یک پنجم ایرانیان تحت پوشش پزشک خانواده
رئیس ستاد اجرایی برنامه پزشک خانواده با اشاره به تغییر پزشک خانواده روستایی و کاهش هزینه درمانی ۷۰ درصدی به ۱۰ تا ۳۰ درصد گفت: با توجه به اجرای طرح پزشک خانواده در ۱۰ استان کشور ۱۵ میلیون ایرانی تحت پوشش این طرح ملی سلامت در میآیند.
به گزارشافکارنیوز،طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع به عنوان بزرگترین طرح ملی حوزه سلامت از سال ۸۴ با مشارکت مجلس، وزارت بهداشت و بیمهها در روستاهای کشور کلید خورد و در نهایت در سال گذشته نیز این طرح در برخی شهرها بر حسب جمعیت آغاز شد.
مبنای طرح پزشک و نظام ارجاع در آغاز، برای پوشش مراقبتهای سلامت از زمان تولد برای افراد تعریف شده بود که بر این مبنا این مراقبتها در طول عمر افراد نیز باید ادامه مییافت که در طرح نخست مبنا بر تشکیل یک تیم ۱۷ نفره متشکل از متخصصان متعدد بود که متعاقب آن این طرح در برخی از شهرها و حتی در تهران نیز به اجرا درآمد.
ولی پس از کش و قوسهای انتصابات در وزارت بهداشت به خصوص پس از تغییر وزیر بهداشت و برخی معاونان این وزراتخانه، طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع نیز با تغییرات عمده ای مواجه شد بطوریکه در گام نخست تیمهای گذشته طرح پزشک خانواده کنار گذاشته شد و طرح پزشک خانواده با محوریت یک پزشک و دستیارانش تعریف جدید شد.
البته با توجه با انتقادات بسیار در نحوه اجرای طرح پزشک خانواده به خصوص در زمینه عدم اصلاح این طرح در زمان اجرا در روستاها و متعاقب آن برای اجرا در شهرها تغییرات دیگری نیز در این راستا صورت پذیرفت که از مهمترین این موارد میتوان به چگونگی پرداختیها به پزشکان و دریافتی از بیماران اشاره کرد که البته ناگفته نماند که اجرای این طرح ملی سلامت در تهران نیز تا اطلاع ثانوی متوقف شد زیرا به گفته وزیر بهداشت، برای اجرای صحیح طرح پزشک خانواده باید در گام نخست این طرح در دیگر شهرها به اجرا در آید و پس از برطرف کردن نواقصش، این طرح ملی در تهران به اجرا در آیید.
کما اینکه عدم تخصیص بودجه لازم برای اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در تهران نیز از دیگر چالشهای اجرای این طرح ملی سلامت در پایتخت است و حال با توجه به تغییرات عمده در اجرای طرح پزشک خانواده جدید، همچنان انتقادات به روش کنونی توسط صاحبنظران و کارشناسان سلامت ادامه دارد بطوریکه دامنه این انتقادات به نمایندگان حوزه سلامت نامزدهای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری نیز رسیده است.
در این راستا و برای بررسی آخرین وضعیت اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع، دکتر مسعود صالحی رئیس ستاد اجرایی برنامه پزشک خانواده در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، به تغییرات و تصمیمات جدید در حوزه طرح پزشک خانواده پرداخت و البته به صورت تلویحی نیز درباره انتقادات نمایندگان حوزه سلامت نامزدهای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری درباره اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع توضیحاتی را ارائه کرد.
آخرین وضعیت اجرای طرح پزشک خانواده در کشور به چه صورت است؟
دکتر صالحی: پزشک خانواده را که از سال قبل به صورت عملی در شهرها آغاز کرده بودیم، در دو شهر مازندران و سیستان تا مرحله نخست آن را به اجرا گذاشتیم که اکنون نیز در مازندران یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفر و در استان فارس ۲ میلیون نفر جمعیت تحت پوشش طرح پزشک خانواده هستند.
