تبلیغات
کد خبر: ۱۸۲۹۴۳

پانته آ بهرام: هنوز به اوج نرسیده ام

گفتگو با پانته آ بهرام، بازیگر من مادر هستم و بی خود و بی جهت

پانته آ بهرام: هنوز به اوج نرسیده ام

افکارنیوز _ كساني كه فيلم هاي پانته آ بهرام را در سال هاي اخير به ياد دارند مي دانند كه او در بازيگري اهل ريسك است و از نقش هاي دشوار استقبال مي كند. اما كساني كه تماشاگر نمايش هاي متعدد او در سالن هاي تئاتر بوده اند هم مي توانند شهادت بدهند كه هنوز از همه توانايي هايش در سينما استفاده نشده است.

به همین دلیل است که بهرام در این گفتگو از وضعیت امروز سینما گلایه می کند و برای نقش های غیر کلیشه ای، فیلم هایی عجیب و کارگردان هایی اهل ریسک دلتنگی می کند. او در حالی این حرف ها را به زبان می آورد که در پاییز امسال سه فیلم با بازی اش به نمایش در آمده که در هر کدام بخشی از توانایی های خود را به نمایش گذاشته؛ در میگرن زنی سرخورده و بی حوصله است و در من مادر هستم زنی آشفته و بی رحم.

نقشش در بی خود بی جهت هم با لهجه اصفهانی شیرینش به این زودی ها فراموش نمی شود. اکران تقریباً هم زمان سه فیلم شاید برای بعضی از بازیگران رویا باشد. اما برای بهرام به موقعیتی پر استرس تبدیل شده.
او که مشغول بازی در فیلم روز روشن حسین شهابی است تازه از نوشتن متنی در حمایت از فریدون جیرانی و فیلمش فارغ شده بود و دلش برای سرنوشت سینمای ایران شور می زد. بحثرا با گفتگو درباره وضعیت فعلی سینما شروع کردیم و درباره امیدها و آرزوهایش در بازیگری صحبت کردیم.


* بد نیست از نامه ای شروع کنیم که در اعتراض به حواشی اکران من مادر هستم نوشتید. چی شد که تصمیم گرفتید دست به قلم شوید و نسبت به اتفاقات پیش آمده برای این فیلم واکنش نشان بدهید؟

می گویند که وجود انسان مجموعه ای از قبایل گوناگون است و هر کدام از احساسات ما در حکم یک قبیله است. قبیله حسادت، عشق، حرص، محبت و… تا وقتی این قبایل در صلح و صفا زندگی می کنند بدن ما در تعادل است و همه به اندازه هم فرصت زندگی دارند.
ما به همان اندازه که به حسادت احتیاج داریم به عشق هم نیاز داریم. این را می شود از حوزه انسان تعمیم داد به جامعه. احساس من این است که تعادل این قبایل به شدت در کشورم به هم خورده.

بعضی ها فکر می کنند وظیفه عوامل و بازیگران در یک پروژه تا پیش از اکران است و وقتی فیلمی اکران نمی شود، مشکل تهیه کننده است. اما من فکر می کنم که همه اینها را کاشته ام برای لحظه درو و داسِ این درو چشم بیننده است.

* زمانیکه فیلمنامه من مادر هستم را خواندید، به چنین واکنش ها و اعتراضاتی فکر نکردید؟
ابداً.

* چرا؟
یادم می آید در پشت صحنه من مادر هستم خیلی وقت ها آقای جیرانی را متهم می کردیم که خیلی محافظه کارانه با ماجرا برخورد می کند. می گفتیم یک مجموعه آدم بد نشان می دهید که همه به سزای اعمالشان می رسند؛ همین قدر هندی! مثلاً نقشی که من بازی می کنم در آخر ظاهراً از کاری که کرده ناراحت است. اما در واقع تاوان کار خودش را می بیند. این آدم برای همه روزهایی که از دست داده و همه گناهانی که دیگران و خودش مرتکب شده اند گریه می کند. آدم بیگناهی نیست. به عنوان یک گناهکار، یک گناهکار دیگر را کشته و در واقع گریه اش برآیند همه گریه های فیلم است.

