درحالی که دقایقی پس از بازشدن محدود و مدیریت شده تنگه هرمز که پس از تثبیت آتش بس در لبنان رخ داد، دونالد ترامپ رئیس جمهور تروریست آمریکا تلاش کرد با پستهای متعدد در فضای مجازی که حاوی ادعاهای راست و دروغ بود، از این مسئله یک پیروزی برای آمریکا بسازد اما واکنش و تحلیل جمع زیادی از فعالان و تحلیلگران بینالمللی حوزههای اقتصادی و انرژی جهان، پرده از پیروزی ایران و شکست روایت آمریکاییها برداشت.روندهای حاکم بر اقتصاد انرژی منطقه، همبستگی ساختاری جریان تجارت جهانی با متغیرهای سیاسی را تایید میکند.
در پی شیطنت و تعلل آمریکا در عملیاتیکردن پیششرطهای مرتبط با توافق آتشبس لبنان، ایران با فعال نگهداشتن مزیت انحصاری ژئوپلیتیک خود، جریان ترانزیت دریایی در تنگه هرمز را کماکان متوقف نگه داشت.این انسداد استراتژیک، فشار بیسابقهای بر بازارهای جهانی انرژی و زنجیره تامین وارد کرد. دادههای اقتصادی حاکی از آن است که واشنگتن تحت تاثیر این فشارهای سنگین اقتصادی، ناگزیر به مداخله و اعمال فشار بر اسرائیل برای پذیرش و اجرای آتشبس در لبنان شد. پس از اجرای این پیششرط، ایران از موضع قدرت و بر اساس پروتکلهای تعیینشده خود، دستور بازگشایی محدود و مشروط این آبراه را تا انتهای مهلت آتشبس صادر کرد.
مواضع رسمی تهران: شروط دقیق عبور و مرور دریایی
با تحقق شرط اصلی تهران، یعنی برقراری آتشبس در لبنان، دستگاه دیپلماسی کشورمان شرایط جدید تردد را اعلام کرد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس تایید کرد که تنگه هرمز منحصراً برای کشتیهای تجاری و صرفاً در بازه زمانی تعیینشده برای آتشبس باز خواهد بود.
عراقچی در ادامه شرایط این بازگشایی را نیز اعلام کرد: «این تردد باید در مسیر هماهنگشده و از پیش اعلامشده توسط سازمان بنادر و دریانوردی جمهوری اسلامی ایران انجام گیرد.» در تشریح ابعاد این تصمیم، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز در حساب شخصی خود با استناد به تفاهم ۱۹ فروردین اعلام کرد که تردد شناورهای تجاری منحصراً در مسیرهای تعیینشده توسط ایران و پس از هماهنگی کامل با مراجع ذیصلاح ایرانی مجاز خواهد بود. وی همچنین تاکید کرد که هرگونه تلاش آمریکا برای اعمال محاصره دریایی، به منزله نقض صریح آتشبس تلقی شده و با اقدام متقابل و فوری ایران مواجه خواهد شد.
ادعاهای واشنگتن و تحلیل کارشناسان اقتصادی و امنیتی بینالمللی
همزمان با اعمال شرایط جدید توسط ایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در شبکه اجتماعی ایکس خود تلاش کرد با پستهای متعدد و تلفیق راست و دروغ، فضای رسانهای به سود آمریکا ایجاد کند. او در یکی از این پستها نوشت: «تنگه هرمز کاملاً باز است... اما محاصره دریایی تنها در مورد ایران تا زمان تکمیل ۱۰۰٪ معامله ما باقی خواهد ماند!» این ادعای ترامپ، درحالی است که بررسیهای تخصصی و اظهارنظرهای کارشناسان ارشد بازار انرژی، ادعای بازگشایی کامل و بیقیدوشرط را رد کرده و آن را مغایر با واقعیتهای عملیاتی میدانند.
کارشناسان و ناظران بین المللی چه میگویند؟
در خصوص ثبات بازار و اهرم فشار، انس الحاجی، اقتصاددان برجسته حوزه انرژی، در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس افت قیمت نفت را ناشی از عوامل روانی دانست و عنوان کرد که کاهش ۱۳ دلاری قیمت نفت منطبق بر واقعیت نیست و حاصل دستکاری بازار است چرا که شرایط بنیادی از دیروز تاکنون تغییر معناداری نکرده است. قیمتها به زودی بازیابی خواهند شد.در همین راستا، مارکو کلانوویچ، مدیر ارشد در موسسه مالی جیپی مورگان، نیز تاکید کرد توجه داشته باشید که با افزایش شدید قیمت (رکورد ۱۳ روزه) و کاهش قیمت نفت، اهرم فشار ایران افزایش مییابد، زیرا عدول از تعهداتشان بازارها را به طور نامتناسبی آشفته خواهد کرد. بنابراین، جای ناامیدی وجود دارد
در زمینه تغییر موازنه ژئوپلیتیک نیز، دنی سیترینوویچ، مقام پیشین اطلاعات ارتش اسرائیل، در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس وضعیت فعلی را نشاندهنده برتری استراتژیک تهران ارزیابی کرد و نوشت که « ایران با دست بالا ظاهر شده است، ایران نه تنها توانایی خود را برای تهدید تنگه هرمز، که عملاً آن را کنترل میکند، نشان داد، بلکه تمایل خود را برای بسته نگه داشتن آن تا زمانی که شرایط با منافعش همسو شود، نشان داد، در حالی که از تسلیم شدن در برابر خواستههای ایالات متحده خودداری کرد و تنها پس از فشار رئیس جمهور ترامپ بر نخست وزیر اسرائیل و آتشبس متعاقب آن، تنگه مطابق با تعهدات مرتبط با آن توافق بازگشایی شد.نتیجه این ماجرا واضح است؛ ایران نه تنها اهرم فشار بر تنگه را در دست دارد، بلکه هرگونه توافق آینده با تهران باید به طور معتبری اجرا شود. در غیر این صورت، «کارت هرمز» میتواند و احتمالاً دوباره بازی خواهد شد. ایران از موضع ضعف وارد دور بعدی نمیشود... این آبراه اکنون به تنگه ایران تبدیل شده است.»
