آنچه مداحان باید بدانند
مداحی حرفه نیست، زیرا در برداشت عامیانه، حرفه معمولأ شغلی است به قصد کسب درآمد و تقدس این کار و نقش بسیار بزرگی که در ارشاد و آگاهی دادن مردم دارد و نیت مداحان دلسوخته وعاشق، این نام را نمی پسندند اما بایسته هایی دارد که باید مورد توجه مداحان قرار گیرد.
به گزارش افکارنیوزبه نقل از مهر، پیداست که برای انجام هر کار، تخصص نیاز کافی و تعهد عمیق لازم است که صد البته در مورد مداحی، هر دو عامل باید به صورت قوی وجود داشته باشد. باید برای درصد کمی از این دسته که شرایط لازم را دارند، حساب را ببندیم و دفتر کسانی را باز کنیم که متأسفانه تعدادشان هم کم نیست.
چگونه است که در دنیایی که بدون مجوز که حاصل وجود مدارکی بر دارا بودن تخصص و صلاحیت در صاحب آن است، هیچ کاری نمی توان انجام داد، وقتی پای این کار مهم که با روح و روان و فکر انسانها سر و کار دارد به میان می آید، هیچ حساب و کتابی در میان نیست و هرکس به قول معروف ته صدایی دارد(که خیلی ها همین را هم ندارند) و قیافه ای قابل قبول(که باز هم خیلی ها چهره ای در شأن نیز ندارند) و مختصر معلوماتی و آگاهی هایی حاصل مطالعه یکی دو کتاب، احتمالأ با گوش دادن به چند نوار دیگران با کمک کمی چاشنی پررویی، شب می خوابند و صبح مداح می شوند.
این افراد آنگاه به خود اجازه می دهند به آسانی در مجالس و محافل میکروفن به دست گیرند و مداح باشند و هیچکس هم جلودارشان نیست؛ هیچ ضابطه ای هم ندارد و بسیاری از این افراد به این هم اکتفا نمی کنند و کارهای هم خانواده این کار شریف از مداحی پای منابر، قرائت قرآن برای اموات، تلقین میت، نوحه خوانی در هیئات، قرائت دعای کمیل، زیارت عاشورا و … را نیز انجام می دهند. مدرکی نمی خواهد، پولش هم که نسبتأ خوب است.
چگونه است که یک معلم باید سالها درس بخواند و زحمت بکشد تا مجوز حاضر شدن سر کلاس را بیابد و به او معلم بگویند و همین طور یک پزشک. چرا حساب و کتابی در کار نیست. شهید هاشمی نژاد در کتاب مناظره " دکتر و پیر " عینأ همین مطلب را بیان می کند که چگونه است جایی که تجویز یک قرص مسکن ساده مجوز می خواهد، وقتی پای دین و مسائل مذهبی به میان می آید هر کسی به خود اجازه می دهد اظهار نظر کند. اگر به نقش تأثیر تبلیغات و اهمیت آن در دنیای امروز توجه کنیم به اهمیت این مسئله و صدماتی که از این ناحیه متوجه اعتقادات ما هست، می شویم.
بایسته های مداحی / داشتن صلاحیت و شرایط لازم
از آن جایی که هر کشوری دارای قوانین و مقررات لازم الاجرا است، باید برای این کار مهم هم مقرراتی وجود داشته باشد و افراد برای کارشان مجوز داشته باشند و همانطور که به عنوان مثال، پلیس از رانندگی بدون گواهینامه جلوگیری می کند در این کار نیز مسئولی از کار افراد بدون صلاحیت جلوگیری کند.
داشتن ظاهر آراسته
در هیچ دینی به اندازه اسلام بر نظافت و آراستگی ظاهر و باطن انسان ها توجه و تأکید نشده است و صراحتأ فرموده اند: نظافت از ایمان است و در احادیثداریم که: نظافت و پاکیزگی از اخلاق انبیاست و شخص پیامبر اکرم(ص) در این مورد اسوه و نمونه است.
در کتاب داستان راستان شهید مطهری نیز داستان هایی از این اخلاق برجسته رسول خدا آمده است. یک مداح نیز باید دقیقأ مراعات این مسئله را بنماید و آن هم در طول سال و نه فقط ایام خاص عزاداری. بعضأ دیده می شود که مداحی به اصطلاح شغل دیگر آنها است وقتی به کار اول مشغول هستند انگار که مداح نیستند و با همان لباس کار، با همان برخوردها و با همان بیان در انظار ظاهر می شوند.
