وقتی مولوی انسانها را توصیف می کند
آری، فطرت انسانی، که خداوند بندگانش را بر آن خلق کرده، فطرتی خدایی و خداخواه و پاک و زیباست.
سرویس مذهبیافکارنیوز- انسان دارای دو حال است: یکی حال فطری، که او را در هنگام گرفتاری و برخورد با شرور به رجوع به پروردگارش هدایت می کند و هنگام گشایش و رفاه و نعمت او را به سپاس گزاری از خداوند و کمک به نیازمندان دعوت می کند؛ و دیگری حال دعای اوست که در مشکلات او را متوجه اسباب ظاهری می کند و در میان قلب او و توجه به خداوند، حایل می شود و در نعمت و گشایش هم، او را به سوی غفلت و بخل و فخر فروشی می خواند.
آری، فطرت انسانی، که خداوند بندگانش را بر آن خلق کرده، فطرتی خدایی و خداخواه و پاک و زیباست:
«فَاَقِم وَجهَکَ لِلدّینِ حَنیفاً فِطرَتَ اللهِ الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیها؛ پس روی خود را متوجه آیین خالص پروردگار کن. این فطرتی است که خاوند انسانها را بر آن آفریده.» ۱
انسان رو به جلو و در مسیر صعود انسانی است که در مسیر فطرت حرکت می کند؛ اما کسی که از این مسیر خارج باشد و به فرمانها و هدایتهای فطرت تن ندهد انسانی رو به عقب و در مسیر سقوط است.
حرکت در مسیر فطرت خدایی و انحراف از این مسیر به انسان دو گونه شخصیت و دو نوع گرایش و طلب می دهد: آنهایی که در مسیر فطرت اند نوعی گرایش و خواسته و طلب دارند و آنهایی که منحرف از فطرت اند نوعی دیگر.
اگر انسانها به ندای فطرت خود پاسخ صریح و صحیح و سریع و کامل دهند، به حد اعلای کمال می رسند؛ و اگر به طور کامل به درخواست فطرت پشت پا بزنند و بی اعتنایی کنند، در نازل ترین مراحل هستی قرار می گیرند؛ و البته گروهی هم در وسط این دو دسته اند.
مولوی به زیبایی این سه گروه را توصیف کرده است:
وین بشر هم زامتحان قسمت شدند
آدمی شکل اند و سه امت شدند
یک گره مستغرق مطلق شدند
همچو عیسی با ملک ملحق شدند
نقش آدم، لیک معنی جبرییل
رسته از خشم و هوی و قال و قیل
قسم دیگر با خران ملحق شدند
خشم محض و شهوت مطلق شدند
وصف جبریلی در ایشان بود و رفت
تنگ بود آن خانه و آن وصف رفت
مرده گردد شخص کو بی جان شود
خر شود چون جانِ او بی آن شود
او زحیوانها فزونتر جان کند
در ان باریک کاریها کند
مکر و تلبیسی که او داند تنید
آن زحیوان دیگر ناید پدید
ماند یک قسم دگر اندر جهاد
نیم حیوان نیم حی با رشاد
جان زهجرِ عرش اندر فاقه ای
تن ز عشق خار بُن چون ناقه ای
جان گشاید سوی بالا بالها
در زده تن در زمین چنگالها
گوی شو می گرد بر پهلوی صدق
غلط غلطان در خمِ چوگان عشق
کاین سفر زین پس بود جذب خدا
وان سفر بر ناقه باشد سیر ما
منبع: آیه های زندگی نگین هستی، ص۱۲۳-۱۲۴.