دهم رمضان، سالروز وفات همسری فداکار
حضرت خدیجه(س) که بود؟
خدیجه در سختترین دوران زندگی پیامبر وفات کرد؛ ولی هرگز از زندگی پیامبر خارج نشد و برای او یادگاری گرانبها و گرانقدر بجا گذارد. آن یادگار، صدیقه طاهره، فاطمه زهرا(س) سرور زنان جهان بود.
به گزارش افکارنیوز به نقل از ایسنا، هم ماه مبارك رمضان يادآور وداع بانوي بزرگوار جهان اسلام با همسر مهربان خويش پيامبر مكرم اسلام است، بانويي كه به راستي همراه غم و شادي همسر گرامي خود بود و همراه با هم زندگي مطلوبي از حيات يك زوج را به نمايش گذاشتند.![]()
حضرت خدیجه(س) دختر خویلد از نظر کمال، جمال، شخصیت و بزرگواری، سرور زنان زمان خود بود، از تباری که در میان خویشان خود به بلندی روح و همت عالی شناخته شده و دارای شخصیتی والا، فکری ثابت و دیدگاهی صحیح بود.
او با این همه ثروتهای معنوی و ادبی، ثروتمند هم بود و در پی کسی بود تا ثروتش را به او بسپارد به این شرط که امین و با صداقت باشد و با آنها تجارت کند.
در تلاش بود تا گمشده خود را از میان جوانان یا بزرگان قریش پیدا کند و چون زن بود، نمیتوانست مراقبت و نظارت دقیق بر کارهای آن فرد داشته باشد؛ از این رو نیاز داشت کسی را پیدا کند که مورد اطمینان باشد و با اطمینان خاطر اموالش را به او بسپارد.
محمد(ص) فرزند عبدالله نیز به نوبه خود، در پی کسی بود تا اموالی در اختیارش بگذارند تا با آن تجارت کند. او گرچه جوان شماره یک قریش و مورد توجه همه بود، ولی از آنچه که دیگران به آن نیاز داشتند بینیاز نبود و مثل دیگران میشنید که خدیجه دختر خویلد، در پی کسی است که ثروتش را به او بسپارد تا تجارت کند؛ بنابراین جلو افتاد و برای انجام این کار اعلام آمادگی کرد.
خدیجه پیشنهاد او را با اطمینان خاطر پذیرفت، چون او را میشناخت و چیزهای زیادی از او میدانست و در مکه کسی نبود که محمد(ص) امین و صادق را نشناسد.
پیامبر(ص) برای خدیجه سود فراوان و پاکی را میآورد و خدیجه از غلامش میسره که همسفر با محمد(ص) بود سوال میکرد که آنچه از او دیده را برایش توضیح دهد. او مطمئن است که غلامش از محمد(ص) به شگفت آمده و غلامش به طور پیوسته اوصاف و شخصیت محمد(ص) را برمیشمرد و رفتار و کردار او را توصیف میکرد و خدیجه هم با تمام فکر و قلبش به او گوش میداد و با تمام وجود از او میخواست که زیادتر بگوید. هیچ یک از گفتار او را منکر نمیشد و هیچ خبری را بعید نمیشمرد؛ چون او میدانست که محمد(ص) بن عبدالله با مردان دیگر تفاوت دارد.
از او چیزهایی شنید که مطمئن شد که او در آینده مقامی آسمانی خواهد داشت و خدیجه در این زمان زنی بود که اواخر ۴۰ سالگی را طی میکرد. او یک بار با فردی ازدواج کرده بود و شوهرش در اوایل جوانی خدیجه از دنیا رفته بود.
خدیجه تحت تاثیر شخصیت محمد(ص) قرار میگیرد و روح بلند و کامل او بر افکار و آرزوهای خدیجه مستولی میشود، از صمیم قلب علاقهمند میشود که برای محمد(ص) یک همسر به تمام معنا، کامل، وفادار و با صداقت باشد.![]()
آری، خدیجه با آن همه مال، ثروت، جمال، عزت و عظمت کسی را خدمت محمد(ص) امین و راستگو میفرستد و از روی علاقه شخصی و فانی شدن در روح و جان او خواهان ازدواج با او میگردد.
پیامبر در آن زمان جوانی ۲۵ ساله و دارای شخصیتی قوی، مرتبهای بلند، منزلتی متعالی و در حد اعلای عزت، جمال و بزرگواری بود که به آسانی برای او امکان داشت از هر دختری از دختران با شخصیت و زیبای قریش خواستگاری کند.
پیامبر مرد شماره یک جوانان قریش و پیشتاز آنان در همه زمینهها بود؛ ولی علاقه درونی و پنهانی و دور از عواطف شهوانی و خواستههای مادی و والاتر از بهرهجویی جسمی و اهداف کم ارزش که دیگران به آن سو کشیده میشود او را به طرف خدیجه میکشید.