سهراب احمری، سردبیر نشریه آنهرد، نیز در پستی مشابه در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس، این روند را یک عقبنشینی پرهزینه از سوی آمریکا که منجر به رسمیت شناختن محوریت "تنگه ایران" شد، توصیف کرد
واقعیتهای میدانی کشتیرانی تجاری و هزینههای کلان
برخلاف اظهارات مقامات سیاسی آمریکا، نهادهای ناظر بر ترافیک دریایی از اعمال دقیق شروط ایران خبر میدهند. خاویر بلاس، سردبیر انرژی بلومبرگ، در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس تایید کرد که ترافیک کشتیرانی صرفاً از مسیرهای هماهنگشده توسط ایران انجام میشود.همچنین آمنه بکر، از مدیران موسسه کپلر، نیز در حساب شخصی خود شروط عملیاتی عبور را شامل کسب اجازه قبلی از مراجع ایرانی، استفاده اجباری از مسیرهای تعیینشده و اجتناب از مناطق پرخطر دانست. پلتفرم مالی واچر گورو نیز در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس گزارش داد که شناورهای تجاری برای عبور از تنگه هرمز ملزم به پرداخت عوارض به مقامات ایرانی هستند.
تحلیلگران داخلی آمریکا نیز رویکرد دولت ترامپ را مورد انتقاد قرار دادهاند. آدام کوچران، فعال بازارهای مالی، در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس اظهارات رئیسجمهور آمریکا را حاوی تناقض دانست و نوشت که ترامپ دورغ میگوید یا در خفا امتیازات شرمآوری داده است. ایلان گولدنبرگ، مشاور سابق کاخ سفید، نیز در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس این توافق را یک شکست بزرگ برای ترامپ و ایالت متحده آمریکا ارزیابی کرد و افزود که آمریکا هم اکنون با ایرانی مواجه است که دارای ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده است و رژیم بازرسیهای پیشین نیز وجود ندارد.
آنتونی اسکاراموچی، مدیر سابق ارتباطات کاخ سفید، نیز تبعات مالی این سیاست را یک جنگ ۵۵ میلیارد دلاری خواند که صرفاً برای بازگشت به توافق دوران اوباما هزینه شده است.علی واعظ نیز در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس تصریح کرد که در این روند هیچ پول مستقیمی از سوی آمریکا پرداخت نشده، بلکه دسترسی ایران به داراییهای مسدودشده خودش تسهیل شده است.
تثبیت هژمونی ایران و رنگباختن دروغپردازیهای مجازی ترامپ
دادههای قاطع اقتصادی و شواهد عینی میدانی و تحلیل فعالان حوزه اقتصادی و انرژی بینالمللی به روشنی اثبات میکنند که بازگشایی محدود تنگه هرمز، نه آنطور که ترامپ به دروغ ادعا میکند یک پیروزی برای آمریکا یا یک امتیازدهی از سوی ایران، بلکه پیامد مستقیم پذیرش بیچونوچرای شروط تهران توسط طرف غربی بوده است.در این میان، دروغپردازیهای مکرر و ادعاهای واهی دونالد ترامپ در فضای مجازی مبنی بر «بازگشایی کامل» آبراه، در تقابل آشکار با واقعیتهای مسجل و الزامات سختگیرانهای چون لزوم اخذ مجوز، پرداخت عوارض و تمکین به مسیرهای تعیینشده قرار دارد.
دلیل دروغهای پیاپی امروز ترامپ
تحلیل اقتصاد سیاسیِ این اظهارات نشان میدهد که هدف اصلی ترامپ، ایجاد یک موتور محرک کاذب روانی از طریق توییتها برای تداوم رشد شاخصهای بازار بورس نیویورک و پنهانکردن یک شکست استراتژیک در افکار عمومی است؛ غافل از آنکه معادلات نهایی و قیمتگذاریها در میدانِ واقعیتهای ژئوپلیتیک رقم میخورد، نه در پشت ویترین فضای مجازی.همانگونه که کارشناسان ارشد بازار انرژی جهان و ناظران بینالمللی با قاطعیت تاکید دارند، تقابل اشتباهات محاسباتی و مکرر ترامپ با هوشمندی و راهبرد دقیق مسئولان ایرانی، یک نتیجه قطعی و غیرقابلبازگشت به همراه داشته است: شریان حیاتی انرژی جهان و کنترل تنگه هرمز، با اقتدار کامل در دست ایران باقی خواهد ماند. این رویداد در مقیاس کلان، اثباتکننده کارایی بیبدیل اهرم ژئواکونومیک ایران است که توانسته معادلات قدرت را به سود خود تغییر داده و هژمونی خود را بر مدیریت انرژی جهان تثبیت نماید.
