فاصله گرفتن از رضایت، مشکل هزاره سوم
آرامش، گمشده تمام انسان هاست
در ابتدا ضروری است که به طور مختصر تعریفی از آرامش داشته باشیم؛ در تعریف آرامش این گونه آمده است: «رضایت داشتن از لحظات زندگی و دغدغه نداشتن.»
- اما آرامش را این گونه توصیف کرده اند: «زمانی که حس خوبی به انسان دست می دهد تا حدی که او آماده خندیدن می شود، او به آرامش رسیده است؛ به عبارتی حس نشاط درونی و سبکی. در این حالت انسان تنها به دنبال بهانه ای است تا بخندد.»
متاسفانه در این دوره؛ مهمترین مشکل انسان ها، فاصله گرفتن از آرامش یا گم کردن آن است، چون رویکرد زندگی تغییر کرده است. در هزاره سوم، رویکرد ما انسان ها از رضایت به سمت التذاذ در حال تغییر است. درک والا کم کم از انسان ها ساقط شده و قصور و کته بینی، جای آن را گرفته است.
رضایت، یک فرآیند بلند مدت است اما التذاذ، آنی است و دوام ندارد.
مهمترین علت آشفتگی وضعیت مردم در عصر حاضر این است که به یک لذت آنی دلخوش کرده اند که البته تکرار آن هم خسته کننده است. زن و شوهر و اهالی خانواده. نگاه التذاذ به محیط دارند و به همین دلیل سریع خسته می شوند و با همین خستگی، موجبات آزار و اذیت هم دیگر را فراهم می آورند و این زنگ خطر است. این نگاه، نگاه خطرناکی است و پیامد آن چیزی جز بروز مشکلات عصبی نیست.
استرس و اضطراب را با هم اشتباه نگیرید
در بحثآرامش، باید حتماً بخش مخالف آن یعنی دغدغه را هم رصد کرد. متاسفانه اکثر افراد، استرس(دغدغه) را با اضطراب اشتباه می گیرند. استرس به معنای نگرانی است. وقتی شما نگران هستید که مبادا فردا دیر به محل کارتان برسید، دچار استرس شده اید اما اضطراب نشانه ترس است. در مواقع امتحان تپش قلب زیاد می شود و در این هنگام می گوییم دچار اضطراب و ترس شده ایم. ترس نشانه عدم تسلط و توانایی است. عوامل زیادی در ایجاد استرس و اضطراب تاثیر دارند؛ از جمله عوامل محیطی، عوامل هورمونی و حتی نوع تغذیه.
آرامش، یک گمشده طبیعی است:
گروهی معتقدند که جهان امروز به خاطر الکترونیکی و دیجیتالی شدن، نیازی به آرامش ندارد. به عبارتی آرامش مفهومی است که هزاره سوم از آن استقبال نمی کند، باید دید، این نگاه تا چه میزان می تواند درست باشد؟!
آیا سرعت، شتاب و تنشی که در زندگی هزاره سومی ها به وجود آمد، مسئله ای تحت عنوان آرامش را می طلبد یا خیر؟
جوابی که روانشناسان به این سوال می دهند کاملاً عکس سوالی است که مطرح شد. مهمترین معضل روز دنیا، مسئله آرامش، البته دور شدن از آن است. بزرگترین دغدغه روانشناسان این است که چه طور آرامش را به مردم بازگردانند، مخصوصاً در دنیای الکترونیکی. وقتی ما به دنیای سایبری و اینترنت وارد می شویم میزان سرعت و تبادل اطلاعات، بیشتر از میزان تطبیق و سازگاری ماست.
ترویج روز افزون ورزش ها و فعالیت هایی همچون یوگا، مدیتیشن و… همه برای این است که آرامش، این گمشده طبیعی به زندگی انسان باز گردد.
