طلایی که بلای جان اسپانیاییها شد
کارلوس فوئنتس در مورد پر کاری نویسندگان آمریکای لاتین میگفت: ما نویسندگان آمریکای لاتین احساس می کنیم که مسائل بسیاری برای نوشتن وجود دارند زیرا ما باید سکوت ۴۰۰ ساله خود در برابر هجوم استعمار را پر کنیم.
به گزارش افکارنیوزبه نقل از فارس، بدون اغراق مقاومت و ادبیات مقاومت در آمریکای لاتین قدمتی همپای تاریخ فتح قاره از سوی اسپانیاییها در اواخر قرن ۱۵ دارد. از همان دوران مردم بومی قاره آمریکا به مبارزه با استعمارگران پرداختند؛ مبارزهای که قرنها به طول انجامید و هنوز هم ادامه دارد. در این مبارزه شعرا و نویسندگان آمریکای لاتین در کنار مردم قرار گرفتند و به تبلیغ آرمانهایی چون آزادی، استعمار ستیزی و رهایی از یوغ بیگانگان پرداختند.
اسپانیاییها پس از ورود به فرهنگ و تمدن آنها غالب نبود و در برخی مناطق مانند مکزیک ناچار شدند تا با فرهنگ بومی و پیشرفته آنها رقابت کنند.
پس از مدتی که تب و تاب فتح قاره جدید کاهش یافت، اولین نویسندگان آمریکای لاتین که گاها از مهاجران اسپانیایی بودند زبان به انتقاد از اعمال حاکمان قاره جدید به تاخت و تاز در مناطق مختلف پرداختند اما در رویاروییهای خود با اقوام بومی، همیشه و مالکان جدید و بیاخلاقیها و قانون گریزیهای آنها برداشتند و داستانهایی با این مضمون نوشتند.
* کشیشی که با مهاجمان اروپایی مخالفت میکرد
در آمریکای لاتین دوران استعمار، نویسندگانی چون گواما پوماد آیالا و بارتولومه دِ لاس کاساس از بنیانهای آیین اروپایی برای محکوم کردن اروپاییان به کار گرفتند. گواما پوماد آیالا اسپانیاییها را سرزنش میکرد که بنابر اصول مذهب خود رفتار نمیکنند.
بارتولومه دِ لاس کاساس کشیش، نویسنده و اسقف اسپانیایی از اسپانیا به قاره جدید رفت. وی در آنجا با آزار و نسلکشی بومیان آمریکا به مخالفت پرداخت و به افشاگری علیه این اقدام پرداخت. بارتولومه اولین کشیشی بود لب به انتقاد از بهره کشی از مردم بومی آمریکا باز کرد و معتقد بود که بهرهکشی از مردمان بومی قاره جدید نه تنها جرم محسوب میشود بلکه از سوی کلیسا گناهی بزرگ تلقی میشود. در نوشتههای وی داستانهای فراوانی از سوء استفاده از قدرت حاکمان جدید قاره دیده میشود. همچنین گزارش جامعی از جنبشهای تاریخی، نبردهای عظیم، شرارتهای رایج و دستاوردهای ناچیز و جرایم
فراوان وجود دارد.
اولین منجیان آزادیخواه آمریکای لاتین نظیر سیمون بولیوار و آندرس بیو که از ونزوئلا برخاستند و به مبارزه با استعمارگران برخاستند نیز از نویسندگان آمریکای لاتین بودند. آندرس بیو پیش از آغاز فعالیتهای سیاسی خود به نوشتن در روزنامهها مشغول بود و یکی از اولین معلمهای سیمون بولیوار بود. وی بعدها به شاعری روی آورد و در شعرهای خود به مفاهیم انسانی پرداخت.
تا اواسط قرن ۱۹ میلادی، بومیان که صاحبان اصلی قاره آمریکا محسوب میشدند به مبارزه با استعمارگران پرداختند و بارها علیه ظلم و بیدادگری آنها دست به اسلحه بردند اما به دلیل نابرابری نظامی از استعمارگران شکست خوردند. این شکستها بارها ادامه پیدا کرد اما امید به رهایی همواره در ذهن مردم آمریکای لاتین حضور داشت تا در اواسط قرن بیستم با انقلاب کوبا رویای دیرینه مردم آمریکای لاتین به واقعیت پیوست.
خوسه مارتی شاعر و آزاده انقلابی اهل کوبا، یکی از شعرا و آزادگانی بود که در نیمه دوم قرن نوزدهم نقش مهمی در احیای روحیه آزادگی و بیگانهستیزی در آمریکای لاتین داشت و به سمبل آزادگی و آزادیخواهی در آمریکای لاتین مبدل شد. وی در طول حیات کوتاه خود بارها در صف مقدم مبارزه قرار گرفت و سرانجام در سال ۱۸۹۵ با توسط سربازان اسپانیاییها کشته شد. اما کشته شدن مارتی موج خشم کوباییها را برانگیخت و منجر به خروج اسپانیاییها از کوبا شد.
مارتی به دلیل مبارزات ضد استعماری خود علیه حضور اسپانیاییها در کوبا به «پیامبر استقلال کوبا» مشهور شد. استعمار ستیزی خوسه مارتی تنها به اسپانیاییها محدود نشد بلکه او به توسعه طلبی آمریکاییها در قاره آمریکا نیز میتاخت. خوسه مارتی که مدت زیادی را در آمریکا گذرانده بود، روز پیش از مرگ خود در نامهای که به یکی از دوستانش نوشته بود در مورد آمریکا نوشت: ما باید از توسعه طلبی ایالات متحده در جزایر آنتیل و حملهور شدن آن به سرزمینهای قاره آمریکا به موقع جلوگیری کنیم. من در این غول زندگی کردهام و درونش را خوب میشناسم؛ و قلاب سنگ من همان قلاب سنگ داوود
است.
