انعام؛ لطف منطقی یا نیازمندپروری غیر منطقی
انعام در جامعه امروز ما در حکم درآمد غیررسمی برای کارگران ساده و نیمهماهر خدماتی است. این درآمد در بسیاری از مکانها مثل آرایشگاهها، از درآمد رسمی و حقوق و دستمزدشان بیشتر است. بعضی از کارفرمایان هنگام تعیین حقوق و دستمزد این کارگران، درآمد انعام را جزیی از مزایای شغلی آنها قرار میدهند و دست کارگران را برای گرفتن انعام باز میگذارند تا به این وسیله از فشار مالی به خود بکاهند.
صحبت از انعام دادن و انعام گرفتن فقط مربوط به روزهای آخر سال نیست، این قانون نانوشته اجتماعی در برخی از مشاغل اجتماعی گاه شکل اجبار پیدا کرده و در تمامی ایام سال حکمفرماست.
حتماً برای شما هم حداقل یک بار پیشآمده که در روزهای پایانی ماه، زنگ در خانهتان توسط رفتگر محله به صدا درآید و از شما تقاضای ماهیانه کند، اما این رسم از کجا و چرا بهوجود آمد؟ آنچه که مسلم است پرداخت انعام به کسی که کارهای خدماتی انجام میدهد، رسم دیرینهای است.
پس انعام ما چه میشود!
قبول کنید دلیل اینکه بسیاری از رانندههایی که برای شست و شوی وسیله نقلیه، خودشان آستینها را بالا میزنند، نرخهای ۵ هزار تومانی کارواشها نیست بلکه مشکلاتی است که بسیاری از ما با برخی شاغلان این صنف داریم.
به چهرهاش نمیخورد بیش از ۲۰ سال داشته باشد، میپرسم چند سال است در کارواش کار میکنی؟ میگوید: ۶ سالی میشود از ارومیه به تهران آمدهام.
میپرسم اینجا ماهی چه قدر حقوق میگیری؟ مستقیم به چشمانم نگاه میکند و میگوید: ما حقوق نمیگیریم!
از حرفش به خنده میافتم مگر میشود حقوق نگیرید، میگوید بله به نظر شما ۴۰هزار تومان حقوق است!
خب حرفش به نظر منطقی میآید، میپرسم پس چرا این جا کار میکنی وقتی برایت صرفی ندارد؟
میگوید: از انعامهایی که میگیرم. خندهام میگیرد، مگر چه قدر انعام میگیری؟
حالا لبخند روی لب او مینشیند از جواب دادن طفره میرود، اصرار میکنم، میگوید: چرا میپرسی؟
میگویم برایم جالب است، نترس انعامت محفوظ است بگو، میخندد، میگوید: ماهی یک میلیون و نیم شاید هم بیشتر!
چشمانم از تعجب گرد میماند، حرفی برای گفتن باقی نمیماند. کار تمیز کردن ماشین که تمام میشود مردد میمانم چه قدر باید انعام بدهم!
انعام دادن از چه زمانی در ایران مرسوم شد؟
اما اینکه انعام دادن از چه زمانی در کشور ما مرسوم شده، دقیقاً معلوم نیست. انعام در جامعه امروز ما در حکم درآمد غیررسمی برای کارگران ساده و نیمهماهر خدماتی است. این درآمد در بسیاری از مکانها مثل آرایشگاهها، از درآمد رسمی و حقوق و دستمزدشان بیشتر است. بعضی از کارفرمایان هنگام تعیین حقوق و دستمزد این کارگران، درآمد انعام را جزیی از مزایای شغلی آنها قرار میدهند و دست کارگران را برای گرفتن انعام باز میگذارند تا به این وسیله از فشار مالی به خود بکاهند.
رسم انعام دادن برای اولین بار به انگلستان و آمریکا وارد شد و فرانسویها هم نخستین افرادی بودند که دادن انعام را اجباری کردند! در سال ۱۹۵۵ براساس یک قانون جدید قرار شد هر رستوران و سالن غذاخوری حق سرویسی به مبلغ صورتحساب بیافزاید و این موضوع یک قرار کلی در نظر گرفته شد که شامل تمام رستورانها با هر درجه و سطحی میشد.
مردم از این قانون به خوبی استقبال کردند چرا که براساس آن مشخص میشد دادن چه میزان پول ضروری است و همه با نظم واحدی این عمل را انجام میدادند، اما این رضایت و آرامش چندان طول نکشید و کمکم در شرایط خاص، خدمه انتظار دریافت مبلغ اضافی به عنوان انعام را هم داشتند و مشکل دوتا شد!
انعام دادن بیاحترامی هم تلقی میشود
در ژاپن دادن انعام نوعی بیاحترامی تلقی میشود و دریافتکننده از گرفتن انعام خودداری میکند. درواقع ژاپنیها آداب و عقاید خاص خود را دارند و انعام گرفتن را اصلا مناسب نمیدانند. به عبارتی آن را بیادبی و کاری گستاخانه به حساب میآورند و گرفتن خدمات اضافی را بهطور کلی حق مشتری میدانند.
در هند نیز انعام دادن کاری عادی و متداول به حساب نمیآید و تنها میتوان در رستورانهای بسیار شیک و مجلل شاهد آن بود. از میان تمام کارگران مشغول به کارهای سخت و پایین فقط و گهگاه کالسکهرانها تقاضای گرفتن انعام دارند.
این درحالی است که در برخی دیگر از کشورها اگر شما به عنوان مشتری انعام ندهید انعامگیرنده به ازای این بیاعتنایی، به طور خودآگاه از ارایه خدمات مطلوب و شایسته سرباز میزند یا حتی در برابر انظار عمومی با غرولند و چشمغره، اعتراض خود را اعلام میکند.
مرز میان انعام دادن و نیازمندپروری
مرز میان دستگیری و نیازمندپروری به اندازه یک تار مو است، گاهی اینچنین میشود که بهواسطه لطف شما و احساس ترحمتان و بهجای حمایت منطقی، نیازمندپروری میکنید. نمونههای آنهم زیاد است؛ از انعام اضافی و نابهجا تا شیرینی بچهها و ماهیانه غیرقانونی. کمی منصفانه به قضیه نگاه کنید. احساس را کنار بگذارید.
اما قسمت جالب ماجرای کارواش رفتن آنجایی است که لکهها و قسمتهای شسته نشده حسابی اعصابت را خطخطی میکند. گاهی تلاش کنید عاداتی را که به اشتباه لطف می نامیمشان، از ذهن پاک شود. گاهی سعی کنیم به جای پرورش نیازمند، تولید ثروت را به ذهن و فکر دیگران وارد کنیم.