وسواس بین خانم ها بیشتر است یا آقایان؟
وسواس بین خانم ها شایع تر است، خصوصاً وسواس شستشوکه از نوع وسواس عملی است بین خانم ها شایع تر است.
افکار نیوز - شست و شوي بيش از حد، دقت بيمارگونه به مسائل ريز و چك كردن مرتب كارها اتفاقاتي است كه از يك انسان معمولي، كسي را مي سازد كه دچار يك بيماري عذاب آور است. وسواس، در بين بيماري هاي رواني از شناخته شده ترين اختلالاتي است كه در بين مردم رايج است و معمولاً بيشتر مردم اطلاعات زيادي درباره آن دارند.
بهتره اینجوری شروع کنیم که آیا وسواس یک بیماری اکتسابی است؟
بله. اما قبل از هر چیزی باید بگوییم که وسواس زیرشاخه ای از اختلال اضطراب است. زمانی که فرد با اضطراب درگیر می شود این اضطراب او را به سمت وسواس می کشاند.
وسواس را می توان در ۲ گروه، دسته بندی کرد. یکی اختلالات شخصیت وسواسی است که فرد درگیر آن می شود و دیگری نوعی ویژگی و صفتی است که فرد در خانواده آن را یاد می گیرد و به دست می آورد، مثلاً مادر در خانواده همه کارها را روی نظم و اصول خاصی انجام می دهد، میزان اهمیت به خانه زیاد است. همه چیز باید سر جای اصلی خودش باشد و مسائلی از این دست. این ویژگی باعثمی شود انعطاف این افراد در مقابل همه چیز کم و کمتر شود. کودکان در محیط خانوادئه این ویژگی را کسب می کنند و به این شکل است که وسواس از سوی خانواده به کودکان منتقل می شود.
بعضی افراد هستند که به نظم و ترتیب خیلی اهمیت می دهند، اما دچار بیماری وسواس نیستند، چه طور باید این تمیزی را از وسواس تشخیص داد؟
وقتی دقت به نظم و مسائلی از این دست، زیاد می شود و به تکرار می افتد باید نگران بود که پاکیزگی و مرتب بودن جای خودش را به اختلال بدهد. این رفتارها زمانی که از حالت عادی خارج می شود و شکل بالینی به خودشان می گیرند باعثمشکلات زیادی می شوند. همه ما به نوعی اختلال های روانی را در زندگیمان تجربه می کنیم، اما اینها زمانی به بیماری تبدیل می شوند که شدت و مدت آن فکر یا عمل وسواس گونه بیش از حد نرمال می شود و به تکرار می افتد.
ممکن است شخصی یک روز به دلیل استرس، مدام به این فکر کند که شیر گاز را بسته یا خیر؟ و تمام روز فکرش درگیر همین مسئله باشد. اما وقتی آن روز به پایان می رسد و استرس کم می شود، دیگر چنین مشکلی پیش نمی آید و نمی توان دیگر آن را بیماری نامید.
اختلال وسواس کلاً به چند دسته تقسیم می شود؟
در یک نوع تقسیم بندی می توان آن را به وسواس های عملی و وسواس های فکری تقسیم بندی کرد. وسواس عملی بیشتر به رفتارهای فرد بر می گردد، اینکه مثلاً روزی چند بار باید به حمام های ۲ ساعته برود، دستشویی رفتنش یک ساعت طول می کشد و در رفت و آمدها سعی می کند دستش به جایی نخورد.
این افراد احساس می کنند مدام در معرض آلودگی های زیستی و محیطی هستند و با شستشو می توانند از آن دور باشند. خیلی از افراد با همین فکرها، آنقدر بدنشان را شستشو می دهند که بیماری های پوستی یکی بعد از دیگری شروع می کند به پدیدار شدن.
در وسواس های فکری، فرد بیشتر دارای اشتغالات طاقت فرسای فکری است. فرد با سیل عظیمی از اشتغالات فکری روبرو است که خودش می داند نادرست است و باید ندیده شان بگیرد اما باز هم نمی تواند بر آنها فائق آید. موضوع مورد نظر، تمام فکر طرف را درگیر خودش می کند.
