امام(ره)، آل احمد راصاحبخانه کرد!
افکار: شمس الدین سادات آل احمد از شخصیتهای فرهنگی و ادبی بزرگ کشورمان نیمهشب یکشنبه در سن ۸۲ سالگی در تهران دار فانی را وداع گفت.
به گزارش افکار به نقل از شبکه ایران، بر این اساس پیکر شمس پس از تشییع در صبح امروز در قطعه نامآوران بهشت زهرا به خاک سپرده خواهد شد. مراسم ترحیم آن زندهیاد نیز روز پنج شنبه از ساعت ۱۳ تا ۳۰/۱۴ دقیقه در مسجد نور تهران واقع در خیابان دکتر فاطمی برگزار میشود.
شمس پس از طی دانشسرای عالی، مدارک لیسانس و فوق لیسانس را از دانشگاه تهران در رشتههای ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی اخذ کرد و مدتها به عنوان دبیر آموزش و پرورش خدمت کرد تا اینکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تاسیس موسسه انتشاراتی رواق، به فعالیت در کار نشر پرداخت.
آل احمد پس از انقلاب با حکم امام خمینی(ره)، به عضویت ستاد عالی انقلاب فرهنگی درآمد و مدتی را در شورای سردبیری روزنامههای کیهان و اطلاعات گذراند و در شورای سرپرستی سازمان صدا و سیما فعالیت کرد. این نویسنده و پژوهشگر که آثار بسیاری را در کارنامه خود به جای گذاشته همانند برادر خود؛ جلال آل احمد مورد توجه اهالی فرهنگ و ادبیات کشور قرار دارد.
در همین رابطه روز گذشته نیز خبر فوت شمس آل احمد ضمن بازتاب گسترده، مطالبی بسیاری را نیز به خود مشغول داشت. در همین رابطه در یکی از این نوشتهها تقی دژاکام؛ روزنامهنگار در وبلاگ شخصی خود در مطلبی راجع به شمس آورده:
* معمولاً عادت ندارم از کسی به خاطر انتساب به شخصیتی تعریف کنم و برعکس، چندین بار به این شیوهها با عناوینی چون «ولیعهد پروری» و «شهبانوگری» تاختهام حتی اگر این اشخاص فرزند و مادر شهید بوده باشند. فاطمه فاطمه است ِ دکتر شریعتی نمونه خوبی است که تبیین میکند حضرت زهرا «س» نه به دلیل انتساب به پیامبر اکرم «ص» و همسری امام علی «ع» و مادری بزرگانی چون امام حسن و امام حسین «علیهمالسلام» که بیش از آنها به دلیل رفعت و عظمت خود شخصیت بزرگوارش است که شایسته احترام و تکریم و تعظیم است.
* مسئله «شمس» فرق میکند. شمس از نمونههایی است که اتفاقاً شخصیت فرهنگی و سیاسیش، تحتالشعاع انوار درخشان شخصیت برادر بزرگش «جلال» قرار گرفت و اتفاقاً در مورد او به همین دلیل ِ پرهیز از انتساب، به او به چشم ِ برادر ِ جلال نگریستند نه به چشم شمس ِ نویسنده و سیاستمدار! و این برای او نوعی مظلومیت به شمار میرود.
حدود پنج شش سال پیش، ماهنامه «کیهان فرهنگی» در اقدامی شایسته و با تعمد، به سراغ شمس رفت تا این بار فقط از او بشنود و درباره او بگوید و بنویسد که در این کار تا حد زیادی موفق شد. هر چند بالاخره نمیشود در چنین ویژهنامهای نامی از جلال و طالقانی و … نیاید!
* سی چهل روز پیش که همکار سابق کیهانیمان خانوم مریم کاظم زاده - همسر خواهرزاده شمس و جلال - زنگ زد و خبر بستری شدن شمس را داد و گفت که حالش وخیم است، غم وجودم را گرفت؛ بیشتر از آن رو که میدیدم ما تنها در هنگامههایی که مردی را از دست دادهایم یا در شُرُف از دست دادنیم به صرافت بزرگداشت او میافتیم. اما وقتی یاد آوینی افتادم که در ماهنامه سوره، شمارهای را به مصاحبه با شمس اختصاص داده بود و کیهان ِ دوران برادر بزرگوارم مهدی نصیری که فکر میکنم یوسفعلی میرشکاک کار مشابهی کرده بود و کیهان فرهنگی دوران حاج آقا معلا که همانطور که گفتم یک شماره کامل را فقط به شمس
ویژه کرده بود، کمی تسلا یافتم و بخصوص که در روزهای بعد، دیدم رهبر عزیز انقلاب کسانی را برای عیادت و پیگیری حال او فرستاده بودند و شخصیتهای فرهنگی و نویسندگانی که به دیدنش رفتند و حال شمس کمی بهتر شد.
