بسیاری از افراد تصور میکنند که تنوع جاذبههای تاریخی مشهد زیاد نیست و تقریبا تمام شان را دیدهاند، اما اگر کمی دقیقتر به این شهر نگاه کنید، با مکانهای تاریخی باارزشی روبهرو میشوید که احتمالا نام آنها را هم نشنیدهاید. بناهای مهمی مانند «خانه داروغه»، «گنبد خشتی»، «آرامگاه پیر پالاندوز» و «حمام مهدی قلیبیگ»، روایتگر بخشهای کمتر دیده شده از تاریخ مشهد و خراسان هستند و میتوانند سفر شما را متفاوتتر کنند. همچنین مکانهای دیگری مانند «رباط ویرانی»، «مسجد هفتاد و دو تن»، «برج رادکان» و «چهارطاقی بازه هوره» وجود دارند. با توجه به فاصله برخی از این جاذبهها از مرکز شهر، بسیاری از گردشگران ترجیح میدهند با پرواز مشهد وارد شهر شوند و زمان بیشتری را به بازدید از اینگونه مکانهای تاریخی اختصاص دهند.
خانه تاریخی داروغه
اگر عاشق بناهای تاریخی و معماری قدیمی ایرانیان هستید،، بازدید از خانه «تاریخی داروغه» را در برنامه خود قرار دهید. خانه داروغه یکی از بناهای کمتر شناختهشده دوره قاجار است که در نزدیکی حرم امام رضا (ع) قرار دارد. این خانه به دستور یوسف خان هراتی، آخرین داروغه مشهد ساخته شد و هنوز هم میتوانید ردپای سبک زندگی اشرافی آن دوران را در بخشهای مختلف بنا ببینید. آنچه خانه داروغه را متمایز میکند، طراحی هوشمندانه آن است. در این بنا فضاهای تابستان نشین و زمستان نشین با استفاده از نور خورشید، جریان باد و آب، ساخته شدهاند. این ویژگی باعث شده است که خانه داروغه نمونهای از معماری پایدار ایرانی به شمار بیاید.
- آدرس: مشهد، خیابان نواب صفوی، راسته حوض مسگران
گنبد خشتی مشهد
«گنبد خشتی» یکی دیگر از جاذبههای تاریخی مشهد است که میتوانید آن را در برنامه سفرتان بگنجانید. این بنا که مقبره سلطان محمد، از نوادگان امام موسی بن جعفر (ع) است، به دوره تیموری بازمیگردد و قدمتی نزدیک به ۶۰۰ سال دارد. گنبد ساخته شده از خشت در کنار فضاهای چهار شاه نشین، ورودیهای متعدد، تزئینات اسلیمی و کتیبههای قرآنی، جلوهای متفاوت به این آرامگاه بخشیده است. همچنین این مکان در دوره صفوی و قاجار بازسازی شد تا مردمان امروز هم بتوانند از جذابیت آن لذت ببرند.
- آدرس: مشهد، بلوار طبرسی، بعد از میدان طبرسی، کوچه گنبد خشتی
آرامگاه پیر پالان دوز
آرامگاه «پیر پالاندوز» یکی از بناهای عرفانی و کمتر شناخته شده مشهد است که به شیخ محمد مقتدی کاردهی (از عارفان شیعه و بزرگان سلسله ذهبیه) نسبت داده میشود. این شخصیت تاریخی با وجود جایگاه معنوی بالا، برای گذران زندگی به پالان دوزی مشغول بوده است. این آرامگاه که ریشه در دوره صفوی دارد، با معماری چهارگوش، گنبدی زیبا، تزئینات هندسی و کاشیکاریهای چشم نواز، فضایی زیبا و معنوی ایجاد کرده است. نزدیکی این بنا به حرم امام رضا (ع) باعث میشود که بسیاری از زائران، به راحتی از کنار این اثر ملی عبور کنند، اما شما در سفر خود حتما یک توقف کوتاه داشته باشید تا از تماشای معماری زیبای این بنا لذت ببرید.
- آدرس: مشهد، خیابان نواب صفوی، ضلع شرقی حرم امام رضا (ع)، نزدیک بازارچه نواب
حمام مهدی قلی بیگ (موزه مردم شناسی مشهد)
«حمام مهدی قلی بیگ» یکی از زیباترین حمامهای تاریخی ایران به شمار میآید که در حال حاضر به موزه مردم شناسی مشهد تبدیل شده است و تصویری زنده از سبک زندگی مردم گذشته را به نمایش میگذارد. این حمام با مساحتی حدود ۲۰۰۰ متر مربع، در دوره صفوی ساخته شد، اما همچنان شکوه معماری سنتی خود را حفظ کرده است. در بخشهای مختلف این بنا (از سربینه با کاشیکاریهای فیروزهای و نقاشیهای تاریخی گرفته تا گرمخانه، خزینه و چالهحوض) میتوانید جزئیات دقیق فرهنگ حمام رفتن ایرانیان را مشاهده کنید. با اینکه چنین مکانی واقعا ارزش بازدید دارد، اما از آن دسته جاذبههای تاریخی مشهد است که گردشگران زیادی آن را نادیده میگیرند.