در پایان فیلم یک مشت آدم گناهکار و پلید به سزای اعمالشان می رسند؛ نقطه سر خط نمی دانم معترضان چرا به فیلم اشکال می گیرند. من با اطمینان به شما می گویم که گروهی دارند درباره فیلم حرف می زنند که اصلاً فیلم را ندیده اند.

یک مثال بامزه بزنم: در لوکیشنی که ما امروز در آن بازی داشتیم دو مهندس پیر و جوان کار می کنند. ما از آنها خواستیم در فیلم بازی کنند. روز اولی که من رسیدم، یکی از بچه ها گفت چقدر این پدر و پسر به هم شبیه هستند. اِه! اینها پدر و پسر هستند؟ گفت آره، نگاه کن مو نمی زنند. دو روز ما این پدر و پسر را تحلیل کردیم که چقدر به هم شبیه هستند.

پدر، پسر را مهندس صدا می زد. بعد ما می گفتیم ببین چقدر احترام برای پسرش قایل است. ما دو روز تمام روایت ها و قصه های زیادی درباره این پدر و پسر برای هم تعریف می کردیم. موقع خداحافظی من به پسر گفتم که پدر به نسبت شما بازیگر با استعدادتری هستند. گفت پدر؟ گفتم ایشان… گفت ایشان پدر من نیستند. ما فقط همکار هستیم.

بعد من یک آن از خودم شرمنده شدم. مسئله ای که الان دارم می گویم به ظاهر مسئله مهمی نیست اما روانشناسی ما را نشان می دهد همه ما پذیرفته بودیم که این دو نفر پدر و پسر هستند و ساعتها درباره آنها تحلیل کردیم بدون اینکه یکنفرمان از آن یکی بپرسد تو از کجا می دانی که اینها پدر و پسر هستند؟ به همین سادگی مسائل پیچیده می شوند. در مورد من مادر هستم همین اتفاق افتاده. یعنی بدون اینکه آدم ها فیلم را ببینند نسبت به آن معترض شده اند. وقتی آقای جیرانی فاجعه ای را در فیلمش به تصویر می کشد، وقتی آدم ها با دل اندوهگین از سالن سینما بیرون می آیند، وقتی آدم ها بعد از تماشای فیلم در حالیکه هنوز گریه شان بند نیامده به من زنگ می زنند و می گویند حالمان بد است، یعنی فیلم به هدفی که می خواسته رسیده است. کشتن و انتقام جویی زشت است.

* من مادر هستم و همین طور بی خود و بی جهت در کارنامه سینمایی شما چقدر برایتان عزیز است؟ از مسیری که از زشت و زیبا تا الان طی کرده اید راضی هستید؟
من این دو فیلم را خیلی دوست دارم و از اینکه با هم اکران شده اند به شدت خوشحالم. وقتی این دو فیلم را می بینم، احساس می کنم که تفاوت آشکاری در آنها وجود دارد. با اینکه در هر دو فیلم بازی کرده ام اما تفاوتهای چشمگیری با هم دارند. این حرفه گریز ناپذیر من است.

حتی اگر ذره ای استعداد داشته باشم به هر حال باید تا الان چیزی آموخته باشم. فکر می کنم مقایسه بازی ام در این دو فیلم از دید منتقدان، برای خودم هم فرصت خوبی است. چون در بزنگاهی که الان هستم، بعد از یک تجربه ۲۰ ساله، به لحظه نابی رسیده ام. آزمون و خطاهایم را کرده ام، ریسک تجربه گرایی و رفتن به مسیرهای تازه را پذیرفته ام و تجربه اندوخته ام. با این حال معتقدم که این دو نقش مطلقاً نقطه اوج بازیگری من نخواهد بود. نزدیک به اوج هست، اما اوج نیست.