خوشبختانه ۷۰ درصد طرح پزشک خانواده با توجه به تعریف پوشش پزشک خانواده در این دو استان با مشارکت ۱۱۰۰ پزشک به اجرا درآمده است. ولی به هر حال تا اجرای نهایی و تکمیل پوشش کامل فاصله داریم همانطور که در تمام دنیا نیز به هیچ وجه اینطور تعریف نشده است که همه افراد تحت پوشش پزشک خانواده درآیند زیرا برخی افراد دارای تملک مالی هستند و نمیخواهند از بیمه یا طرح پزشک خانواده استفاده کنند و برخی افراد نیز که از بیمههای نیروهای مسلح استفاده میکنند هنوز تحت پزشک خانواده درنیامدهاند.
در حال حاضر در ۸ استان قزوین، اردبیل، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، خوزستان، یزد، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان مرحله استقرار پزشک خانواده به اجرا درآمده است و پزشکان در حال انعقاد قرارداد با بیمهها هستند. مثلاً در استان یزد ۱۵۰ پزشک قرارداد آنان با بیمهها منعقد خواهد شد و این چرخه به مرور زمان تکمیلتر خواهد شد و بعد از این مرحله به مردم اطلاعرسانی میشود تا برای ثبتنام در طرح پزشک خانواده اقدام کنند تا بتوانند پزشک خود را انتخاب کرده و مراقبتهای سلامت خود را از پزشک خانواده دریافت کنند.
چه تعداد جمعیت هدف در این ۸ استان تحت پوشش طرح پزشک خانواده خواهند شد؟
دکتر صالحی: در حدود ۱۵ میلیون نفر جمعیت در این ۸ استان جدید تحت پوشش پزشک خانواده در خواهند آمد که البته برآوردهای ما بر این است که ۳ تا ۴ ماه آینده ۷۰ تا ۸۰ درصد جمعیت هدف، تحت پوشش پزشک خانواده درآیند.
آیا در استانی مانند یزد ۱۵۰ پزشک که قرارداد آنها با بیمهها منعقد شده است برای طرح پزشک خانواده این استان کافی است؟
دکتر صالحی: مسلماً خیر، زیرا پزشکانی که باید در این طرح در استان یزد در این طرح ملی مشارکت کنند در حدود ۶۰۰ نفر هستند که این ۱۵۰ نفر در مرحله نخست ثبتنامها و قرارداد با بیمهها تعریف شده است.
به هر حال طرح پزشک خانواده در روستاها و شهرها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر تعریف جداگانه برای اجرای آن وجود دارد. زیرا در برخی استانها وضعیت حضور و مشارکت پزشک بسیار خوب است مانند استان یزد ولی در برخی استانهای دیگر مانند استان سیستان به دلیل عدم توزیع مناسب پزشک دچار برخی کمبودها در حوزه حضور و مشارکت پزشک هستیم.
با این شرایط کمبود پزشک در چنین استانهایی، چگونه این کمبود پزشک را جبران میکنید؟
دکتر صالحی: مسلماً به تدریج که طرح پزشک خانواده به اجرا درآید این توزیع عادلانه پزشک نیز در استانها اصلاح میشود. مثلا ما یک بستری را آماده خواهیم کرد تا اگر پزشکی در یک منطقهای با کمبود بیمار مواجه شود بتواند داوطلبانه به مناطق دیگر منتقل شود تا جبران کمبود بیماری خود را در طرح پزشک خانواده داشته باشد.
این مسئله را نیز باید اضافه کنم که سالانه ۳ تا ۴ هزار پزشکی جدید در کشور فارغالتحصیل میشود که میتوانیم برای ظرفیتهای خالی در حوزه پزشک خانواده بخصوص در مناطق محروم و روستایی به کار بگیریم. مثلا در طی یکسالی که در استان فارس طرح پزشک خانواده را به اجرا درآوردیم دچار همین کمبودهای پزشک بودیم چون پزشک به صورت عادلانه در کشور توزیع نشده بود در حالی که به هیچ عنوان د رکشور دچار کمبود پزشک نیستیم بلکه توزیع پزشک ناعادلانه است و توانستیم در این یک سال نواقص توزیع پزشک در استان فارس را برطرف کنیم.
این مبحثدر مورد داروخانهها نیزمصداق دارد که شاهد آن هستیم که تاسیس داروخانهها به سمت مناطقی سوق پیدا کرده است که دچار کمبود داروخانه هستند. زیرا امروز دیگر با توجه به اجرای طرح پزشک خانواده نگاه به تعداد بیمار نیست بلکه نگاه به تحت پوشش درآوردن افراد در حوزههای مختلف مراقبتهای سلامت تعریف میشود.
