فکری از ظرافت خاصی برخوردار است. محیا نمودن شرایط و زمینهها در جهت بهرهگیری از الگو نیز از عواملی است که درایت خاص خود را نیازدارد. " محرم و صفر " به سهولت این شرایط و زمینهها را برای بهرهگیری از الگوی قیام عاشورایی فراهم آورده است که در عین این سهولت، ممتنع نیز است. زیرا چه بسا به غلط از این الگو استفاده شود، چرا که از محرم و صفر نباید صرفاً به زمینهای در جهت تباکی و تکمیل مجالس و کمیت تباکی بهره برد، بلکه آنچه که مهم است در کنار این کمیتها، کیفیت است. کیفیت به این معنا که از این مجالس در جهت بهرهبرداری
در انتقال دادههای مکتب و نظام شیعه به ویژه بعد سیاسی آن استفاده نمود.
چنانکه امام خمینی(ره) در این باره فرمود: «مجلس عزا نه برای این است که گریه بکنند برای سید الشهدا و اجر ببرند، البته این هم است، بلکه مهم آن جنبه سیاسی است که ائمه ما در صدر اسلام نقشهاش را کشیدهاند که تا آخر باشد و آن، این اجتماع تحت یک بیرق، اجتماع تحت این است و هیچ چیز نمیتواند این کار را به مقداری که عزای حضرت سید الشهداء در او تأثیر دارد، تأثیر کند».
در جایی دیگر نیز با تأکید بر بعد سیاسی بودن قیام عاشورا و مجالس آن میفرماید: «شما انگیزه این گریه و این اجتماع در مجالس روضه را خیال نکنید که فقط این است که ما گریه کنیم بر سید الشهداء، نه سید الشداء احتیاج به این گریهها دارد و نه این گریهها خودش یک کاری از آن میآید… مسئله، مسئله گریه و تباکی نیست، مسئله سیاسی است که ائمه ما با همان دید الهی که داشتند میخواستند این ملتها را بسیج کنند و یکپارچه کنند از راههای مختلف، تا آسیب پذیر نباشند».
به همین جهت، امام(ره) مهمترین هدف مجالس حسینی را، در برگیری محتوای سیاسی آنه میداند: «این جنبه سیاسی این مجالس، بالاتر از همه جنبههای دیگری است که هست».
…
به نقل ازکتاب "آموزههای سیاسی قیام عاشورا"