* نقش هایتان در این دو فیلم دشوار هستند. مثل همیشه به سراغ نقش هایی رفته اید که چالش بزرگی برای بازیگر هستند.
حتماً اینطور است. الان دلم یک کار دشوارتر و چالش برانگیزتر می خواهد. یک نقش عجیب تر یک بازی خاص تر.

* خب بروید تئاتر کار کنید.
من دو برابر تجربه های سینمایی، تجربه های تئاتری داشته ام. در تئاتر هم به کارهای عجیب و غریب احتیاج دارم. اما چطور می شود انتظار داشت که بازیگر یا کارگردان تئاتر بتوانند کارهای خاص تری خلق کند و همراه با تئاتر روز دنیا پیش بروند.

* از نقطه اوج در بازیگری چه تصوری دارید؟ چه اتفاقی باید بیفتد که احساس کنید به نقطه اوج رسیده اید؟
اینجا، این روزها، هیچ!

* کارگردان خاصی مدنظرتان هست؟
دلم می خواهد در فیلمی حضور داشته باشم که کارگردانش به لحاظ اجرایی به خودش اجازه ریسک های بزرگ بدهد.

* آخر شما که ته ریسک هستید! در یک فیلم عربی صحبت کرده اید. در یک فیلم لال بوده اید.
[می خندد] بگذارید اینطوری بگویم. در جهان متمدن هر چیزی که از ذهن بگذرد قابل اجراست. چیزی که من الان دارم می گویم شاید خیلی بلند پروازانه است. اما دلم می خواهد یک دفعه یکی بیاید و با تکنیک های تازه هیجان ایجاد کند.

* این کار را هم کرده اند! مثلاً در فیلم صندلی خالی سامان استرکی که خودتان هم بازی کرده اید یک سگ با شما حرف می زد…
[می خندد] آفرین! اتفاقاً می خواستم همین را بگویم. قرارداد با سامان استرکی تنها قرارداد زندگیم بود که شش بعد از ظهر فیلمنامه فرستاده شد و من هشت و نیم در دفتر تهیه کننده، آقای شجاع نوری، حاضر بودم. در فاصله هشت و نیم تا یازده دوازده شب چند فیلم سامان استرکی را پشت سر هم دیدم و ساعت دوازده شب قرارداد منعقد شد. با این حال صندلی خالی هم همه رویاهای من را تامین نکرد چون بخش انیمیشن عملی نشد. ولی ما ظاهراً مدام داریم پس می رویم.

* همیشه وقتی اسم پانته آ بهرام را می شنویم نقش هایی معترض به ذهنمان می آیند که گاهی به لحاظ فیزیکی هم فعال هستند. داد می زنند، خشم دارند یا برای دیگر شخصیت ها دردسر درست می کنند. در چهارشنبه سوری تهدیدی برای زوج فرخ نژاد و تهرانی هستید و حضورتان در بی خود و بی جهت مانع برگزاری عروسی است. در من مادر هستم هم که زمینه ساز اعدام می شوید.
البته در بی خود و بی جهت مانعی برای کسی نیستم. همه شخصیت ها مانعی برای یکدیگر هستند. در اقلیما و بچه های ابدی هم اینطور نبوده ام.

*‌ اما نقش هایی که ماندگار شده اند نقش های معترضی بوده اند. چقدر این انتخاب ها آگاهانه بوده و به آنها فکر کرده اید؟
تا به حال بهش فکر نکرده ام. بگذارید الان بهش فکر کنم[سرش را میان دستهایش می گیرد و تمرکز می کند].

* یک جمله بگویم؟ شاید کمک کند.
نه؛ بگذارید فکر کنم. اگر کمک خواستم می گویم!… علت ماندگاری این نقش ها این است که ما همیشه در سینما به دنبال قهرمان بوده ایم. نمی گویم خواهیم بود چون پیشگو نیستم. یکی از خصوصیات قهرمان بودن، معترض بودن، آرام و قرار نداشتن و روی یک خط صاف راه نرفتن است. این شخصیت ها همیشه به دلیل همین ویژگی این پتانسیل را دارند که ماندگارتر باشند. الزاماً ربطی به انرژی بازیگری هم ندارد. من فقط دنبال این بوده ام که کارهایم کمتر شبیه هم باشند. اینکه این شخصیت ها چقدر معترض هستند، بر می گردد به اینکه آنها قهرمان یا ضد قهرمان هستند.