- آدرس: مشهد، خیابان اندرزگو، اندرزگو ۱۳، انتهای بازار بزرگ فرش
رباط کاروانسرای ویرانی
نقش بسیار مهم «رباط کاروانسرای ویرانی» در مسیر کوهستانی نیشابور به توس، باعث شده است که در لیست جاذبههای تاریخی مشهد قرار بگیرد. این بنای کمتر شناختهشده در اطراف مشهد قرار دارد و ریشههای آن به پیش از دوره تیموری و سلجوقی بازمیگردد. همچنین این مکان برای استراحت مسافران و دراویش بوده است و حتی از آن بهعنوان چلهخانه هم استفاده میکردند. معماری رباط ویرانی به صورت سرپوشیده و بدون حیاط مرکزی طراحی شده است، به همین دلیل یک رباط زمستانی به شمار میآید. ویژگیهای خاصی مانند دالان مرکزی، غرفههای عمیق و استفاده از آجر، سنگ و ملات گچ، حالوهوای خاصی به این بنا دادهاند. در حال حاضر این مکان به موزه مردم شناسی تبدیل شده است و بازدید از آن میتواند تجربهای متفاوت باشد.
- آدرس: مشهد، مسیر بلوار وکیلآباد به شاندیز، روستای ویرانی، ویرانی ۱۹، حدود ۲۰۰ متر پس از جاده اصلی
مسجد هفتاد و دو تن (مسجد شاه مشهد)
«مسجد هفتاد و دو تن» که با نام «مسجد شاه» هم شناخته میشود، یکی از ارزشمندترین بناها و جاذبههای تاریخی مشهد است که فاصله کوتاهی هم با حرم امام رضا (ع) دارد. این بنا در قرن هشتم هجری و در دوره تیموری ساخته شد و در ابتدا آرامگاه امیر غیاثالدین ملکشاه (از امرای دربار تیمور گورکانی) بود که بعدها به مسجد تغییر کاربری داد. این مسجد با گنبد دوپوش، ایوان باشکوه و تزئینات کاشیکاری معرق، جلوهای زیبا از هنر ایرانی–اسلامی را به نمایش میگذارد. همچنین ایوان مسجد، شاخصترین بخش آن است که نام معمار و کتیبههایی با خط ثلث را در خود جای داده است. هنگام بازدید از این مکان میتوانید به وضوح ردپای شکوه معماری تیموری و صفوی را مشاهده کنید.
- آدرس: مشهد، نزدیکی حرم مطهر رضوی، خیابان خسروی نو، ابتدای بازار سرشور
برج رادکان
«برج رادکان» یکی از مرموزترین سازههای تاریخی اطراف مشهد است که بیشتر به یک ابزار دقیق نجومی شباهت دارد. در گذشته از این بنا به دلیل داشتن ۱۲ روزنه منظم، برای تشخیص فصلها، سال کبیسه و زمان دقیق نوروز استفاده میکردند. در واقع کاربرد برج رادکان بیشتر نشاندهنده دانش پیشرفته نجوم در ایران باستان است. باتوجهبه پیشرفت علم نجوم در دوره ایلخانان و کاربردهای تقویمی این برج، بسیاری از پژوهشگران معتقدند که برج رادکان بیشتر یک سازه علمی است و شباهت کمتری به آرامگاه دارد.
- آدرس: استان خراسان رضوی، ۷۴ کیلومتری شمال مشهد، ۳۶ کیلومتری شهر چناران
چهارطاقی بازه هوره
«چهارطاقی بازه هوره (حوره)» به عنوان یکی از کهنترین سازههای سنگی ایران شناخته می شود، اما توجه لازم را از سمت گردشگران دریافت نکرده است. در گذشته این بنا در کنار راه عبور کاروانها ساخته شد و بهدلیل موقعیت استراتژیک خود، نقش مهمی در مسیرهای تجاری جنوب خراسان ایفا میکرد. درباره قدمت و کاربری این چهارطاقی، دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی از کارشناسان آن را متعلق به دوره اشکانی و برخی دیگر متعلق به ساسانی میدانند. همچنین ویژگیهایی مانند معماری خاص، سنگچینی دقیق و باقیماندههای بناهای اطراف نشان میدهد که چهارطاقی بازه هوره بخشی از یک مجموعه بزرگتر و یا شاید کاربری آیینی یا تالارگونه داشته است.
- آدرس: استان خراسان رضوی، حدود ۷۰ کیلومتری مشهد، جنوب روستای رباط سفید، کنار جاده قدیم مشهد به تربت حیدریه
برای اینکه تجربه بهتری از سفر به مشهد و بازدید از جاذبههای تاریخی آن داشته باشید، میتوانید راهنمای کامل سفر به مشهد را ازینجا بخوانید تا با اطلاعات کاملی سفر خود را آغاز کنید.
