جایگاه ایران در شاخص های دانایی کجاست؟
افکار: ایران براساس رتبه بندی سال ۲۰۰۹ بانک جهانی، رتبه چهاردهم را در میان ۱۹ کشوری که این شاخص برایشان محاسبه شده کسب کرده است.
اکبر ترکان
به کارگیری دانایی برای توسعه، یکی از چالش های اساسی کشورهای درحال توسعه یا تازه صنعتی شده در جهان معاصر است. دانایی و مؤلفه های آن به منظور افزایش رقابت پذیری در سطح جهانی، تولید محصولات و خدمات جدید، امکان تداوم رشد پایدار در عرصۀ بین المللی، فراهم آوردن منابع جدید برای رشد و همچنین برای افزایش بهره وری کل، مورد توجه قرار می گیرد.
دانایی عبارت است از: ذخیره انباشت شده ای از اطلاعات و مهار ت ها که از مصرف اطلاعات توسط گیرنده اطلاعات حاصل می شود. در تعریف دیگر: دانایی مخلوط سیالی از تجربیات، ارزش ها، اطلاعات موجود و نگرش های کارشناسی نظام یافته است که چهارچوبی برای ارزشیابی و بهره گیری از اطلاعات جدید به دست می دهد. دانایی در ذهن فرد به وجود می آید و به کار می رود. دانایی در سازمان نه تنها در مدارک و ذخایر دانایی بلکه در روش های کاری، فرایندهای سازمانی، اعمال و هنجارها مجسم می شود.
طی ربع قرن گذشته، نرخ خلق و اشاعه دانش به طور قابل ملاحظه ای افزایش یافته است. یکی از دلایل آن به واسطه پیشرفت های سریع در فناوری های اطلاعات و ارتباطات بوده است که به طور معنی داری هزینه های قدرت محاسباتی و شبکه ها ی الکترونیک را کاهش داده است. با افزایش استطاعت مالی، استفاده از قدرت محاسبات ی و شبکه های الکترونیک به همراه انتشار کارآمد دانش موجود به شدت افزایش یافته است. فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی جدید همچن ین محققان را ارتقا داده و منجربه پیشرفت های سریعی در تحقیق و توسعه و تکثیر دانش و فناوری های جدید شده است.
فرایند انتقال موفقیت آمیز به اقتصاد دانش بنیان نوعا دربردارنده اجزایی مانند سرمایه گذار ی های بلندمدت در تحصیلات و علوم، توسعه توانایی نوآوری، به روز کردن زیرساخت های اطلاعاتی و فضای اقتصادی که مشوق مبادلات بازار باشد، است. این اجزا توسط بانک جهانی به عنوان قطب های اقتصاد دانش بنیان تعریف شده اند و در مجموع چهارچوب تحلیلی اقتصاد دانش بنیان را تشکیل می دهند. یکی از چهار قطبی که بانک جهانی به عنوان اجزای اصلی تعریف اقتصاد دانش بنیان از آن یاد کرده است، زیرساخت روزآمد و مناسب اطلاعاتی است که می تواند ارتباطات، انتشار و برآوری اطلاعات و دانش را به نحو کارآمدی
تسهیل کند.
چهارچوب اقتصاد دانش اذعان می دارد که چهار محور اقتصاد دانش برای خلق، اقتباس، تطبیق و به کارگیری پایدار دانش در تولید اقتصادی داخلی الزامی است که درنتیجه منجر به تولید کالاها و خدماتی با ارزش افزورده بالاتر می شود. با توجه به رقابت بسیار شدید و جهانی شدن، این امر منجر به افزایش احتمال موفقیت اقتصادی و بنابراین توسعه اقتصادی خواهد شد. سرمایه گذاری های پایدار در محورهای اقتصاد دانش، منجر به دسترسی به دانش و استفادة مؤثر از آن در تولید اقتصادی می شود. این امر منجر به افزایش نرخ رشد بهره وری کل عوامل تولید و درنتیجه منجر به رشد پایدار اقتصادی می شود.
کشور ما در شاخص های بین المللی و کمی اقتصاد د انش بنیان، عملکرد ضعیفی داشته است.
به نحوی که در شاخص دستیابی به فناوری(TAI) از بین ۷۲ کشور رتبه ۵۰ و و براساس شاخص بانک جهانی در سال ۲۰۰۷ از اقتصاد دانش بنیان(KEI) از بین ۱۴۰ کشور رتبه ۹۸ و از لحاظ شاخص ظرفیت علوم و فناوری(S&T) سال ۲۰۰۲ از بین ۷۶ کشور رتبه ۵۱ را داراست.
ایران براساس رتبه بندی سال ۲۰۰۹ بانک جهانی، رتبه چهاردهم را در میان ۱۹ کشوری که این شاخص برایشان محاسبه شده کسب کرده است . این جایگاه هرگز نشانۀ خوبی برای ایران که در پی جایگاه نخست منطقه با رویکرد توسعه دانش بنیان است، نیست.