فشارهای روانی را جدی بگیرید:
فرض کنید که شما یک گوشی موبایل را با قیمت نسبتاً بالایی می خرید و تنها چند هفته بعد، متوجه ورود گوشی دیگری با ورژن جدید و سرعت فوق العاده سریع به بازار می شوید، در حالیکه قیمت بالایی برای خرید گوشی فعلی تان پرداخت کرده اید اما دلتان می خواهد گوشی جدید را هم داشته باشید. تنها تعبیری که برای این تصمیم می توان استفاده کرد فشار روانی است که استرس را به دنبال دارد.
سابق بر این، دنیای هرکس در شهر یا روستای محل تولد و زندگی اش خلاصه می شد اما در عصر حاضر، جهان هستی، مسئله و معضل تک تک مردم است؛ به عبارتی دنیای مورد توجه انسان ها جهان هستی است(نه بخش کوچکی از آن) و این یک فشار روانی است.
در دنیای زوج های جوان، حرف ها و کلام های عاشقانه ای که در آغاز روز به هم می زنند با کلمات و جملات ناامید کننده ای که در پایان همان روز و بعد از مواجهه با مشکلات به هم تحویل می دهند، تعارض زیادی دارد و همین یک معضل و فشار روانی کاملاً شکننده است. پس فشارهای روانی را جدی بگیرید چرا که سرآغاز تمام مشکلات و بیماری های عصبی، همین فشارهای روانی است. همه فلاسفه، روانشناسان و اخلاقیون به دنبال این هستند که چه طور و با چه ترفندی فشارهای روانی مردم را از آنها دور کنند و آرامش را جایگزین آن کنند.
بیشتر جوامع امروزی، نیاز به آرامش دارند و فقدان آن را تنها با یک نگاه عادی به چهره مردم، در طول روز، می توان مشاهد کرد. انسان ها غالباً قیافه عبوس و گرفته دارند، عبوس بودن یعنی نگرانی، یعنی استرس، یعنی مشکلات و فشارهای روانی.
چهره ای متبسم داشته باشیم
شاخصه شهروندان در آرمان شهر مهدوی که در فرهنگ شیعه آمده، چیست؟ چهره گرفته و عبوس یا قیافه متبسم؟
مسلماً قیافه متبسم. چهره پیامبر(ص) و تمام ائمه معصوم ما متبسم و بشاش بوده است و این لبخند داشتن و متبسم بودن یعنی آرامش داشتن. شما چه زمان لبخند می زنید و چه زمان گرفته و عبوس هستید؟!
با شنیدن یک خبر خوش، لبخند می زنید یعنی فضای ذهن شما روی مدار شادی قرار می گیرد. ذهن شما در این موقع شاد است و لب تان خندان و این نشان از رضایت و آرامش درون تان دارد اما با شنیدن خبر بد و ناگوار، قیافه ای عبوس پیدا می کنید و لبخند از لب تان برچیده می شود و متعاقب آن، آرامش هم از درون شما خارج می شود.
نشانه ها و معیارهای آرامش داشتن
نشانه های آرامش در دل تعریف آن گنجانده شده است. آرامش یعنی رضایت داشتن از لحظات زندگی و به همان میزان که معیارهای رضایت داشتن زیاد است نشانه های آرامش هم زیاد است. اگر بر سر سفره ای حاضر شوید که چیدمانش باب میل شما باشد، خوشحال می شوید و «به به و چه چه» سر می دهید و همین نشانه رضایت شماست.
شما با تماشای یک منظره زیبا، ناخودآگاه می گویید: به به چه زیباست و این کلمه ناخواسته نشان دهنده آرامش و رضایت شماست. پس رسیدن به آرامش آن قدرها هم سخت نیست!
آرامش کاذب
بعضی افراد کلاه برداری می کنند، چک بلامحل می کشند و… البته چهره های متبسمی هم دارند! یعنی تبسم این افراد هم نشانه آرامش آنهاست؟
خداوند ما انسان ها را طوری خلق کرده که اگر فعالیت های ذاتی مان با ویژگی های درونی مان سازگار نباشد، خوشحالی و رضایت در ما به وجود نمی آید. مانند افراد کلاه بردار که اصلاً آرامش ندارند و به عبارتی آرامش شان کاذب است. هر خندیدنی نشانه رضایت نیست. اگر کسی را قلقلک بدهیم و به زور او را بخندانیم دلیل بر این نیست که او رضایت دارد. رضایت باید پایدار باشد. قیافه های عبوس، نشان از دغدغه شان دارد و نشان می دهد که مردم به آرامش نیاز دارند.
اما متاسفانه مشکل اصلی این است که ما آرامش را گم کرده ایم. مردم دنیای ما، همه دم از نیاز به سرگرمی و شادی می زنند اما سرگرمی را برای گذراندن عمر و وقت تلف کردن نمی خواهند، بلکه می خواهند از طریق آن به گمشده شان برسند. می خواهند به وسیله آن سرگرمی، از فشارهای روانی خلاص شوند و روی ریل صحیح زندگی قرار بگیرند. آنها به دنبال شادی، سرگرمی و خندیدن نیستند، به دنبال رضایتند.
سلب اعتمادهای اجتماعی
انسان امروزی، درگیر فشارهای روانی و انواع استرس هاست. که تنها رهاوردش، مشکلات عصبی و عبوس شدن چهره هاست. یکی دیگر از علت های گرفتگی و عبوسی چهره مردم این است که اعتمادهای اجتماعی مخدوش شده است.
دکتر هربرت در تشریح واحدهای استرس می گوید: «سنگین ترین استرسی که به انسان وارد می شود مرگ عزیزانش است. مرگ هر یک از عزیزترین افراد در زندگی، ۱۵۰ واحد استرس به انسان وارد می کند. اگر در سال، ۳۰۰ واحد استرس به انسان وارد شود، او به بیماری های لاعلاج گرفتار می شود.»
پس اگر نمی خواهید گرفتار بیماری های لاعلاج شوید، از استرس بپرهیزید و اگر می خواهید گرفتار استرس نشوید، قدر اعتمادها و دوستی ها را بدانید.
خودم کردم که…
از گفته دکتر هربرت می توان نتیجه گرفت که مقدمه بیماری های صعب العلاج مثل ام اس، سرطان و انواع سکته ها، بر هم خوردن آرامش است. تمام متخصصان و پزشکان فعال در عرصه درمان بیماری های صعب العلاج، متخصصان مغز و اعصاب، قلب، دیابت و گوارش اولین چیزی که به بیماران خود، برای بهبود وضعیت شان توصیه می کنند؛ نداشتن استرس است.
با اینکه همه مطلع هستیم که استرس عامل بروز بیماری است چرا نمی توانیم رفتارهایمان را مدیریت کنیم؟
اگر بخواهیم رفتارهایمان را مدیریت کنیم باید نوع نگاه مان را تغییر دهیم. ما نوع رفتار را در نماد ظاهری افراد جستجو می کنیم مثلاً یک نفر را یک روز بسیار آراسته می بینیم و به او لقب پروفسور، دکتر و… می دهیم و دقیقاً همان فرد را چند روز بعد با وضعیتی آشفته و در هم ریخته می بینیم. اولین چیزی که به ذهن مان می رسد، این است که آن فرد مرتکب جرم و جنایت شده است. بارها و بارها در محیط زندگی، چنین مسائل و به تبع آن، چنین برداشت هایی را تجربه کرده ایم.
قضاوت کردن بر اساس نمادهای ظاهری افراد برای ما مشکلاتی به وجود می آورد و این به آشفتگی ذهن ما بر می گردد. شاید فردی که روزی آراسته بوده و روز دیگر آشفته؛ تنها دلیل وضعیت نامناسب ظاهری اش، تصادف یا برخوردی بوده که آن روز برایش پیش آمده و مطمئناً وضعیت ظاهری، معیار مناسبی برای پی بردن به شخصیت افراد نیست. تا زمانیکه پیش داوری ها و قضاوت هایمان درست و اصولی نباشد، نمی توانیم رفتارمان را مدیریت کنیم.
آشفتگی ذهنی
سوال را این گونه مطرح می کنیم: افراد دو دسته اند؛ افرادی که نمی دانند معنای خوبی و بدی چیست و افرادی که به خوبی بر معنای خوب و بدی واقفند اما با این حال اقدام به انجام کارهای ناشایست می کنند. با اینکه بد هستند اما خوب نمایی می کنند چرا با اینکه این افراد مطلع هستند که مرتکب اشتباه می شوند باز این کار را انجام می دهند؟
برای تبیین این سوال؛ ابتدا مثالی می زنیم. اگر از تمام افراد چه تحصیل کرده و چه عامی بپرسیم که کدام غذا سالم تر است؛ سرخ کرده یا آب پز؟
همه بلا استثنا جواب می دهند: غذای آب پز. اما غالب سفره های ما را غذاهای سرخ کرده پر کرده اند با اینکه همه با مضرات غذاهای سرخ شده واقفند اما باز انتخاب اول شان، سفارش و تهیه این نوع غذاست. افراد با اینکه مطلع هستند اما باز خطا می کنند و این نشان از آشفتگی ذهنی آنها دارد. ذهن بیشتر افراد به قدری آشفته است که قابل کنترل نیست و رها شده است. این ذهن حتی برای خود شخص هم قابل پیش بینی نیست. اکثر ما انسان ها با این مشکل درگیر هستیم. آشفتگی، تحت تاثیر روابط محیطی است. «افسرده دلی، انجمنی را افسرده کند.» محیط درهم و افراد آشفته، همه چیز را به هم می زنند و قدرت انتخاب و تشخیص را
مختل می کنند.
تغییر محیط در دست ماست
ما باید محیط را تغییر دهیم یا اینکه محیط باید ما را تحت تاثیر قرار دهد؟
مسلماً ما باید محیط را تحت تاثیر و تغییر قرار دهیم. اگر محیط بخواهد ما را تغییر دهد به جبر گرفتار می شویم. بعضی از ما می گوییم به خاطر اینکه تفریح شاد نداریم، موسیقی خوب نداریم، به خاطر اینکه اطرافیان و بزرگترهای جامعه مان بداخلاق هستند، از دست ما کاری بر نمی آید و ما نقشی در تغییر جامعه نداریم! اینکه انتظار داشته باشیم جمعیتی بیایند و همه چیز را برای آسایش ما فراهم کنند، امری محال است و در هیچ کجای دنیا چنین اتفاقی نیفتاده است.
هیچ کس به این آرزو نرسیده و دیگران هم نباید به دنبال آن باشند. این ماییم که باید با مدیریت رفتارمان، شرایط آرمانی را برای خودمان مهیا کنیم؛ چون دیگران نمی دانند ما چه نیازی داریم و چه چیزی مورد خواست ماست. خودمان باید رضایت ذهنی و شرایط آرمانی مان را درک کنیم و بعد محیط را طوری مدیریت کنیم که این فشارها و تنش ها کمتر شود و سریع تر به آرامش برسیم. شاید بتوان گفت یکی از معیارهای تشخیص فرا رسیدن سن ازدواج هم همین موضوع هست. زن و مرد وقتی شرایط ایجاد آرامش در بحران را برای دیگری فراهم کنند، زمان ازدواج شان فرا رسیده است و البته این سن در افراد مختلف، متفاوت است. تفاوت
انسان و حیوان در قدرت تفکر است و این قدرت، زمانی کارآیی دارد که فرد آرامش داشته باشد.
شرایط لازم برای فکر کردن را مهیا کنید
انسان ها برای فکر کردن، شرایط و امکانات خاصی نیاز دارند که مهمترین آنها عبارت است از:
۱. نور کافی؛ در محیطی که نور، زیاد یا برعکس، کم باشد انسان قادر به فکر کردن نیست.
۲. دما؛ در محیط بسیار سرد یا بسیار گرم، امکان فکر کردن وجود ندارد.