نوع لباس چه از لحاظ جنس و چه از جنبه رنگ و نوع دوخت آن در همه افراد قابل دقت است و مهم و به نوعی معرف شخصیت درونی آنهاست و این حساسیت در مورد این قشر البته بیشتر است. رسیدگی به وضع سر و صورت و اصلاح مناسب مو و تمیزی دست ها و ناخن نیز از این مقوله است.
اگر این امکان فراهم شود که مداحان پس از احراز شرایط لازم، دارای لباس مناسب و متحد الشکل باشند، کاری پسندیده است.
داشتن سواد و معلومات کافی
برای پی بردن به اهمیت بسیار زیاد این مسئله، باید به فصلی از کتاب با ارزش استاد شهید مطهری با عنوان فریادهای مطهری علیه تحریف های عاشورا اشاره کرد که چگونه عده ای، مقدسات را با بی اطلاعی ها و اهمیت ندادن به بیانات خود، ناخواسته به بازی می گیرند و مطالب غلط و بی پایه را در قالب بیان، چه در نثر و چه بعضأ در اشعار نامناسب به خورد مردم می دهند.
استفاده از منابع و اشعار تأیید شده و قابل قبول، از شرایط مسلم یک مداح یا نوحه خوان خوب و متعهد است. ضمنأ انگیزه گریاندن مستمعین نباید باعثتوسل جستن به بعضی از مطالب نادرست شود.
استفاده از اشعار و آهنگ های مناسب
در زمینه شعر، آنچه همیشه دل مرا به درد می آورد و علیرغم تذکرات متعدد دوستانه به بعضی از این قشر شریف، هنوز موفق نشده ام، مسئله آهنگ هایی است که بعضأ در نوحه خوانی ها مورد استفاده نوحه خوان های البته بی غرض قرار می گیرد و جای تفکر و تعمق دارد.
با این همه غنای اسلامی در زمینه شعر و داشتن شاعران متعهد و همچنین آهنگ سازان متبحر و متعهد چه نیازی است که برای بهترین بندگان خدا از آهنگ های بعضأ مبتذل خوانندگانی آن چنانی از زن و مرد و آهنگ های ترانه های سبک و بی محتوا استفاده کنیم و آیا ننگ نیست؟
شرم می کنم که از مثال های فراوانی که دارم حتی یکی را بیان کنم " دختر قوچانی ها، شیرین جان ها، دی بلال ها و … " ارزانی خودشان. یک مداح متعهد عاشق، هرگز به خود اجازه نمی دهد این گونه عمل کند و بر مسئولان است که ترتیبی برای ساماندهی این وضعیت نامناسب بدهند.
مواظبت بر رفتار و گفتار
جسارت نمی کنم. من از آغاز روی سخنم با آن دسته از عزیزانی که همه شرایط لازم و در نتیجه لیاقت این کار بزرگ را دارند، نبوده است و آنچه می گویم مربوط به آنهایی است که به ارزش خود و کار خود فکر نمی کنند و وقتی میکروفن را زمین گذاشتند و مجلس پایان یافت، فورأ به جلد اصلی خود می روند و توجه ندارند که جامعه آنها را در لباس مداحی یا نوحه خوانی دیده است.
بالطبع توقعاتی در رابطه با رفتار و گفتار آنها وجود دارد که شایسته نیست آنها رعایت نکنند. رفت و آمدها و حضور در بعضی مجالس، دم خور شدن با بعضی افراد و انتخاب دوستان ناباب … شایسته آنها نیست.
مواظبت بر بیان و شیوه سخن گفتن
یک مداح خوب نه تنها هنگام مداحی، بلکه در غیر آن در جامعه بر چگونگی صحبت کردن با دیگران، دقت لازم را دارد. شوخی و مزاح که امام حسن عسکری فرمود: شوخی مرد را سبک می کند؛ آن هم خدای نکرده از نوع خارج از نزاکت آن، هر انسانی را از وقار و شخصیت والای انسانی به زیر می کشد. خواندن اشعار هزل، گفتن جوک های بی ادبانه، به کاربردن الفاظ زشت و … در شأن یک مداح متعهد نیست و در همه مراودات اجتماعی مثل دید و بازدیدها، خرید کردن، تفریحات و حتی ازدواج فرزندانشان باید مورد نظر و دقت باشد.
خوش اخلاق و خوش برخورد بودن
در اسلام به داشتن اخلاق خوش همراه با سعه صدر و خوش رویی هنگام برخورد با دیگران، اعم از خانواده و اقوام و همه مردم تأکید شده است و پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) نیز این گونه بوده اند.