اینکه مثلاً از خانه بیرون می رود اما مدام باید به این فکر کند که در حیاط را بستم؟ زیر غذا را خاموش کردم؟ شیر آب را بستم؟ این مسائل شخص را آنقدر فرسوده می کند و آزارش می دهد که کنار آمدن با آن سخت می شود.
یکی از بیمارانی که در اینجا بستری بود، آنقدر فکرهای عجیب داشت که زندگی واقعاً برایش سخت شده بود. می گفت این فکر مدام توی سرم است که بلند شوم و بچه هایم را بکشم. آنقدر از این فکر عذاب می کشم که دوست دارم زندگی خودم را تمام کنم. هرچقدر می خواهم به این فکر بی توجه باشم، نمی شود.
مروری کوتاه بر شایع ترین انواع وسواس فکری
اندیشه درباره بدن: در این نوع وسواس بخشی مهم از اشتغالات ذهنی و فکری بیمار متوجه بدن اوست. او دائماً به پزشک مراجعه می کند و دنبال این است که داروی جدیدی برای برطرف کردن مشکلات بدنی اش از پزشک دریافت کند.
رفتار حال یا گذشته: شخص بیمار مدام به این مسئله می اندیشد که مثلاً چرا در گذشته چنین و چنان کرده؟ آیا حق داشته فلان کار را انجام دهد یا نه؟ یا امروز که مرتکب فلان عمل می شود آیا درست می اندیشد یا نه؟ تصمیمات او رواست یا ناروا؟ کل زندگی او به فکر کردن درباره این رفتارها می گذرد.
در رابطه با اعتقادات: زمانی فکر وسواسی زمینه را برای تضادها و مغایرت های اعتقادی فراهم می کند. مسائلی در زمینه زندگی و مرگ، خیروشر، وجود خدا و… ذهن او را به خودش مشغول می کند.
اندیشه افراطی: در این نوع عجیب از وسواس فکری، شخص مدام به این فکر می کند که اندیشه ای زندگی اش را تحت تسلط دارد. مثلاً با خود فکر می کند اگر فلان دارو را مصرف کند می تواند تا آخر عمر بدون بیماری زندگی کند، در حالیکه ممکن است آن دارو هیچ نتیجه ای بر جسم و ذهن فرد نداشته باشد.
شستشوی مکرر: این وسواس در بین مردم رایج تر از وسواس های دیگر است و در واقع مردم عامی تنها این مسئله را وسواس می دانند، این اختلال در زنان بیشتر است.
دقت وسواسی: نمونه اش را در منظم کردن افراطی دکمه های لباس، مرتب کردن کتاب های داخل قفسه و… می بینیم. در این حالت وضعیت فرد به گونه ای است که اگر این حرکات را به شکل مداوم انجام ندهد، احساس اضطراب می کند.
شمردن: شمارش یک حجم عظیمی از نرده ها، دکمه ها، صندلی ها و… با اصرار بر اینکه هیچ اشتباهی نباید در آن صورت بگیرد از نوع وسواس عملی به حساب می آید.
راه رفتن: گاهی وسواس ها به صورت راه رفتن اجباری است. شخص از این سو به آن سو راه می رود و اصرار دارد که تعداد قدم های معین و طبق ضابطه باشد. مثلاً فاصله بین دو نقطه از ۱۰ قدم تجاوز نکند.
وسواس بین خانم ها بیشتر است یا آقایان؟
وسواس بین خانم ها شایع تر است، خصوصاً وسواس شستشوکه از نوع وسواس عملی است بین خانم ها شایع تر است.
چند درصد از جمعیت کشور ما این اختلال را دارند؟
بین ۲ تا ۳ درصد از اختلال وسواس رنج می برند.
در سن خاصی این بیماری شیوع پیدا می کند؟
بله در سن ۲۰ سالگی به بعد معمولاً این بیماری به چشم می آید.
چه مسائلی می تواند به وسواس و پیشرفت آن دامن بزند؟
اگر عوامل زیست شناختی که باعثبروز این اختلال می شوند را فاکتور بگیریم، عوامل ژنتیک و ارثی نقش مهمی در انتقال وسواس دارند، فکرش را بکنید که شما سالها در کنار فردی زندگی کنید که وسواس داشته باشد. این احتمال خیلی زیاد است که از راه یادگیری فرد شروع کند به انجام رفتارهای وسواس گونه و عجیب. این یک نوع الگوبرداری از رفتار والدین و اعضای خانواده است.
مثلاً عده از از افراد نظامی عادت کرده اند که سروقت از خواب بیدار شوند، سروقت صبحانه بخورند و به کارهای روزانه شان برسند، بچه های این افراد هم دقیقاً شبیه به خودشان رفتار می کنند، الگوبرداری در وسواس هم به همین شکل است.
درمان کدامیک از انواع وسواس سخت تر است؟
درمان وسواس های فکری بسیار سخت تر است، چرا که بعد از اینکه فرد درمان می شود ممکن است بیماری اش عود کند. فکر کنید پزشک و بیمار ماه های سعی می کنند این مشکل را حل کنند، بعد زمانی که همه چیز خوب پیش می رود و فرد رفته رفته به بهبودی نزدیک می شود، بیماری اش دوباره عود می کند و همه چیز باید از سر گرفته شود.
اما در خصوص بیماری وسواس عملی، با دادن یکسری اطلاعات و کارهای عملی، فرد می تواند راحت تر مشکلش را حل کند. یکی از راهکارهایی که ما برای این افراد در نظر می گیریم این است که فرد را با چیزی که نسبت به آن وسواس دارد مواجه می کنیم.
مثلاً کسی که روی شستشو وسواس دارد را باید رفته رفته به اینکه همه چیز آلوده نیست و بدون شستشو مکرر دست می توان زندگی کرد، عادت داد. می توان به او گفت یکبار بدون اینکه دستش را بشوید یک بیسکویت بردارد. بعد به او بگوییم برای دو ساعت اگر دستانش را نشوید اتفاقی نمی افتد. رفته رفته فرد ممکن است به این نوع درمان واکنش نشان دهد و بتواند با بیماری اش مقابله کند.
کار دیگری که می توان انجام داد، کار کردن روی باورهای افراد است، اینکه بتوانند عقاید غلطی که در خصوص برخی مسائل دارند که به وسواس فکری شان دامن می زند را تغییر دهند.
بعضی از بیماری های روانی درمان پذیر نیستند، وسواس نیز از این دست بیماری هاست؟
خیر به نظر من وسواس درمان پذیر است اما دوره درمان طولانی تری لازم دارد و هر لحظه ممکن است بیماری شخص دوباره عود کند، افراد وسواسی حتی زمانی هم که بهبود پیدا می کنند در مقایسه با اطرافیان خودشان، بیشتر درگیر نظم و ترتیب و این قبیل مسائل هستند.
بیمارانی که به شما مراجعه می کنند بیشتر چه رفتارهای عجیبی دارند؟
همان رفتارهای شستشو که گفتم از شایع ترین رفتارهاست. کسانی که اینجا بستری می شوند، گاهی اوقات دست و پاهایشان به قدری قرمز، متورم و پر از خشکی است که باید ماه ها آن را چرب کرده و باندپیچی کرد. فردی اینجا بستری است که وسواس های شستشویش به حدی زیاد شده بود که بلای عجیبی بر سر خودش آورده است.
او یک روز وقتی می بیند دندانهایش زرد شده، به خیال آنکه جوهر نمک می تواند آنها را تمیز کند، دهانش را پر از جوهر نمک می کند. الان یک دندان هم در دهانش ندارد. مینای دندان هایش کلاً از بین رفته و تمامشان ریخته است. مدام به این فکر می کند که اجزای بدنش کثیف هستند و باید با ماده های ضدعفونی کننده آن را بشوید و تمیز کند.