۳. وضعیت بدنی مناسب؛ انسان بیمار، قادر به درست فکر کردن نیست.
۴. وضعیت استرس و اضطراب؛ قدرت فکر کردن را سلب می کند.
۵. در محیطی که جبلان رنگ ها وجود دارد فکر کردن به نتیجه نمی رسد.
اگر تمام این شرایط مهیا باشد، حداکثر زمانی که انسان می تواند فکر کند تنها ۵۰ دقیقه است چون فکر کردن، کار آسانی نیست و پیش نیاز و پیش شرط می خواهد. هر انسانی برای تفکر نیاز به آرامش دارد و برای موفق بودن و پیشبرد بهتر کارها نیاز به فکر دارد.
غرق ابزار نشوید
قدیمی ترها دغدغه محیطی کمتری داشتند و به همین دلیل از فشارهای محیطی و روانی مصون بودند اما این بدان معنی نیست که ما هم باید در آن دوران زندگی می کردیم تا به آرامش می رسیدیم.
بلکه اگر ما هم از محیط به عنوان ابزار برای رسیدن به اهداف آرامش استفاده کنیم، عصر ما بهترین دوره برای رسیدن به آرامش است اما چون ما غرق ابزارها شده ایم و صنعت، زندگی را برای ما تعریف می کند به همین دلیل دچار بحران شده ایم. ما باید نوع نگاه مان را عوض کنیم. باید نگاه رضایت مان را از التذاذ، بیرون بیاوریم. نگاه ما آنی شده و اصلاً به آینده توجهی نداریم. در گذشته نه چندان دور، زندگی زناشویی براساس رفاقت استوار بود. یعنی دیگری را بر خود ترجیح می دادند و روحیه خیرخواهی بالا بود اما در دوره حاضر، زندگی ها رنگ رقابت گرفته است یعنی دوست را ابزاری برای رسیدن به اهداف خود
می دانیم و به همین دلیل زندگی زناشویی حاضر، چندان دوامی ندارد.
مهارت ها و تکنیک های تخلیه روانی
در پایان بحث، چند راه ساده برای تخلیه فشارهای روانی در اختیار شما قرار می دهیم تا با تلاش خود و یاری پروردگار به وسیله آنها، آرامش را تجربه کنید.
۱. یکی از راه های تخلیه فشار روانی، نفس عمیق کشیدن است. انسان در زمان ناراحتی و عصبانیت، حجم اکسیژن خونش پایین می آید و برعکس، حجم دی اکسید کربن خون بالا می رود و خون رسانی به مغز کم می شود. در این حالت انسان نمی تواند درست تصمیم بگیرد. اما تنها با یک نفس عمیق، می توان فشارهای روانی را تخلیه کرد. افرادی که کارمند هستند و بیشتر ساعات روزشان را در پشت میز می گذرانند، حجم تنفس شان در طول روز بسیار کم است. آنها باید هر ۱۵ دقیقه یک بار به صندلی شان تکیه دهند و یک نفس عمیق بکشند. مطمئناً این کار بر میزان کارآیی آنها تاثیر مثبتی دارد.
۲. گریه کردن، یکی دیگر از مکانیسم های طبیعی تخلیه فشارهای روانی است. البته گریه در خلوت موثرتر است. بهترین آرام بخش قبل از خواب شبانه، گریه کردن و مناجات با خداست.
۳. نوشیدن آب؛ سعی کنید آب را جرعه جرعه بنوشید. آب، تنها مایعی است که سریعاً بعد از نوشیدن به خون راه پیدا می کند و غلظت آن را پایین می آورد.
۴. و مکانیزم آخر؛ آواز خواندن است. پرتنش ترین خانواده ها؛ تنها کافی است چند مرتبه در هفته دسته جمعی آواز بخوانند تا تاثیر آن را در تخلیه فشارهای روانی شان ببینند!
منیع: آرامش/ دكتر قاسمي كبريا