* شاید بخشی از مسئله به این برمی گردد که خیلی برایتان اهمیت ندارد نقش اصلی بازی کنید یا نقش مکمل. شما با این کارنامه تان نشان داده اید که ستاره نقش های مکمل هستید و خیلی راحت می توانید نقش مکمل را به شخصیتی که بحران به وجود می آورد و نبض درام را در دست می گیرد تبدیل کنید. حتی برخلاف چیزی که در سینمای ما وجود دارد، نقش اول را تحت الشعاع قرار می دهید.
این تقسیم بندی ها را در مورد بازیگر نقش یک و دو خیلی قبول ندارم و فکر می کنم که حتی در کشورهای دیگر هم هنوز تعریف مشخصی ندارد. وقتی درباره بازیگر نقش یک و دو حرف می زنیم انگار هم به مخاطب و هم به خود بازیگر که دارد نقش را انتخاب می کند می گوییم که تو در مقام فروتری به سر می بری. این یکجور قضاوت نادرست است. مثل تنزل رتبه است.
هر نقشی که اثرگذاری دارد و به فیلم کمک می کند تا اتفاقات مهم شکل گیرد نقش اصلی است. نقش دوم یعنی نقشی که می آید یک کاری انجام می دهد و از داستان خارج می شود. رنگ و بویی در فیلم تزریق می کند اما دخالتی در خط سیر اصلی درام ندارد. بقیه نقش ها همه اصلی هستند.

* اما وقتی بخواهیم به نقش ها جایزه بدهیم مجبوریم آنها را رتبه بندی کنیم.
خب چه کاری است! بهتر است به بازیگرها بگوییم شما در این فیلم بهترین بازی را داشتید. فارغ از میزان حضورشان.

* البته در چهارشنبه سوری هر سه زن خیلی خوب بودند.
خب به سه تایی مان جایزه می دادند! چه اشکالی داشت؟ اصلاً فکر نکنید که ما حاضر نبودیم جایزه را با هم تقسیم کنیم! به نظرم اینها قانون های کوچکی هستند که به راحتی می توانند زیر پا گذاشته شوند. می شود تغییرشان داد.

* یک مقدام هم در باره آقای کاهانی و فیلمش حرف بزنیم. او هم متخصص دادن نقش های عجیب و غریب به شماست. معروف است که آقای کاهانی سر صحنه خیلی با مشورت جلو می رود. شما این شکل را می پسندید یا دوست دارید یک نگاه مسلط پشت دوربین وجود داشته باشد؟

کارگردان های خوب در ایران و شاید جهان من با دو سه تا کارگردان آلمانی و فرانسوی در حوزه تئاتر کار کردم و آنها هم به شدت اهل مشورت بودند وامدار تئاتر هستند. تمرین قبل از فیلمبرداری تحت تاثیر تئاتر است. هر چند که کارگردان خوبی مثل رضا کاهانی فیلمنامه اش اینقدر جزئیات دارد که من فقط می توانم در مورد کاراکتر خودم پیشنهاد بدهم نه اینکه روی کل اثر کاهانی تاثیر بگذارم. چون از قبل به قدری درباره فیلمش فکر کرده که همه چهارچوب ها مشخص است و انگار فیلم یکبار در ذهنش ساخته شده. ولی طبیعی است که من به عنوان بازیگر ایده ها و پیشنهادهای خودم را وارد کار می کنم و درباره اش حرف می زنم. ی

ادم می آید در فیلمنامه بی خود و بی جهت بحثی درباره مقتصد بودن شخصیت مژگان داشتیم. بعد رسیدیم به اینکه اهل کجا می تواند باشد. یادمان آمد که اصفهانی ها به این ویژگی معروف هستند. بعد به این نتیجه رسیدیم که این آدم می تواند لهجه داشته باشد.

