برای سنگین کردن ترازوی اعمال
سکانس های ماندنی پس از مرگ
سنجیدن اعمال در روز قیامت حق است و هر کس ترازوى حسنات و خوبیهاى او سنگین باشد رستگارمی شود. یکى از مواقف هولناک قیامت، موقف میزان و سنجش اعمال است.
به گزارش افکارنیوز، در بخش های پیشین این نوشتار به برخی از توقف گاه ها و موقف هایی که انسان پس از مرگ با آنها مواجه می شود اشاره کرده و مطالب در رابطه با قبر، فشار قبر، سوال دو فرشته و مامور الهی بنام(نکیر و منکر) در قبر، رویدادهای برزخ و برپایی قیامت و هول و هراس و ترس فراوان انسان هنگام قرار گرفتن در این مواقف را یادآور شدیم. حال ادامه مسیر انسان پس از ترک دنیا.
میزان؛ یکى از مواقف هولناک قیامت، موقف میزان و سنجش اعمال است و خداوند در این باره مى فرماید: «و الوزن یومئذ الحق فمن ثقلت موازینه فاولئک هم المفلحون و من خفت موازینه فاولئک الذین خسروا انفسهم بما کانوا بآیاتنا یظلمون» یعنى وزن و سنجیدن اعمال در روز قیامت حق است پس هر کس ترازوى حسنات و خوبیهاى او سنگین باشد از رستگاران و هر کس سبک باشد از زیانکاران خواهد بود و آنها به خاطر انکار آیات ما از ستمکارانند.
و در سوره قارعه فرموده: «القارعة ما القارعة … قارعه یعنى قیامت به جهت آنکه دلها را به ترس و فزع مى کوبد؛ پس معنى چنین است: قیامت و چیست قیامت؟ و چه دانا کرد تو را که چیست آن؟ روزى که مردم مانند پروانه پراکنده اند و کوهها مانند پشم حلاجى شده؛ پس آن کس که حسناتش سنگین باشد در عیش و خوشى پسندیده است و آن کس که حسناتش سبک باشد جایگاهش هاویه است و تو چه مى دانى هاویه چیست؟ آتشى است بسیار سوزنده.
بدان که براى سنگین کردن میزان حسنات شاید هیچ عملى مانند صلوات بر حضرت رسول و آل او و مانند حسن خلق نباشد.
برای سنگین کردن ترازوی اعمال مان چه کنیم؟
۱ - شیخ کلینى رحمه الله علیه به سند معتبر روایت کرده که حضرت امام محمد باقر علیه السلام یا امام صادق علیه السلام فرمودند: هیچ میزانى سنگین تر از صلوات بر محمد و آل محمد صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین نیست. وقتى میزان اعمال انسان سبک باشد در آن صلوات گذارند و سنگین شود.
۲ - از حضرت رسول صل الله علیه وآله مرویست که فرمود: من روز قیامت نزد میزانم، پس هر که گناهانش بسیار باشد که کفه سیئاتش سنگین باشد صلواتى را که براى من فرستاده بیاورم تا کفه حسناتش سنگین شود.
۳ - و نیز شیخ صدوق از حضرت امام رضا علیه السلام نقل کرده که فرمود: هر که قدرت نداشته باشد بر چیزى که گناهانش را برطرف کند پس بسیار صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد که آن، گناهان را خراب و ویران مى کند.
۴ - از دعوات راوندى نقل است که حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود که هر کس به من هر روز سه مرتبه و در هر شب سه مرتبه از روى حب و شوق بر من صلوات فرستد بر خداوند سزاوار است گناهان او را که در آن شب و آن روز کرده است بیامرزد.
۵ - و نیز از آن حضرت مروى است که در رؤیا دیدم عمویم حمزه بن عبدالمطلب و برادرم جعفر بن ابى طالب را که در پیش آنها طبقى است از سدر؛ پس یک ساعتى از آن میل کردند پس از آن، سدر مبدل شد به انگور، پس یک ساعتى از آن خوردند پس از آن، انگور رطب شد، پس یک ساعتى از آن میل کردند. من نزدیک ایشان رفتم و گفتم: پدرم فداى شما باد چه عملى یافتید که از همه اعمال افضل باشد؟ گفتند: پدران و مادران ما فداى تو باد، ما بهترین اعمال را صلوات بر تو، و سقایت آب، و محبت على بن ابى طالب(ع) یافتیم.
