نیروهای آمریکایی، امروز- چهارشنبه- خروج از پایگاههای خود در عراق را تکمیل میکنند؛ روندی که بر اساس توافق واشنگتن و بغداد در سال ۲۰۲۴ و در دوره ریاستجمهوری جو بایدن، برای پایان دادن به حضور نظامی آمریکا در عراق تا سال ۲۰۲۶ تعیین شده بود و اکنون در دولت دونالد ترامپ اجرا میشود.
«واشنگتنپست» به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت: نیروهای باقیمانده آمریکا از عراق به اردن منتقل میشوند؛ جایی که مقر مأموریت جاری ائتلاف برای مقابله با عناصر داعش است. پنتاگون اعلام کرده است که از این پایگاه میتواند عناصر مسلحی را که تهدیدی علیه نیروها یا منافع آمریکا محسوب شوند، هدف قرار دهد.
یکی از مقامهای آمریکایی در همین زمینه گفت مأموریت مقابله با داعش از اردن ادامه خواهد یافت و اگر این گروه بار دیگر گسترش یابد و از کنترل عراق و سوریه خارج شود و بغداد یا دمشق خواستار کمک آمریکا شوند، واشنگتن آماده مداخله خواهد بود.
با این حال، خروج نیروهای آمریکایی از عراق به معنای پایان همه ظرفیتهای نظامی و امنیتی واشنگتن در این کشور نیست. «والاستریت ژورنال» به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد آمریکا در حال پایان دادن به عملیات نظامی رسمی خود در عراق است، اما همچنان ظرفیتهای اطلاعاتی، شناسایی و نظارتی دیگری را در منطقه حفظ خواهد کرد که امکان استفاده از آنها در داخل عراق نیز وجود دارد.
همزمان، یک مقام دفاعی آمریکا اعلام کرد ارتش این کشور پیش از پایان مهلت تعیینشده، بخشی از تجهیزات و نیروهای خود را از اربیل با استفاده از هواپیما خارج کرده است. شماری از تفنگداران دریایی آمریکا نیز برای حفاظت از اماکن و مأموریتهای دیپلماتیک این کشور در عراق باقی خواهند ماند.
آمریکا همچنین یک سامانه موشکی پاتریوت را که در اطراف اربیل مستقر بود، خارج کرده و انتظار میرود بخش باقیمانده سامانههای پدافند هوایی این کشور برای حفاظت از سفارت آمریکا در بغداد و کنسولگری آن در اربیل اختصاص یابد.
در چنین شرایطی، خروج نیروهای آمریکایی را میتوان پایان حضور نظامی رسمی واشنگتن در عراق دانست، نه پایان نقش امنیتی آمریکا در این کشور. حفظ ظرفیتهای اطلاعاتی و شناسایی در منطقه و تداوم حضور محدود نیروهای آمریکایی برای حفاظت از مراکز دیپلماتیک، نشان میدهد واشنگتن درصدد انتقال الگوی حضور خود از استقرار گسترده نظامی به حضور محدودتر و انعطافپذیرتر است.
در همین حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، ماه گذشته در جریان سفر دیپلماتیک خود به بغداد و بازدید از محل شهادت سردار قاسم سلیمانی، فرمانده شهید نیروی قدس سپاه پاسداران، در واکنش به خروج نیروهای آمریکایی گفت «جبهه مقاومت اکنون پیروز است».
از سوی دیگر، واشنگتنپست به نقل از یک مقام آمریکایی مدعی شده است که سپاه پاسداران ایران در عراق منابع خود را بر هستههای کوچکتر متمرکز کرده که خارج از شبکه گروههای مسلح بزرگ فعالیت میکنند تا شناسایی و بازدارندگی آنها دشوارتر شود. یک مقام ارشد دفتر نخستوزیری عراق نیز مدعی شده است که سپاه پاسداران در ماههای اخیر فعالیتهای گروههای همسو با خود در عراق را توسعه داده؛ موضوعی که به گفته وی میتواند چالشهایی برای دولت بغداد ایجاد کند.
قرار بود خروج نیروهای آمریکایی در ۳۰ سپتامبر همزمان با روند خلع سلاح گروههای مسلح همسو با ایران باشد؛ گروههایی که بخش قابلتوجهی از آنها تاکنون درخواستها برای انحلال یا تحویل سلاحهای خود را نپذیرفتهاند. با این حال، علی الزیدی، نخستوزیر عراق، اعلام کرده است جدول زمانی خلع سلاح این گروهها تا ژوئن ۲۰۲۷ تمدید شده است.
در همین زمینه، سخنگوی ارتش عراق به «والاستریت ژورنال» گفته است برخی گروههای مسلح سلاحهای خود را تحویل دادهاند و برخی دیگر نیز قصد دارند در ادامه این روند را دنبال کنند.
خروج کنونی آمریکا در واقع اجرای توافقی است که دولت بایدن در سال ۲۰۲۴ برای پایان دادن به حضور نظامی آمریکا در عراق تا سال ۲۰۲۶ منعقد کرده بود. بر اساس اعلام یک مقام آمریکایی، پیش از آغاز روند خروج، حدود ۱۵۰۰ نیروی آمریکایی و عضو ائتلاف بینالمللی ضد داعش در عراق حضور داشتند که نیروهای ائتلاف در هفتههای اخیر مواضع خود را ادغام کرده و پیش از ضربالاجل ۳۰ سپتامبر از کشور خارج شدهاند.
این خروج پس از بیش از دو دهه حضور نظامی آمریکا در عراق صورت میگیرد؛ حضوری که با حمله سال ۲۰۰۳ آغاز شد و پیامدهای انسانی و مادی گستردهای برای عراق به همراه داشت. بر اساس برآوردهای پروژه «هزینه جنگ» دانشگاه براون، تا سال ۲۰۲۳ حدود ۲۱۰ هزار غیرنظامی عراقی در نتیجه جنگ و پیامدهای آن کشته شدهاند و ۴۵۹۹ نیروی نظامی آمریکایی نیز جان خود را از دست دادهاند.
به این ترتیب، پایان حضور نظامی رسمی آمریکا در عراق بیش از آنکه به معنای خروج کامل واشنگتن از معادلات امنیتی این کشور باشد، بیانگر تغییر شکل حضور آمریکا است؛ حضوری که از استقرار نیرو در پایگاههای نظامی به حفظ ظرفیتهای اطلاعاتی، نظارتی و واکنش سریع در منطقه منتقل میشود.