به پزشکان فعال در طرح پزشک خانواده استان فارس و مازندران چه مقدار پرداخت میکنید؟
دکتر صالحی: این مسئله پرداختیها به این پزشکان به سرانه تحت پوشش درآوردن افراد در زیر مجموعه پزشک خانواده بستگی دارد و اگر کسی در حدود ۳ هزار نفر را تحت پوشش خود قرار دهد و بطور کامل تمام مراقبتهای سلامت را بر روی آنها انجام دهد در حدود ۸۰ میلیون ریال دریافت میکند.
آیا پرداخت بیمهها به این پزشکان به موقع انجام میشود؟
دکتر صالحی: با وجود آنکه همیشه بدهی بیمهها به پزشکان و مراکز درمانی بیش از ۶ ماه طول میکشد اما خوشبختانه این پرداختیها در این دو استان خوب بوده است و تا آنجا که اطلاع دارم تا پایان سال ۹۱ پرداختی ها به پزشکان صورت پذیرفته است و تصور میکنم پرداختیهای فروردینماه نیز صورت گرفته است.
با توجه به عدم توزیع مناسب پزشک در مناطق مختلف کشور استفاده از فارغالتحصیلان جدید که باید دورههای سربازی خود را بگذرانند در حال حاضر به چه صورت است؟
دکتر صالحی: ما بیشتر این فارغالتحصیلان را به مناطق محروم اعزام میکنیم و در طرح پزشک خانواده نیز آنان را به مناطق روستایی اعزام میکنیم تا در طرح پزشک خانواده روستایی به کار گرفته شود. البته حقوق و مزایای آنان دیگر مانند دیگر پزشکان نیست و دریافتی آنان بیش از ۱.۵ میلیون تومان است.
به هر حال پزشک خانواده در شهرها را تازه شروع کردهایم ولی پزشک خانواده از روستاها از سالهای قبل وجود داشت و برای انگیزه بخشیدن به پزشکان خانواده در شهرها در مورد پرداختهای آنان اقدامات موثری را انجام دادهایم.
به هر حال پزشکی که به مناطق محروم برای مشارکت در طرح پزشک خانواده روستایی اعزام میشود باید با پرداخت عادلانه و مناسب انگیزه لازم را کسب کند، آیا برای این مقوله تصمیماتی در وزارت بهداشت صورت میپذیرد؟
دکتر صالحی: این مسئله صحیح است و ما نیز در آینده درصدد آن هستیم که برای انگیزه بخشیدن به پزشکان در این قسمت در مورد پرداختیهای آنان اقداماتی را انجام دهیم. البته این مسئله منوط به تامین و ابلاغ بودجهها است تا بتوانیم پرداخت پزشکان حضور یافته در طرح پزشک خانواده را جبران کنیم تا روستاها خالی از پزشک نشود.
با توجه به شرایط کنونی کشور و برگزاری انتخابات شاهد آن هستیم که نمایندگان حوزه سلامت نامزدهای یازدهمین دوره ریاست جمهوری در تشریح برنامههای سلامت نامزدهای خود نقدهای زیادی را به طرح پزشک خانواده وارد میکنند ارزیابی شما در این مسئله به چه صورت است؟
دکتر صالحی: متاسفانه تاکنون نتوانستهام به طور کامل نقدهای نمایندگان حوزههای سلامت را به بطور کامل مشاهده کنم و بیشتر از طریق سایتهای خبری در جریان نقدهای آنان قرار گرفتهام.
به هر حال با توجه به نزدیکی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری نامزدها در سیاستهای داخلی و خارجی نگاههای انتقادی دارند. چون فضا یک فضای انتخاباتی است و طرح پزشک خانواده نیز از این مسئله مستثنی نیست. ولی برخی نظرات نمایندگان حوزه سلامت نامزدها با واقعیتها فاصله دارد و یا برخی از آنان نیز اطلاع درستی از این طرح ندارند. البته برخی از این افراد خودشان دستی در سیاستگذاری حوزه سلامت دارند ولی در مورد برخی دیگر اینطور نیست.