اما امروز صبح زود که خانوم کاظمزاده یک بار دیگر تماس گرفت و خبر کوچ آل احمد را داد، به این فکر کردم که او و جلال چه سعادتمند بودند که پس از عمری دویدن به دنبال این حزب و گروه و جدایی از دینداری و اصالت، چه خوب به فطرت خودشان بازگشتند و عاقبت به خیر شدند. بعد از اینکه به دوستان خبرگزاریها، خبر درگذشت شمس را دادم، رفتم سراغ کیهان فرهنگی ویژه شمس و یک بار دیگر، حرفهای او را و خاطرات او را از این «بازگشت» خواندم؛ حرفها و خاطراتی که خواندنشان برای هر کسی که ذوقی دارد و دغدغهای، تأمل برانگیز و عبرتآموز است:
الف - امام برای نگارش غربزدگی، به جلال جایزه داد
شمس آل احمد در مصاحبه با کیهان فرهنگی: قبل از انقلاب، من با احمد آقا خمینی آشنا بودم. خدا او را رحمت کند. وقتی در دی ماه سال ۴۰ پدرم فوت کرد، حضرت امام برای ایشان در قم مجلسی گرفته بودند. این بود که برای عرض تشکر، جلال و من و دامادمان شیخ حسن دانایی به خدمت ایشان رفتیم. اول با احمد آقا روبوسی کردیم و بعد، احمد آقا پیش آقا رفت و چیزی در گوش ایشان گفت و آقا اجازه ورود دادند. اطاق مستطیل شکلی بود با یک تشکچه کوچکی که بالای اطاق افتاده بود و قسمتی از یک کتاب از زیر آن پیدا بود. جلال، آهسته کتاب را بیرون کشید؛ «غربزدگی» بود. به امام گفت: آقا این پرت و پلاهای ما خدمت شما هم
رسیده؟ امام گفتند: من برای این کتاب، خیلی هم از شما متشکرم. این مطالب، اباطیل نیست. این حرفها را ما باید میزدیم و حالا که شما زدهاید، کار خوبی کردهاید و بعد دست کردند از زیر همان تشکچه، یک پاکت درآوردند و گفتند: این هم جایزهاش.
از خدمت ایشان که بیرون آمدیم، توی راه در ماشین، من پاکت را باز کردم. مقداری پول بود. به جلال گفتم: این پول را باید نصف کنیم. گفت: چرا نصف؟ همهاش مال تو. این را آقا به تو داده، من خانه دارم، اما تو خانه نداری. من آن پول را پیش پرداخت همین خانهای دادم که حالا هم در آن زندگی میکنم.
ب - صادق هدایت، جلال را تودهای کرد
همانطور که اشاره کردم، جلال مقدمات و سطح را در مدرسه دینی مروی خواند و بعد به نجف اشرف رفت و برگشت و دیگر، آن مسایل را رها کرد و ادبیات خواند. یک قصه و یک ترجمه هم از او در مجله سخن که آن زمان خانلری در میآورد، چاپ شد. دکتر خانلری هم آن روزها چپ میزد، صادق هدایت هم آن موقع با مجله سخن همکاری داشت و دور و بر حزب توده زیاد میرفت و سمپات آنها بود. صادق هدایت، جلال را به حزب توده معرفی کرد. سال ۱۳۲۳ جلال عضو حزب توده شد و ترقی کرد، چون هم زبان عربی میدانست و مشترک مجله «الهلال» مصر بود و هم زبان فرانسه میدانست و دهان گرمی در سخنرانی و خطابه داشت و از طرفی، جوان ِ با
جسارتی بود.
ج - ریشهیابی بد اخلاقیهای پدر آل احمد که در قصههای جلال بازتاب داشت
پدرم، مردی خوش اخلاق و مهربان و مردمدار بود و خط خوشی هم داشت، اما خانهنشینی بر اثر جور حکومت رضاخان، او را تنگخلق کرده بود...آن زمان حکومت پهلوی قصد داشت روحانیت شیعه را منهدم کند و چنان فشاری وارد کرد که چند سال خانواده ما نتوانستند از خانه خارج بشوند و ما با چه مکافات و دردسری در خانه، حمام کوچکی ساختیم. عکسالعمل خانهنشینی پدر، بخصوص وقتی که محضرش را بسته بودند و مسجد و محرابش (مسجد پامنار و مسجد لباسچی) را تعطیل کرده بودند وجود یک جو عصبی و متشنج در خانه بود که منجر به تنبیه و سختگیری زیاد نسبت به ما میشد و همین جو بود که اول جلال و بعد مرا عاصی کرد؛ عصیانی که
به صورت طغیان علیه باورهای اخلاقی و عقیدتی خانواده بروز کرد و باعث شد که جلال در بیست و یک سالگی و من در هفده سالگی از آن فضا فاصله بگیریم.