لازمه آنها که به قدر توانایی خود، معرف شخصیت والای ائمه هستند، داشتن اخلاقی خوش و سخنانی دلنشین آن هم با رویی گشاده است، وقت شناسی و وفای به عهد، حاضر شدن به موقع در وعده گاه و رعایت زمان با کم گویی و گزیده گویی از دیگر بایسته های یک مداح خوب است که در مقوله اخلاق می گنجد.
داشتن خلوص نیت
همانطور که در ابتدای صحبت و مختصر اشاره شد، مداحی نباید به عنوان یک حرفه و صرفأ به منظور کسب درآمد صورت گیرد؛ اما بدیهی است که مبالغی که این عزیزان دریافت می کنند یا به آنها پرداخت می شود، قطعأ اشکالی ندارد اما آنچه جای اشکال است، در نظر داشتن عنصر درآمد به تنهایی و بدون احساس مسئولیت عظمت کار و متأسفانه در مواردی، چانه زدن ها بر سر مبلغ و دستمزد است که امری زیبنده به حساب نمی آید.
نیروی محرکه یک مداح خوب در آغاز، عشق به این کار مقدس است و باید این نکته را در نظر داشته باشد که کسوت او به گونه ای، کسوت مقدس معلمی است که به فرموده امام راحل شغل انبیا است و باید قداست این کار با آمیخته نشدن به مسائل صرفأ مادی، حفظ شود.
اهمیت دادن به کار خود
یک مداح باید به اهمیت کاری که می کند واقف باشد و بداند که قدم در چه راه مهمی گذاشته است و آن را سرسری نگیرد که اگر چنین شد؛ خود را موظف می داند در انجام کار بزرگی که بر عهده گرفته است دقت لازم را دااشته باشد، از عیوب خود بکاهد و بر محاسن آن بیفزاید و خود را در رعایت مسائل جنبی ملزم می بیند و مطمئن باشید که اگر کسی به خود و کارش ارزش ندهد، نمی تواند از دیگران انتظار داشته باشد.
جوابگویی
متأسفانه همانطور که گفته شد به نظر می رسد که نظارتی بر این کار صورت نمی گیرد و شاید هم ما اطلاعی از آن نداریم؛ ولی مداحان باید متوجه باشند که باید در مکانی مهم به پاسخگویی بپردازند و آن محضر خدای داور است و بدیهی است که اگر کسی این احساس پاسخگویی را در خود ایجاد کند خود را مکلف در انجام هر چه بهتر این کار ارزشی می داند.
استفاده از ادبیات صحیح
مطلبی که این روزها بعضأ مرسوم شده است؛ استفاده از ادبیات روز و به کار بردن واژه هایی است که هر چند صحیح به نظر می رسد؛ اما خیلی برازنده نیست مثل " آبجی خانم " به جای خواهر و " داداش جون " به جای مثلأ از قول امام حسین(ع) خطاب به حضرت ابوالفضل و امثال اینها. باید حرمت در کلام کاملأ رعایت شود و به عنوان خودمانی صحبت کردن، از استعمال بعضی از کلمات خودداری کرد.
تحقیق و مطالعه و استفاده از تحقیقات بزرگان دینی که هر روز ابعاد وسیعتر و تازه تری را از ابعاد بزرگان مذهبی ما و همچنین حقایق دیگری از قرآن کریم را بازگو می کنند در افزایش معلومات یک مداح تأثیر گذار است.
سخن آخر
در مجموع، یک مداح شایسته با علم و آگاهی کامل از اهمیت کار خود، با سرمایه های لازم، قدم در این عرصه می گذارد و همواره با نیت یک مبلغ خوب بودن، به بیان مطالب صحیح و واقعی در تجلیل از اهل بیت می پردازد و اجر و مزد واقعی کار خود را از خداوند مطالبه می کند.
اما سخنی نیز با مسئولان دارم و این مطلب را یادآوری می کنم که باید برای ساماندهی منطقی این دایره وسیع، راهکارهای عملی مناسبی اندیشیده شود و مقوله مداحی و نوحه خوانی با توجه بیشتری کنترل شود تا ضمن بهبود کیفی این رسالت بزرگ، راه ورود معدود افرادی که مغرضانه وارد این شغل می شوند و البته تعداد آنها در کشور بسیار کم است، بست.
با نظارت بیشتر همچنین می توان زمینه را برای آموزش آنانی را که به صورت غیر عمد و بی غرض ناشی از ضعف در معلومات و ....، به این کار ضربه می زنند، فراهم آورد.