خوسه مارتی تاثیر بسیاری بر شعرا و نویسندگان نسل بعد داشت و برای نمونه شاعر نیکاراگوئهای روبن داریو و شاعر شیلیایی گابریلا میسترال، برنده جایزه نوبل در سال ۱۹۵۴، از کسانی بودند که از وی بسیار تاثیر پذیرفتند. بعد از خوسه مارتی ادبیات مقاومت آمریکای لاتین در میان دیگر نویسندگان و شاعران این خطه ادامه پیدا کرد.
در میان نویسندگان دوران معاصر، گابریل گارسیا مارکز، آبل پوسه، کارلوس فوئنتس، اوکتاویو پاز و دیگران نوشتههای دوران استعمار را به صورت فشرده یا گسترده در نوشتن داستانهای خود بکار بردند. این وقایع نامههای اولیه خود بدل به سرچشمهای شدند، و حضور آنها در داستانهای امروز نشانه این عقیده نویسندگان است که زخمهای دوران فتح قاره آمریکا هنوز التیام نیافته و روندی تاریخی که روایت میکنند هنوز به پایان نرسیده و آمریکای لاتین هنوز گرفتار شکافی زمانی است که فتح قاره در تاریخ آن ایجاد کرده است.
کارلوس فوئنتس، نویسنده مکزیکی که ماه می سال ۲۰۱۲ از دنیا رفت، در یکی از مصاحبههای خود در خصوص رمانهای پر حجم خود و سوژههای متنوعی که برای نوشتن به کار میگیرد به یکی از نویسندگان آمریکایی گفته بود: ما نویسندگان آمریکای لاتین احساس می کنیم که مسائل بسیاری برای نوشتن وجود دارند زیرا ما باید سکوت ۴۰۰ ساله خود در برابر هجوم استعمار را پر کنیم. ما باید همه چیزهایی که در طی این ۴ قرن مهر سکوت بر لبهای خود داشتهاند را به سخن گفتن در آوریم.
فوئنتس در تمامی آثار خود دغدغه آمریکای لاتین و تاریخ این مرز و بوم را دارد و در پی انعکاس این تاریخ برآمده است. فوئنتس در یکی از داستان های کوتاه خود با عنوان «مرز بلورین»(La frontera de cristal) به خوبی به این امر پرداخته و نشان میدهد که چگونه آمریکا و دیگر کشورهای غربی قادر به درک واقعیت تاریخی و پذیرفتن فرهنگ و تمدن این کشورها نیستند و از ورای شیشه کبود به آنها مینگرند.
گابریل گارسیا مارکز، دیگر نویسنده آمریکای لاتین و برنده جایزه نوبل در سال ۱۹۸۲، در کتاب مشهور خود «صد سال تنهایی» به شرح روند ناکامیهای مردم کلمبیا از اواسط قرن ۱۹ تا اواسط قرن بیستم پرداخته است. در بخشی از رمان «صد سال تنهایی» ماجرای قتل عام کارگران مزارع موز از سوی شرکت آمریکایی «یونایتد فروت» ترسیم شده است. این شرکت چند ملیتی آمریکایی در واپسین سال قرن نوزدهم تاسیس شد و به تجارت میوههای ویژه نواحی حارهای چون موز و آناناس پرداخت.
«یونایتد فروت» در آمریکای لاتین نفوذ و قدرت زیادی داشت و سران این کمپانی با حمایت دولت آمریکا در کشورهایی که به نوعی دولت مزاحم فعالیتهای آنها میشد، نظامهای مردم سالار را سرنگون میکردند و حکومتهایی که به میل این شرکتها رفتار کنند را بر سر کار میآوردند تا منافع آنها را تامین کند. این شرکت به بهانه حفظ منافع خود، افرادی را به عنوان مسئولان محلی انتخاب میکرد و از طریق آنها مهار کشورها را در دست میگرفت و به همین دلیل این کشورها و حکومتهایشان را «جمهوری موز» مینامیدند.
«یونایتد فروت» با سوء استفاده از فقدان قانون کار به بهرهکشی از کارگران میپرداخت و با استفاده از نوعی پیمانکاری فرعی تمام درخواستهای کارگران را نادیده میگرفت. این بهرهکشی و سوء استفاده به حدی بود که در صورت مرگ کارگری در مزرعه دیگران را مجبور میکردند جسد را در همان مزرعه دفن کنند تا تبدیل به کود درختان موز بشوند. این شرکت در بعد از جنگ جهانی دوم نیز به نوعی دیگر به بهرهکشی از مردم این خطه پرداخت و توسط یکی از شرکتهایی که در ارتباط نزدیک با جورج بوش پدر است خریداری شد و به «چیکیتا» تغییر نام داد و هنوز هم به فعالیت خود ادامه میدهد.
ادبیات مقاومت در میان نویسندگان آمریکای لاتین همچنان حضور دارد و آنها در پی این هستند تا هویت واقعی خود را احیا کنند. از این روست که اوکتاویو پاز، شاعر مکزیکی و برنده جایزه نوبل در سال ۱۹۹۰، عنوان میکند که اسپانیاییها با حمله خود به سرزمینهای ما طلای کشورهای ما را از ما گرفتند اما طلای خود را که همان زبان اسپانیایی بود را به ما دادند.