۶ - و نیز از آن حضرت مرویست که هر کس بر من صلوات بفرستد پیوسته ملائکه براى او استغفار مى کنند.
۷ - شیخ کلینى از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده که فرمود: هر گاه نام پیامبر برده شود پس بر او صلوات بسیار فرستید.
زیرا هر کس بر پیامبر صلوات بفرستد خداوند هزار صلوات بر او فرستد و فرشتگان و مخلوقات الهى بر او صلوات فرستند.
۸ - شیخ ابوالفتوح رازى روایت کرده از حضرت رسول صلى الله علیه و آله که فرمود: در شب معراج چون به آسمان رسیدم ملکى را دیدم که هزار دست داشت در هر دستى هزار انگشت و مشغول حساب و شماره کردن با انگشتان بود از جبرئیل پرسیدم که این ملک کیست و چه چیزى را حساب مى کند؟ جبرئیل گفت: این ملکى است موکل بر دانه هاى باران، حفظ مى کند که چند قطره از آسمان به زمین نازل شده. پس من به آن ملک گفتم که تو میدانى از زمانی که حق تعالى دنیا را خلق کرده است چند قطره باران از آسمان به زمین آمده است؟ گفت: یا رسول الله قسم به آن خدایى که تو را به حق فرستاده به سوى خلق، غیر از آن که من مى دانم چند قطره
باران از آسمان به زمین نازل شده، به تفصیل هم مى دانم چند قطره به دریا فرود آمده و چند قطره در بیابان و چند قطره در معموره و چند قطره در بستان و چند قطره در شوره زار و چند قطره در قبرستان.
حضرت فرمود: من تعجب کردم از حفظ و تذکر او در حساب خود. پس گفت: یا رسول الله، با این حفظ و تذکر و دستها و انگشتان که دارم حساب کردن یک چیزى را قدرت ندارم. گفتم: آن چیست؟ گفت: قومى از امت تو که در جایى حاضر مى شوند و اسم تو نزد ایشان برده مى شود پس بر تو صلوات مى فرستند من قدرت ندارم ثواب آنها را شماره و حساب کنم.
۹ -روایت شده که هر که بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید: «اللهم صل على محمد و آل محمد و عجل فرجهم» نمیرد تا امام قائم علیه السلام را درک نماید.
آیه ای امام حسین علیه السلام و حضرت یوسف قرائت کردند
از «انس بن مالک» منقول است که گفت: وقتى در خدمت حضرت رسول صلى الله علیه و آله بودم بر تن شریف آن جناب بردى بود که حاشیه و کنار آن غلیظ و زبر بود، که ناگاه عربى بیابانى نزدیک آمد و رداى آن حضرت را گرفت و بشدت کشید به نحوى که حاشیه ردا در بن گردن آن جناب اثر کرد؛ پس گفت: اى محمد بر این دو شتر من از مالى که نزد تست، بارش کن زیرا که آن مال خدا است نه مال تو و نه مال پدر تو. حضرت در جواب او سکوت نمود، آنگاه فرمود: مال، مال خدا است و من بنده خدا هستم؛ پس فرمود: اى اعرابى آیا از تو قصاص کنم؟ گفت: نه. حضرت فرمود: چرا؟ گفت: زیرا که شیوه و خلق تو آنست که بدى را به بدى مکافات نمى کنى. حضرت
خندید و امر فرمود که بر یک شتر او جو بار کردند و بر شتر دیگرش خرما.
مؤلف گوید: که ذکر این روایت در این مقام به خاطر تبرک و تیمن است نه براى بیان حسن خلق حضرت رسول صلى الله علیه و آله یا ائمه هدى علیهم السلام، زیرا که شخصى را که حق تعالى در قرآن کریم به خلق عظیم یاد مى فرماید و علماى فریقین در سیرت و خصال حمیده اش کتابها نوشته اند یک دهم آنچه را که در حضرت وجود داشته بیان نکرده اند.
از عصام بن المصطلق شامى نقل شده که گفت: وقتى داخل مدینه معظمه شدم حسین بن على علیهما السلام را دیدم که با روش نیکو و اخلاق پسندیده اش، مرا به شگفتى انداخت پس مرا واداشت که کینه درونى خود را که از پدرش داشتم ظاهر کنم پس نزدیک شدم و گفتم: توئى پسر ابوتراب؟
فرمود: بلى. و من هر چه توانستم به آن حضرت و پدرش دشنام گفتم. پس نظرى از روى عطوفت و مهربانى به من کرد و فرمود: «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم خذ العفو و اءمر بالعرف و اعرض عن الجاهلین - الى قوله تعالى - ثم لا یقصرون» و این آیات اشارت است به مکارم اخلاق که حق تعالى پیغمبرش را به آن آراست؛ از جمله آن که به حداقل از اخلاق مردم اکتفا کند و متوقع زیادتر نباشد و بدى را به بدى مکافات ندهد و از نادانان روى گرداند و در مقام وسوسه شیطان به خدا پناه برد.
پس به من فرمود: بر خود کار را سبک بشمار و از خدا آمرزش خود و مرا بخواه؛ همانا اگر از ما طلب یارى کنى تو را یارى مى کنیم و اگر طلب بخشش کنى تو را عطا مى کنیم و اگر طلب ارشاد کنى تو را ارشاد کنیم. عصام گفت: من از جسارتهاى خود پشیمان شدم. آن حضرت با فراست پشیمانى مرا متوجه شد و فرمود: لا تثریب علیکم الیوم یغفر الله لکم و هو ارحم الراحمین - و این آیه شریفه حکایت کلام حضرت یوسف پیغمبر(ع) است به برادران خود که در مقام عفو از تقصیر آنها فرمود که عتاب و ملامتى بر شما نیست؛ خداوند شما را بیامرزد و اوست ارحم الراحمین –
پس به من فرمود که تو از اهل شامى؟ عرض کردم: بلى فرمود: شنشنة اعرفها من اخزم - و این مثلى است که حضرت به آن تمثل جست - یعنی این دشنام و ناسزا گفتن به ما، عادت و خوى اهل شام است که معاویه در میان آنها سنت قرار داده پس فرمود: هر حاجتى که دارى با گشاده رویى از ماه بخواه تا به تو بدهم. عصام گفت: این اخلاق شریفه آن حضرت در مقابل آن جسارتها و دشنامها که از من سر زد چنان زمین بر من تنگ شد که دوست داشتم که به زمین فرو مى رفتم لاجرم از نزد آن حضرت آهسته بیرون شدم در حالى که به مردم پناه مى بردم به نحوى که آن جناب ملتفت من نشود و مرا نبیند، ولى بعد از آن مجلس هیچ کس مانند او و پدرش محبوب
تر نزد من نبودند.
نقل است که روزى مالک اشتر از بازار کوفه مى گذشت و بر تن او پیراهن و عمامه اى از خام بود. یکى از بازاریان که او را نمى شناخت به نظر حقارت به او نگاه کرد و از روى استهزاء و استخاف گلوله گلى به طرفش پرتاب کرد. مالک از او بگذشت و چیزى به او نگفت. پس به آن مرد گفتند که آیا مى دانى به چه کسى این اهانت و استهزاء نمودى؟ گفت: نه. گفتند: این شخص مالک اشتر، یار امیرالمؤمنین علیه السلام بود. آن مرد ترس و لرزه گرفت و عقب مالک برفت تا او را دریابد و عذرخواهى نماید؛ مالک را در مسجد یافت که به نماز ایستاده. چون از نماز فارغ شد، آن مرد روى پاهاى مالک افتاد که ببوسد، مالک فرمود: چرا چنین مى
کنى؟ گفت از آن کارى که کرده ام عذر مى خواهم مالک فرمود: که بر تو باکى نیست به خدا سوگند که من داخل مسجد نشدم مگر براى آنکه براى تو استغفار کنم.
شیخ مرحوم در خاتمه مستدرک از جناب خواجه نصیر الدین طوسى قدس سره نقل کرده که روزى از جانب شخصى کاغذى به دستش رسید که در آن کلمات زشت گفته بودند؛ از جمله این کلمه زشت در آن بود یا کلب بن کلب. خواجه چون آن کاغذ را مطالعه فرمود جواب آنرا به متانت و عبارات خوش مرقوم داشت بدون یک کلمه زشتى؛ از جمله مرقوم فرمود که قول تو خطاب به من: اى سگ، صحیح نیست زیرا که سگ به چهار دست و پا راه مى رود و ناخنهایش بلند و دراز است ولى من قامتم راست است پوستم آشکار و نمایان است، نه آنکه مانند سگ، پشم داشته باشم من بر خلاف سگ حرف مى زنم و مى خندم پس این صفاتى که در من است با سگ جور نمى آید در این
صورت نمى توانم سگ باشم.
مؤ لف گوید که این اخلاق شریف از این محقق جلیل، تعجبى ندارد زیرا که آیت الله علامه حلى رضوان الله علیه در حق او فرمود که این شیخ افضل عصر خود در علوم عقلیه و نقلیه بود و کتب بسیارى در علم و حکمت و احکام شرعیه بر مذهب امامیه تالیف فرموده است.
خواجه این حسن خلق را از رجوع به دستورالعمل و کردار ائمه اطهار صلوات الله علیهم گرفته است؛ آیا نشنیده اى که حضرت امیرالمؤ منین علیه السلام شنید که مردى قنبر را دشنام مى دهد، قنبر خواست که دشنام او را برگرداند که حضرت او را ندا کرد: مهلا یا قنبر «آرام باش اى قنبر» بگذار که این شخص دشنام دهنده خوار باشد همانا با سکوت خود خداوند رحمان را خشنود مى کنى و شیطان دشمن خود را شکنجه مى دهى؛ سوگند به خداوند که مؤمن خدا را با حلم و بردبارى خشنود مى کند و با خاموشى خود شیطان را خشمناک مى سازد.
موقف هفتم: حسابرسى
از جمله مواقف مهوله، موقف حساب است. خداوند در این باره مى فرماید: «اقترب للناس حسابهم و هم فى غفلة معرضون» وقت حساب مردم نزدیک شد مردم از اندیشه و تفکر در آن غفلت داشته و از آن رو گردانند. و قال الله تعالی: «و کاءیّنْ من قریة عتت عن امر ربها و رسله فحاسبناها حسابا شدیدا» بسا از قریه یعنى اهل قریه که از فرمان پروردگار خود و پیغمبران خدا سرکشى کردند و براى ایشان حساب و عذابى سخت خواهد بود، پس کیفر کارهاى خود را چشیدند.
شیخ صدوق از اهل بیت علیهم السلام روایت کرده که حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود: روز قیامت قدمى برداشته نمى شود تا از فرد چهار چیز سئوال کنند: الف) از عمر او که در چه چیزى صرف کرده؟ ب) جوانى خود را که در چه چیزى سپرى ساخته؟ ج) از مالش که از کجا پیدا کرده و در چه مواردى خرج نموده؟ ح) از محبت ما اهل بیت علیهم السلام.
شیخ طوسى رحمه الله علیه از حضرت امام باقرعلیه السلام روایت کرده که فرمود: اول چیزى که از بنده حساب مى کشند نماز است، پس اگر قبول شد چیزهاى دیگر هم قبول خواهد شد.
شیخ صدوق روایت کرده که روز قیامت صاحب قرض مى آید و شکایت مى کند، اگر آنکه قرض گرفته است حسنات دارد از براى صاحب قرض مى گیرند و اگر حسنه ندارد گناهان صاحب قرض را به او مى دهند.
شیخ کلینى از حضرت على بن الحسین صلى الله علیه و آله روایت کرده که از براى اهل شرک ترازو نصب نمى شود، ایشان را فوج فوج بى حساب به جهنم مى برند زیرا نصب موازین و نشر دواوین از براى اهل اسلام است.
شیخ صدوق از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که چون روز قیامت شود و بنده مؤمن را از براى حساب باز دارند که هر دو از اهل بهشت باشند، یکى فقیر باشد و دیگر غنى در دنیا، فقیر گوید: پروردگارا، از براى چه مرا باز مى دارى به عزت تو سوگند که مى دانى به من ولایت و حکومتى نداده بودى که در آن به عدل یا جور عمل کنم، و مال زیادى به من نداده بودى که حق تو در آن باشد و من نداده باشم و روزى مرا به قدر کفاف مى دادى به قدر آنچه مى دانستى که مرا کافى است.
پس خداوند جلیل فرماید که راست مى گوید بنده مؤمن من، بگذارید تا داخل بهشت شود. و آن که غنى باشد او را نگه مى دارند تا آنقدر عرق از او جارى شود که اگر چهل شتر بیاشامند آنها را کفایت کند پس از آن داخل بهشت شود. پس فقیر به او گوید که چه چیز تو را نگاه داشت؟ گوید: طول حساب؛ پیوسته چیزى بعد از چیزى از تقصیرات ظاهر مى شد و خدا مى بخشید تا آنکه مرا به رحمت خود فرو گرفت و مرا به توبه کاران، ملحق گردانید پس تو کیستى؟ گوید: من آن فقیرم که با تو در محشر بودم گوید: نعمتهاى بهشت، تو را تغییر داده است که من تو را نشناختم.
شیخ طوسى از آن حضرت روایت کرده است که چون روز قیامت شود حق تعالى ما را بر حساب شیعیان موکل گرداند پس آنچه از خدا است از خدا سؤال مى کنیم که از براى ما ببخشد پس آن از ایشان خواهد بود، و آنچه از حق ماست، بر ایشان مى بخشیم؛ پس حضرت این آیه را خواند: ثم ان الینا ایابهم، ثم ان علینا حسابهم.
شیخ کلینى از حضرت امام محمد باقرعلیه السلام روایت کرده است که فرمود: حق تعالى با بندگان در حساب روز قیامت به قدر آنچه در دنیا از عقل به ایشان داده دقت مى کند.
مؤلف گوید که دور نیست این حکایت بلکه تصدیق مى کند آن را، آیه شریفه: «یا بنى انها ان تک مثقال حبة من خردل فتکن فى صخرة او فى السموات او فى الارض یاءت بها الله و قول امیرالمؤ منین(ع) در یکى از خطبه هاى خود: الیست النفوس عن مثقال حبة من خردل مسئولة؟ یعنى آیا چنین نیست که از مردم از یک دانه خردل سؤال خواهد شد؟
و در کاغذى که به محمد بن ابى بکر نوشته فرموده: واعلموا عباد الله ان الله عز و جل سائلکم عن الصغیر من عملکم و الکبیر اى بندگان خدا بدانید که خداوند از هر عمل کوچک و بزرگ شما سئوال خواهد کرد.
موقف هشتم: تحویل نامه اعمال
حق تعالى در اوصاف قیامت فرموده: «و اذا الصحف نشرت» یعنى وقتى که صحیفه ها منتشر و پهن مى شود؛ على بن ابراهیم قمى گفته که مراد صحیفه هاى اعمال مردم است. و نیز حق تعالى در سوره انشقاق مى فرماید: «فاءما من اوتى کتابه بیمینه فسوف یحاسب حسابا یسیرا» یعنى آنکه نامه او به دست راستش داده شود پس به زودى از او حساب گرفته مى شود و اما آنکه نامه را از پشت سر به او مى دهند بزودى هلاک مى شود و در آتش افروخته مى سوزد.
عیاشى از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که چون روز قیامت شود نامه او را به هر کس بدهند و گویند: بخوان پس حق تعالى هم کارهاى او از سخن گفتن و نگاه کردن و غیر را به خاطر او مى آورد به نحوى که گویا الآن گناهان را انجام داده و از قلم نینداخته است. پس مى گوید: اى واى بر ما، چه مى شود این نامه را که ترک نکرده است صغیره را و نه کبیره را مگر آنکه احصا کرده است.
ابن قولویه از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده که هر کس قبر امام حسین علیه السلام را در ماه رمضان زیارت کند و در راه زیارت بمیرد، براى او حسابى نخواهد بود و به او مى گویند که بدون خوف و بیم داخل بهشت شو.
علامه مجلسى رحمه الله علیه در تحفه فرموده، به دو سند معتبر منقول است که حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: هر کس مرا زیارت کند با آن دورى قبر من، من در سه موطن روز قیامت به نزد او بیایم و او را از اهوال قیات آزاد کنم:
۱ - وقتى که نامه هاى نیکوکاران را به دست راست ایشان و نامه هاى بدکاران را به دست چپ ایشان مى دهند.
۲ - نزد صراط،
۳ - نزد ترازوى اعمال.
پی نوشت:
منازل الآخرة (حكايات و روايات مرگ و عالم پس از مرگ ) شیخ عباس قمی