در نهایت جمع بندیمان این بود که مژگان ده سال است که به تهران آمده و بنابراین آهنگ خفیفی از لهجه اصفهانی در کلامش هست که وقتی عصبانی می شود بیشتر به گوش می آید. پیشنهادها یا تفاهم هایی از این دست، همان ساختاری است که بازیگر با خودش می آورد. مثلاً در فیلم هیچ به عنوان اولین تجربه همکاری ام با کاهانی، سر تمرین ها به اندازه ای تفاهم و اعتماد به وجود آمد که با یک اشاره به هم می گفتیم چه می خواهیم.
و البته از بخت خوش همیشه بازیگران باهوش و کاربلدی هم در کنارم بوده اند و کلمه «بازیگر مقابل» را به «بازیگر همراه» تغییر دادند. فرهاد اصلانی، باران کوثری، هنگامه قاضیانی، حبیب رضایی، رضا عطاران، نگار جواهریان و احمد مهران فر.

*‌ فریدون جیرانی و اصغر فرهادی هم به همین روش کار می کردند؟
بله. ما حتماً قبل از فیلمبرداری روزها تمرین داشتیم. چه دورخوانی و چه داخل لوکیشن. از اصغر فرهادی مهمترین چیزی که در ذهنم همیشه می ماند ریزبینی حیرت انگیز اوست. روی بند انگشت بازیگر هم تمرکز می کند و ناگهان می گوید انگشت را اینطور تکان ندهی بهتر است. بعد آدم می ماند که او این حرکت ریز را کجا و چطور دیده؟

* برای همین است که می گویند کار با آقای فرهادی برای بازیگر همیشه سخت است؟
بار اول سخت است اما حتماً در همکاری های بعدی آسان می شود.

* البته شما وقتی در درباره الی… بازی نکردید یک شانس را هم برای همکاری مجدد با فرهادی از دست دادید.
امان از اشتباه و هماهنگ نبودن برنامه ها!

*‌ باز هم از این اتفاق ها برایتان افتاده است؟
به جرات می گویم تنها فیلمی که به خاطر از دست دادنش ناراحت هستم، درباره الی… است. البته تجربه ای شد که دیگر نگذارم فرصت همکاری با کارگردان های خوب از دستم برود.

* سطح بازی شما و سایر بازیگران هم یکی از نکات جالب بی خود و بی جهت و من مادر هستم است. در فیلم آقای کاهانی با اینکه چهار کارکتر مختلف وجود دارد، سطح بازی ها یکی است. در فیلم آقای جیرانی هم انگار همه به یک اندازه اگزجره هستند. رضا عطاران در بی خود و بی جهت یک جنسی از سر به هوایی در بازی اش دارد که کنترل شده است. عصبیت نگار جواهریان هم بیرون نمی زند. حتی احمد مهران فر هم که خیلی دیالوگ ندارد حضورش کاملاً حس می شود. این ویژگی را متاثر از توانایی بازیگران می دانید یا قدرت کارگردان؟

به نظرم هر دوی اینها دخیل است. بخشی از آن به تجربه بازیگر برمی گردد و بخشی هم به انرژی هایی که بین آدم ها پراکنده و جمع می شود. انتخاب بازیگر هم بسیار مهم است. مرحله انتخاب بازیگر در من مادر هستم هشتاد درصد و در بی خود و بی جهت صددرصد هوشمندانه اتفاق افتاده است. جیرانی سراغ آدم هایی رفته که بتوانند فضای مورد نظرش را در بیاورند. کاهانی هم به بازیگرانی نیاز دارد که آنها را مقابل دوربین رها کند و بگوید دوربینم را براساس شما می چینم. ولی من خیلی انعطاف پذیر هستم و در هر دو مدل جا می گیرم[می خندد]!

منبع : مجله سينمايي ۲۴ گفتگو: يحيي نطنزي

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات