چگونه به کودکان نظم را بیاموزیم؟!
عده ای از ما فکر می کنیم انضباط در کودک با خشونت به وجود می آید اما راه های بهتری نیز وجود دارد. کودکان، روحیه بسیار لطیفی دارند و با کمی ملایمت می توان آنها را به منضبط بودن تشویق کرد.
به گزارش افکارنیوز، گاهی اوقات والدین یا معلم می خواهند تمام رفتارهای کودک را مورد مراقبت قرار دهند. به نظر آنان اگر کودک برای انجام هر کاری از بزرگترهایش اجازه بگیرد، فردی منضبط است. برای همین روی رفتارهای کودک کنترل شدیدی دارند و همین کنترل ها روی شخصیت کودک تاثیر منفی بر جای می گذارد. اغلب افرادی که تحت کنترل و مراقبت شدید رشد می کنند، افرادی متکی و ضعیف به بار می آیند و در خیلی از موارد احساس مسئولیتی در برابر انجام کارها نمی کنند زیرا دلیل بایدها و نبایدهایی که به آنان تحمیل می شود را نمی دانند. مشخص است که وقتی کسی دلیل انجام دادن یا
ندادن کاری را نداند، به صورت برداشته شدن فشار حاکم بر او، همان گونه عمل می کند که دلش می خواهد. حالا چه اخلاقی باشد و چه غیر اخلاقی…
کنترل و محدودیت های شدید، کودک را تحت فشار قرار می دهد و تداوم آن باعثایجاد ناراحتی های روحی می شود. چنین کودکی از بازخواست مضطرب است، به همین دلیل سعی می کند به دستورات معلم یا والدینش گردن نهد، حتی اگر به میل و خواسته او نباشد.
انضباط به معنی اطاعت کورکورانه؟!
گاهی معلمان دوست دارند که دانش آموزان شان فرمانبردار بی چون و چرا باشند. آنها معتقدند که اطاعت همه جانبه موجب نظم کلاس می شود و تدریس در چنین کلاسی بی دغدغه تر است.
در کلاس هایی که انضباط به این معنی اعمال می شود، دانش آموزانی مضطرب، پرخاشگر، و بی علاقه به درس حضور دارند چرا که آنان به طور ذاتی طالب استقلال و آزادی هستند و از کسی که بخواهد مانعی برای آنان به وجود آورد، متنفر و بیزار می شوند. روشن است که این مسئله روابط سالم معلم و شاگرد را خدشه دار می کند.
بچه ها حاکمیت محض معلم را نمی پذیرند و دوست دارند که احساس های خود را در مورد پذیرش یا رد نظرها بیان کنند. در صورتی که حق اظهارنظر از آنان گرفته شود، برانگیخته می شوند و با معلم به مقابله می پردازند. بسیاری از رفتارهای نامناسب و محل نظم در کلاس به همین دلیل است. در این مورد معلم سکوت شاگردان، پذیرش بی چون و چرا و منفعل بدون آنان را دلیل بر نظم و خوب بودن کلاس می داند. کلاسی منضبط است که فعالیت های یادگیری به صورت صحیح در آن انجام شود و مانعی برای روابط بین معلم و شاگرد مشاهده نشود.
والدین نیز با چنین برداشتی از نظم و انضباط، خشم فرزندشان را برانگیخته و موجب تحریک احساساتش می شوند. بچه ها دوست دارند که والدین، آنان را به عنوان افرادی مستقل بپذیرند و برای نظرات آنان ارزش قائل شوند. اگر والدین بخواهند حرف های خود را به آنان تحمیل کنند، در برابر دستورات شان مقاومت می کنند و دلگیر می شوند. در چنین شرایطی کودکان، خود را در محیطی می بینند که هیچ اراده ای نداشته و چاره ای جز فرمانبرداری ندارند و همین مسئله موجب ایجاد مسائل روحی و اخلاقی زیادی در آنان می شود.
انضباط یعنی قانون و قاعده
معنی صحیح انضباط همان قانونمند بودن و به قاعده و اصول رفتار کردن است. لازم است کودک برای رفتار و عملکرد خود چه در خانه و چه در مدرسه، اصول و قوانینی را در نظر داشته باشد و به رفتارهایی که جزو هنجارهای جامعه محسوب می شود، عمل کند.