بانویی که ۱۵ سال از او بزرگتر بود، ازدواج در دیدگاه پیامبر قبل از اینکه یک نوع پیوند جسمی باشد، ارتباط دو روح و اتحاد دو قلب به همدیگر است و چه کسی از خدیجه شایستهتر بود که در والاترین جایگاه قلب محمد(ص) و زندگی او قرار میگیرد؛ نه در زندگی او فقط به عنوان اینکه محمد(ص) پسر عبدالله است، بلکه به عنوان مردی که رسول خدا و خاتم پیامبران خدا نیز خواهد بود.
خدیجه همان خانم پاکیزهای است که پیامبر با وجود او احساس می کرد که نیرویی پنهانی پشتیبان اوست و وجودش با او محکم است، گویی میدانست در آینده همراه او خواهد ایستاد، زیرا غیر او کسی نخواهد بود و هنگامی که هیچ کس او را تایید نمیکند، او تصدیقش میکند.
سالها پشت سر هم میآمد و حوادثپی در پی رخ میداد و محمدبن عبدالله(ص) و خدیجه با هم راه زندگیشان را میگذراندند. در حالی که آسمان دوستی و محبت، اخلاص و وفاداری بر سر آنها سایه افکنده بود.
پیامبر(ص) خیلی از اوقات برای ساعتهای طولانی در غار حرا معتکف میشد و با تمام وجود از دنیا کناره میگرفت و در ملکوت آسمانها سیر و سیاحت میکرد؛ تا حدی که خدیجه خیال میکرد شوهرش دیر کرده و سر وقت مشخص نیامده. خود حرکت میکرد و به جاهایی که میدانست همیشه به آنجا میرود، میرفت، مخصوصا غار حرا که جای خلوت خوبی به شمار میرفت.
خدیجه خودش برای او آب و غذا میبرد تا از سلامتی او هم مطمئن شود. خدیجه، پیامبر(ص) را برای این اعتکاف تشویق میکرد؛ چرا که مطمئن بود شوهر گرانقدرش در پی این خلوتها رسالت مقدسی به دوش خواهد گرفت.
از این رو خدیجه هیچگاه از غیبت پیامبر رنجیده و خسته نمیشد و واقعیت را درک میکرد. پیامبر(ص) هر جا که میرفت او هم میرفت و با او در غار معتکف بود و همراه او در بیابانها و صحراها به سر میبرد.
اگر جسم خدیجه همراه او نبود، ولی روح و فکرش هرگز از او جدا نمیشد.
خدیجه حرکات و سکنات او را زیر چشم مهربان و بیدارش داشت و نسبت به پیامبر مهربان و دوست بود.
یکی از روزها محمدمصطفی(ص) بعد از اینکه ساعتهای طولانی را در غار حرا گذارنده بود به خانه آمد. خدیجه سکوت کرد تا از او با خوشحالی استقبال کند. برای خدیجه باور کردنی نبود که این طور رنگ پیامبر پریده باشد و ضعف و سستی بر او غالب گردد. رنگ پیامبر پریده و عرق کرده بود و میلرزید. از خدیجه خواست که او را با لحافی بپوشاند. خدیجه نیز او را پوشاند و اصرار داشت آنچه را که مورد شبهه و ابهام است بفهمد.
زیرا ضعف برای محمد(ص) سابقه نداشت و تا آن هنگام اتفاق نیفتاده بود که اضطراب اینطور بر او مسلط شود. او میدانست که شوهر دوست داشتنیاش احساس ضعف نمیکند و به هیچ دلیل هر چه سخت و کاری هم باشد از پا در نمیآید، از اینرو با اصرار سوال میکرد و پیامبر از پاسخ طفره میرفت، ولی خدیجه همسر و رفیق با صداقت میخواست تا حال او را درک کند تا اینکه از حرکت با او در هر میدان و به سوی هر هدف از جایگاه طبیعی خود عقب نماند سرانجام پیامبر خدا آنچه را که شنیده و احساس کرده بود برای او بیان کرد و داستان روح را برای او نقل کرد که در غار حرا ناگهانی بر او نازل شد و گفت: «بخوان» و
پیامبر پاسخ داده بود: «من نمیتوانم بخوانم.» تا سه بار به او گفت:
«اقرا باسم ربک الذی خلق. خلق الانسان من علق. اقرا و ربک الاکرم. الذی علم بالقلم. علم الانسان مالم یعلم»
" بخوان به نام پروردگارت که آفریننده عالم است. آن خدایی که انسان را از خون بسته آفرید. بخوان به نام پروردگارت که گرامیترین است. آن آفریدگاری که نوشتن با قلم را آموخت و به انسان آنچه را که نمیدانست تعلیم داد. "
خدیجه در حالی که در نخستین حال نشاط روحی و شادی بود از پیامبر(ص) سوال کرد: «آیا از او پرسیدی که تو کیستی، اسمش را سوال نکردی؟» پیامبر اکرم(ص) پاسخ داد: " شنیدم که میگفت: من جبرئیل هستم آمدهام تا رسالت پروردگارت را به تو برسانم …» گویا میخواست خدیجه احساس او را درک کند و در اندیشهها همراهیاش کند.
سپس فرمود: «من بر خودم میترسیدم» خدیجه با شور و شتاب پاسخ داد: «نه، به خدا هرگز، خدا هرگز تو را خوار نمیکند. تو صله رحم میکنی، زحمت دیگران را بر دوش میکشی و تولید میکنی و مهماننواز هستی و در مشکلات مردم یاور آنانی و راستگو و امین مردمی.
خدیجه با این کلمات حکیمانه و فصیح که حالت تشویق و تصدیق داشت، به شوهرش پاسخ داد و همه آن کلمات، نشانگر صداقت او به محمد(ص) فرزند عبدالله بود.
سپس وحی بر او نازل شد تا به او دستور دهد که انذار و ابلاغ کند و دیگران را به رسالت آسمانی دعوت کند. رسول خدا(ص) دست به کار شد تا انذار کند و خدیجه هم شروع کرد و با تمام نیرو و امکانات مادی، معنوی و عاطفی خود با پیامبر همراه شد و همه را در اختیار او گذاشت.
پیامبر را در حرکتش در همه زمینهها همراهی میکرد. هنگامی که پیامبر(ص) برای نخستین بار برای نماز به سوی مسجد حرکت کرد، پسرعمویش علی بنابیطالب(ع) هم با او حرکت کرد، خدیجه نیز در نماز نفر سوم بود. ترس موجب عقبنشینی او نشد و شک و تردیدی در حرکتش ایجاد نگشت؛ زیرا دیگران او را نمیشناختند در حالی که خدیجه محمد(ص) را میشناخت و به او اطمینان کامل داشت.
و این یکی از ابعاد معجزه پیامبر(ص) بود، زیرا اکثر مردان فوقالعاده تاریخ، با دو چیز تلخ روبرو بودند: یکی رفتار همسرانشان و دیگری ایمان نداشتن زنانشان به شخصیت آنها. زیرا انسان معمولی هر چه فوقالعاده و یگانه باشد، خالی از عیب و نقص و ضعف نیست. و اگر بتواند عیب و نقص را از هر کسی مخفی کند آن را از همسرش که نزدیکترین فرد به اوست نمیتواند مخفی نگه دارد. ولی قضیه در مورد رسول خدا و خدیجه درست به عکس است. چون پیامبر خدا(ص) بالاتر و والاتر از همه مردان بود، هر چند فوقالعاده و بینظیر باشند، از این رو هر چه شخصی به او نزدیکتر بود، به او علاقه و عشق میورزید،
عقیدهاش بیشتر میشد و ایمانش به رسالت و دعوت پیامبر راسختر و محکمتر میگشت.
آری محمد(ص) به عنوان مرد شماره یک و انسان شماره یک مبعوثشد تا پیامبر شماره یک باشد و سپس خدیجه یار و یاور او شد، چقدر آن دو مورد آزمایش قرار گرفتند و کافران چقدر بر آنها سخت گرفتند و زندگی آنها با خطر تهدید شد. بارها اتفاق افتاد که پیامبر(ص) نزد خدیجه آمد در حالی که توسط دشمنان زخمی شده و ضربه دیده بود؛ ولی این اوضاع و احوال برای خدیجه چیزی جز پایداری، قوت، مصممتر شدن و استواری به همراه نداشت.
نور اسلام تا اعماق فکر و روح خدیجه نفوذ کرد و با آن نور هدایت و درخشندگی یافت. از خصوصیات اسلام به عنوان یک عقیده انقلابی و هماهنگ با عقل و فطرت و نافذ در وجود انسان این است که وقتی در هر قلبی استقرار پیدا کرد، در مقابل او درهایی از ایثار و فداکاری میگشاید.
زن مسلمان به میدان جهاد میرفت تا برادران و فرزندان خود را برای ورود به میدان جنگ تحریک و ترغیب کند. او با آنها بود و مداوایشان میکرد، به تشنگان آب میداد و از آسیبدیدگان پرستاری میکرد، و از دست دادن فرزندان و برادران و عموها ثمری جز علاقه بیشتر به اسلام و فدا شدن در راه آن برایش نداشت. زن مسلمان گاهی خبر مرگ عزیزان و دوستانش را میشنید؛ ولی همان وقت نگران سلامتی پیامبر بود؛ بنابراین شگفت نیست که خدیجه همسر پیامبر(ص) نخستین ایمان آورنده و قویترین بازوی او باشد.
واقعیت این است که من وقتی به سیره زنان اسلام مینگرم و فداکاری و همراهی و مواضع آنان را میخوانم، این سوال برایم پیش میآید آیا ما هم واقعا زن مسلمان هستیم؟ این همان اسلام است که بعد از انتشار از غار حرا و خانه خدیجه قلب او را نورانی کرد.
از این رو خدیجه شایسته این خیزش سریع اسلامی بود. او بود که محمد(ص) را از زمانهای خیلی زود، و بعد از اینکه فهمید او صاحب رسالت مقدسی است، برای خودش برگزید؛ به همین خاطر وقتی خبر نزول وحی را بر شوهرش در غار حرا شنید، ناگهانی و بعید ندانست و با شنیدن چند کلمه از شوهرش قانع شد و به سرعت او را تصدیق و تایید کرده، از او پشتیبانی کرد. خدیجه از نظر اندیشه، دوراندیشی، عمق فکری، احساس، صداقت و سخاوت نیرومندترین زن بود.
خدیجه؛ امالمومنین، همراه با حیات رسالت محمد(ص) زنده بود و تمام زحمتها و مشکلات را در راه آن کوچک شمرد و تمام اموال خود را در این راه صرف کرد؛ تا جایی که آن زن ثروتمند و بینیاز، فقیری تهیدست شد. زیرا به واسطه دعوتش پشتوانه مالیاش را تمام کرد و چیز اندکی هم باقی نماند. هنگامی که پیامبر(ص) گرسنه میشد، خدیجه هم از گرسنگی به خود میپیچید و با سیری پیامبر او هم سیر میشد.
این مساله تفاوت میان خدیجه و سایر زنان پیامبر(ص) را روشن میکند. همان تفاوتی که رسول خدا را وا میداشت تا آخرین روز زندگی شریفش نسبت به او اظهار علاقه کند. زیرا خدیجه در آن روز غربت و تنهایی اسلام ثروتی را که داشت برای اسلام داد و در آن روزی که هیچ زن نمازگزاری با پیامبر(ص) نبود خدیجه با او نماز خواند.
در حالی که سایر زنان پیامبر(ص) بعد از گسترش اسلام در همه جا با پیامبر(ص) مجادله میکردند و از او نفقه بیشتر و زندگی وسیعتر میخواستند و نصیحتهای پیامبر(ص) آنها را از خواسته خود منصرف نمیکرد تا جایی که در روایت آمده، روزی ابوبکر بر پیامبر عظیمالشان اسلام(ص) وارد شد و زنان پیامبر هم خدمت او بودند. دید پیامبر(ص) اندوهناک است، قضیه را فهمید.
بلند شد و به سوی دخترش حمله کرد تا گردنش را بزند؛ چون او پیامبر(ص) را آزرده بود و به خاطر خواستههای مادی خود به روش دعوت پیامبر(ص) اعتراض کرده بود؛ تا اینکه آیه نازل شد و زنان پیامبر را مخیر ساخت که یا لذتهای زندگی دنیوی را انتخاب کنند، یا پیامبر(ص) را، و آنها بعد از بسته شدن راهها همراهی پیامبر عظیمالشان را انتخاب کردند و خدیجه که درود خدا بر او باد در حد توانی که داشت از هیچ کوششی در کمک برای تبلیغ و دعوت به اسلام دریغ نکرد؛ مثلا وقتی قریش بنیهاشم را در منطقهای که شعب یا شعب ابوطالب خوانده میشد، در محاصره قرار دادند و از رساندن آب و نان و توشه به
آنها ممانعت کردند، اگر اموال خدیجه نبود مرگ در اثر گرسنگی همه بنیهاشم را تهدید میکرد.
خدیجه(س) کسانی را برای خرید غذا به صورت پنهان و با گرانترین قیمت میفرستاد و از فرزندان، برادران و خواهرانش برای این کار کمک میگرفت و به این ترتیب غذا برای محاصره شدگان بنیهاشم تامین شد.
به همین جهت و جهات دیگری که در موضعگیریهای درخشانش در تاریخ اسلام، خدیجه جایگاه والایی در زندگی پیامبر یافت.
خدیجه(س) در سال سیزدهم بعثت وفات کرد و رسول خدا(ص) به شدت برای غمگین شد در همان سال عمویش ابوطالب نیز وفات کرد از این رو آن سال، سال حزن و اندوه نامیده شد. به خاطر اینکه رسول خدا برای از دست دادن خدیجه و عمویش ابوطالب اندوهناک شد.
آري، خديجه در سختترين دوران زندگي پيامبر وفات كرد؛ ولي هرگز از زندگي پيامبر خارج نشد و براي او يادگاري گرانبها و گرانقدر بجا گذارد. آن يادگار، صديقه طاهره، فاطمه زهرا (س) سرور زنان جهان بود.