تنش و رویارویی میان روسیه و ناتو بار دیگر از جبهه لیتوانی شدت گرفته است؛ جایی که پارلمان این کشور به لغو ممنوعیت قانون اساسی برای استقرار سلاح‌های هسته‌ای رأی داده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که حضور نظامی ناتو در شرق اروپا رو به گسترش است و همزمان، لیتوانی به دنبال تقویت حضور دائمی آمریکا در خاک خود است؛ تحولاتی که از نگاه برخی ناظران می‌تواند خطر رویارویی مستقیم میان روسیه و ناتو را افزایش دهد.
رأی اخیر نخستین مرحله از دو رأی‌گیری پارلمان لیتوانی برای اصلاح قانون اساسی است و بخشی از تلاش کشورهای غربی برای تقویت بازدارندگی در برابر روسیه به شمار می‌رود. همزمان، آلمان در حال استقرار یک تیپ نظامی دائمی در لیتوانی است که قرار است حدود ۵ هزار نیروی نظامی و غیرنظامی داشته باشد.
دولت لیتوانی نیز خواستار تبدیل حضور نظامی آمریکا از حالت چرخشی به حضور دائمی شده و حتی پیشنهاد کرده است هزینه ساخت یک پایگاه نظامی آمریکا در خاک این کشور را بپردازد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز گفته است این درخواست را بررسی خواهد کرد.
مسکو اما این تحولات را نشانه دیگری از تشدید فشار نظامی غرب می‌داند. کرملین هشدار داده است که نزدیک شدن زیرساخت‌های نظامی آمریکا به مرزهای روسیه و احتمال استقرار سلاح‌های هسته‌ای در این منطقه، تنش‌ها را افزایش داده و ثبات اروپا را به خطر می‌اندازد.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، نیز گفته است مسکو تحرکات ناتو را با دقت دنبال می‌کند و برای مقابله با آنچه تهدیدهای امنیتی از سوی همسایگان غربی روسیه می‌داند، آماده است.
کالینینگراد؛ کانون حساس تنش میان روسیه و ناتو
اهمیت تحولات لیتوانی زمانی بیشتر می‌شود که موقعیت جغرافیایی این کشور را در نظر بگیریم. لیتوانی در مجاورت کالینینگراد قرار دارد؛ منطقه‌ای روسی در ساحل دریای بالتیک که از خاک اصلی روسیه جداست و یکی از مهم‌ترین مراکز نظامی مسکو در این منطقه محسوب می‌شود.
آندری اونتیکوف، نویسنده و تحلیلگر سیاسی، معتقد است هرگونه اقدام نظامی علیه کالینینگراد می‌تواند لیتوانی را به یکی از نخستین قربانیان درگیری تبدیل کند. به گفته او، روسیه در صورت حمله به این منطقه، بدون پاسخ نخواهد ماند.
اونتیکوف همچنین می‌گوید نگرانی مسکو فقط به تحولات اخیر محدود نمی‌شود. به گفته او، روسیه سال‌هاست نگران تلاش ناتو برای ایجاد یک مسیر زمینی میان لهستان و لیتوانی و در نتیجه قطع ارتباط کالینینگراد با بلاروس است؛ مسیری که از نظر مسکو می‌تواند حلقه فشار نظامی غرب بر این منطقه را کامل کند.
در مقابل، دونالد جنسن، دیپلمات پیشین آمریکا، معتقد است تحولات اخیر را نباید فقط در چارچوب لیتوانی دید. به گفته او، کشورهای واقع در جناح شرقی ناتو در حال تقویت مواضع دفاعی خود هستند، زیرا نگران اقدامات روسیه در قالب آنچه «جنگ ترکیبی» خوانده می‌شود، هستند.
جنسن مدعی است تهدیدهای روسیه درباره استفاده از سلاح هسته‌ای نیز بر نگرانی کشورهای اروپایی افزوده است. او اقدامات روسیه در کشورهای مختلف اروپایی را بخشی از تلاش مسکو برای یافتن راه‌های دیگری برای فشار بر اروپا، در شرایطی دانست که به گفته وی، روسیه در جنگ اوکراین به اهداف مورد نظر خود دست نیافته است.
کالینینگراد؛ خط قرمز مسکو؟
اونتیکوف این روایت را رد می‌کند و می‌گوید روسیه در برابر کشورهای ناتو رفتاری محتاطانه داشته است. او اظهار داشت مسکو نه حملات سایبری و نه حملات پهپادی علیه کشورهای عضو ناتو انجام داده و در مقابل، اوکراین را به تلاش برای کشاندن کشورهای اروپایی به جنگ متهم کرد.
این تحلیلگر همچنین معتقد است ناتو سال‌هاست کالینینگراد را یک نقطه آسیب‌پذیر در موقعیت نظامی روسیه می‌داند و در پی آن است که با کنترل این منطقه، دسترسی مسکو به دریای بالتیک را محدود کند.
به گفته اونتیکوف، روسیه برای جلوگیری از چنین سناریویی، کالینینگراد را به‌شدت مسلح خواهد کرد و در صورت تلاش برای محاصره یا قطع مسیرهای دسترسی به این منطقه، پاسخ سختی خواهد داد.
رالف تایله، مدیر یک مؤسسه سیاسی و نظامی در برلین، نیز با بخشی از این تحلیل موافق است. او می‌گوید کشورهای اروپایی طی دهه‌های گذشته تلاش کرده‌اند موقعیت روسیه در دریای بالتیک را محدود کنند و عضویت لیتوانی و سوئد در ناتو نیز بخشی از همین روند بوده است.
با این حال، تایلِه احتمال حمله مستقیم ناتو به کالینینگراد را بعید می‌داند و هشدار می‌دهد چنین اقدامی می‌تواند پیامدهایی بسیار خطرناک داشته باشد و به سود هیچ‌یک از طرف‌ها نخواهد بود.
جنسن نیز اهمیت کالینینگراد برای روسیه را بسیار بالا ارزیابی می‌کند و احتمال استفاده مسکو از سلاح هسته‌ای برای دفاع از این منطقه را مطرح کرده است. با این حال، او معتقد است روسیه در بسیاری از موارد از تهدید به استفاده از زور برای تحت فشار قرار دادن همسایگان خود استفاده کرده، بدون آنکه لزوماً این تهدیدها را عملی کند.
این دیپلمات پیشین آمریکا همچنین اقدامات نظامی منتسب به روسیه در اروپا را تلاشی برای سنجش واکنش واشنگتن و کشورهای اروپایی می‌داند؛ اینکه در صورت وقوع حمله‌ای علیه جناح شرقی ناتو، آمریکا تا چه اندازه وارد عمل خواهد شد و کشورهای اروپایی چه واکنشی نشان خواهند داد.
به گفته جنسن، همین نگرانی‌ها باعث شده آمریکا و کشورهای اروپایی در حال بررسی ساختار جدیدی برای ناتو باشند؛ ساختاری که هدف آن تقویت جناح شرقی این ائتلاف و افزایش آمادگی در برابر هرگونه رویارویی احتمالی با روسیه است.