اگر کودک هر گونه که بخواهد، عمل کند به بی بندوباری و لاقیدی عادت می کند و همین باعثعدم پذیرش او از طرف اجتماع می شود. برای این کار باید به کودک، نظم و انضباط در کار و اخلاق را تفهیم کرد و حد و حدودی را برای آزادی های او چه در خانه و چه در مدرسه در نظر گرفت. برای مثال لازم است برای جلوگیری از هرج و مرج و ایجاد آرامش برای انجام امور در کلاس، اصولی رعایت شود چرا که آزادی بی قید باعثبه هم خوردن نظم کلاس خواهد شد اما اینکه قانون و اصول توسط چه کسی اعمال و اجرا شود، در پذیرش یا رد آن توسط دانش آموز بسیار مهم است. یعنی آنچه که باید در اینجا به آن اهمیت داده شود، وضع کننده قانون
است. منضبط بودن بدان معناست که فرد بتواند در هر شرایطی رفتار خود را کنترل کند و مسئولیت انجام کارهایش را برعهده بگیرد.
فشار و اعمال قدرت مافوق به طور مداوم نمی تواند رفتار فرد را کنترل و اداره کند بنابراین لازم است افراد برای رعایت نظم و انضباط از طریق والدین و مربیان تعلیم ببینند و رعایت آنها در وجودشان ملکه شود. در این صورت دیگر از روی ترس از تنبیه یا مافوق، به اطاعت از قانون مجبور نمی شوند بلکه خود، آن را رعایت می کنند.
اینجاست که به نقش اساسی پرورش در ایجاد چنین نظمی پی برده می شود. کودکان را باید به گونه ای تربیت کرد که خود قادر به ساختن چنین معیارهایی در رفتار باشند. رشد فرا خود یا وجدان که از طریق همانند سازی با والدین و گروه همسان و معلم صورت می گیرد، در این راه به کودک کمک می کند. فراهم آوردن محیط های سالم برای تربیت کودک یکی دیگر از عوامل مهم در نظم پذیری و آموزش مقررات است.
چه کسی مقررات را وضع می کند؟
نظم و انضباط به معنی قانون و مقررات است و از این نظر که به وسیله چه مقام و موقعیتی به دانش آموز تحمیل می شود، عکس العمل های متفاوتی را در کلاس به وجود می آورد.
اگر مقررات از طرف معلم به صورت یک جانبه به دانش آموز تحمیل شود و شاگردان در وضع این مقررات هیچ گونه دخالتی نداشته باشند، حتی اگر این قوانین به منظور ایجاد نظم در کلاس باشد موجب عکس العمل منفی در شاگردان می شود و آنان انگیزه ای برای رعایت آن نخواهند داشت چرا که اغلب در این قوانین، احتیاجات، امکانات و استعدادهای دانش آموزان نادیده گرفته می شود.
برای حل این مشکل بهتر است قوانین و مقررات انضباطی از طریق رای دادن و نظرخواهی از دانش آموزان صورت گیرد. در این صورت با قوانین وضع شده با نیازهای آنان مطابقت دارد و بهتر مورد پذیرش قرار می گیرد.
برای مثال معلم به جای اینکه در سال تحصیلی، مقررات خاصی را برای کلاس خود تهیه کند و از دانش آموزان بخواهد آنها را به اجرا در آورند، فهرستی از موضوعاتی که برای به نظم در آوردن کلاس، نیاز به قانون دارد را تهیه و با نظرخواهی از دانش آموزان و با توافق خود آنان قوانینی را وضع کند.
با انی کار بچه ها برای رعایت این قوانین، ترغیب و تشویق می شوند.
در این مورد انضباط حاکم در کلاس برای بچه ها دیگر پوچ و بی معنی نیست و تمام قوانین برای آنان قابل فهم و درک است.
آرامش/ شماره چهارم/ نيمه دوم اسفند ماه ۹۱/ ليلا رئوف مقدم/ صفحه ۶۲