اشکال ندارد نمایندگان حوزه سلامت نامزدهای ریاست جمهوری به طرح پزشک خانواده نگاه انتقادی داشته باشند. به هر حال ما پزشک خانواده را در شهرها تازه شروع کردهایم و برای توسعه و اصلاح آن باید زمان بگذرد. مثلاً شاید ۶ ماه دیگر در طرح پزشک خانواده اصلاحاتی صورت پذیرد همانطور که به زودی در طرح پزشک خانواده روستایی اصلاحاتی صورت میپذیرد.
در حال حاضر طرح پزشک خانواده که مانند گذشته به صورت یک تیم ۱۷ نفره اجرا نمیشود دقیقاً به چه صورت در استانهای مربوطه اجرا میشود؟
دکتر صالحی: یک پزشکی که مطب داشته باشد با استفاده از یک دستیار ماما یا پرستار یا بهداشت خانواده ۳ هزار نفر را تحت پوشش خود قرار میدهد و جدا از ویزیت باید مراقبتهای فردی این افراد از جمله مراقبتهای سلامت برای کودکان، زنان باردار و سالمندان انجام دهند و مراقبتهای کنترل فشار خون، پوکی استخوان و دیابت را که تمام موارد در حوزه پیشگیری تعریف میشود را بر عهده دارند.
آیا این پزشک یا دستیاران آنها آموزشهای مرتبط با پزشک خانواده را فرا میگیرند؟
دکتر صالحی: بله، یک دورههایی برای آنها برگزار میشود که آن دورهها میتواند به صورت الکترونیکی در قالب دورههای بازآموزی که هم اینک آن را شروع کردهایم به اجرا درمیآید.
اطلاعرسانی در استانهایی که طرح پزشک خانواده در آنجا میخواهد به اجرا درآید به چه صورت است؟
دکتر صالحی: این اطلاعرسانی از طریق سیستم شبکه بهداشت و صداوسیما در قالب کانالهای تلویزیونهای استانی انجام میشود، البته به دلیل برگزاری انتخابات و برنامههای انتخاباتی تلویزیونی اطلاعرسانی در زمینه طرح پزشک خانواده کمرنگ شده است که امیدواریم بعد از انتخابات با قوت بیشتری این اطلاعرسانیها صورت پذیرد و این مسئله را نیز عنوان کنم که وظیفه اصلی اطلاعرسانی برای طرح پزشک خانواده با بیمهها است که ما در این مقوله به آنها کمک میکنیم.
در حال حاضر افرادی که پرونده پزشک خانواده تشکیل میدهند باید برای دریافت خدمات چه مقدار هزینه درمانی بپردازند؟
دکتر صالحی: در مورد ویزیت افراد ۱۰ درصد را میپردازند و در مورد دارو ۳۰ درصد و در مورد آزمایش و سونوگرافی ۳۰ درصد هزینهها را میپردازند مثلاً براساس تعرفه دولتی جدید که باید افراد جهت ویزیت ۵۳۰۰ تومان بپردازند، فرد دارای پرونده پزشک خانواده در حدود ۵۰۰ تومان برای ویزیت پرداخت خواهد کرد.
هزینههای ارجاع بیماران در طرح پزشک خانواده به متخصص به چه صورت است؟
دکتر صالحی: در زمان ارجاع افراد فقط باید ۳۰ درصد هزینههای متخصص را بپردازند و اگر به بیمارستان ارجاع و بستری شود ۱۰ درصد هزینه را پرداخت خواهند کرد.
متاسفانه برخیها عنوان میکنند که تبلیغات پزشک خانواده کمرنگ و یا متوقف شده است ولی این در شرایطی است که ما این کار تازه استارت زدهایم و ۳ تا ۴ ماه است که روند جدید طرح پزشک خانواده شروع شده است و مطمئن باشند این طرح با قوت ادامه و توسعه پیدا خواهد کرد.
به عنوان آخرین سئوال یکی از مباحثی که بسیار در حوزه پزشک خانواده مطرح میشود اجرای این طرح در تهران است که وزیر بهداشت نیز قول اجرای آن را در تیرماه داده است، در این مورد توضیحات لازم را ارائه میدهید.
دکتر صالحی: بله، این مسئله صحیح است و ما برای اجرای طرح پزشک خانواده در تهران برای تیرماه در حال آماده کردن زیرساختهای لازم هستیم و پس از آن بر طبق یک روال مشخص در این زمینه به مردم اطلاعرسانیهای لازم را خواهیم داشت. زیرا برخی زیرساختها برای اجرای طرح پزشک خانواده در حال تغییر است.