حتی بیماری داشتیم که بارها دست به خودکشی زد. او همیشه فکر می کند بدنش چرب و کثیف است. هر روز، ۷ تا ۸ مرتبه حمام می کرد و اینقدر از این مسئله ناراحت بود که دست به خودکشی می زد. این افراد که دارای وسواس فکری هستند گاهی اوقات صدمات جبران ناپذیری به خود و خانواده شان می زنند. یکی دیگر از بیمارانی که به من مراجعه می کرد، داخل سفیده چشمانش یک لکه قهوه ای داشت. شخص فکر می کرد چشمانش کثیف است و برای همین هر روز با یک ماده ای آن را شستشو می داد. این عمل آنقدر تکرار شد که بعد از مراجعه به پزشک، مجبور شدند چشمش را عمل کرده و آن را تخلیه کنند.
زمانی که با سیروس آرین صحبت می کردیم، از بیماری حرف زد که وسواس زندگی اش را به طور کلی از بین برده است. این مرد که سعید نام دارد، در مرز ۵۰ سالگی قرار دارد اما همه روزهایش در چند سال اخیر به این فکر گذشته که چه بیماری ای دارد؟ چه کار کند؟ همسرش را چه طور به ادامه زندگی متقاعد کند و… آرین از او سوالاتی می پرسد که جواب هایش جا تعجب زیادی دارد.
حالت چه طوره؟
اضطراب دارم. گلویم درد می کند. در غدد لنفاوی ام احساس درد می کنم. پشتم آبسه کرده. یکبار پارسال عمل کردم اما فکر کنم دوباره عود کرده است. دیروز متوجه شدم مشکل ریوی دارم. قبلاً که در کارخانه کار می کردم شیمیایی شدم و ریه ام از بین رفت. نمی توانم خوب نفس بکشم. بیماری لاعلاجی دارم، اسمش روماتیسم بهجت است که بدن را از بین می برد.
چرا اینقدر اضطراب داری؟
می ترسم از اینکه زن و بچه ام من را ترک کنند. چون اچ آی وی دارم.
مگر آزمایش ایدز ندادی؟
چرا. دوبار.
جوابش چه بود؟
نوشته بودند ایدز ندارم اما من هنوز مشکوکم.
در این مدت لاغر شدی؟
بله ۱۰۰ کیلو وزنم بود الان ۶۰ کیلو شده ام.
در عرض چه مدتی؟
۳ ماه.
در روز چند درصد به مریضی های جسمی ات فکر می کنی؟
از ۱۰۰ درصد ۹۹ درصد.
چند وقت است که این حالت را داری؟
از سال ۸۲ شروع شد. از آن موقع به بعد تحت نظر دکترهای اعصاب و روان، گوارش، مری، معده و دندانپزشک هستم.
ماهی چند بار به دکتر مراجعه می کنی؟
حداقل ماهی ۱۰ بار به پزشک های متخصص مراجعه می کنم.
سعید بعد از تمام شدن صحبت هایش از در اتاق بیرون می رود. آرین در خصوص بیماری اش می گوید: «ترس خیلی از این افراد، از مرگ است. به جسم خود اهمیت می دهند تا مشکل جسمی برایشان پیش نیاید. اما اینگونه بیمارها خودشان را سریع تر به سمت و سوی مرگ سوق می دهند. سعید در حال حاضر از کار افتاده شده و توهم داشتن ایدز زندگی را بر کام او تلخ کرده است. در حال صحبت با آرین هستیم که سعید دوباره در را باز می کند، می پرسد: «من ایدز دارم؟ اگر ندارم چرا گلویم درد می کند؟ زن و بچه ام قرار است طلاق بگیرند؟» و بعد از گرفتن پاسخ هایی که چند دقیقه قبل یکبار آنها را شنیده بود، از در خارج می شود. پرسیدن
این سوالات هر چند دقیقه یکبار، کار اصلی سعید است.
انجمن شفای وسواس نزدیک به ۶ سال است که شروع به کار کرده است، دکتر علی اسلامی نسب، رئیس انجمن وسواس به سوالات ما در خصوص این اختلال و چگونگی درمان آن پاسخ های جالبی می دهد.
منبع : سرنخ/ ميترا شكري