آیا اجرای طرح اینترنت پاک عملی است؟
افکارنیوز: ایده اینترنت پاک به عنوان شیوه جدیدی برای پالایش اطلاعات، اولین بار در آذر ماه سال ۸۹ ازسوی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات مطرح شد و این وزارتخانه پیگیریهایی را برای اجرایی کردن این ایده آغاز کرد. اختلاف نظرهای بسیاری بر سر اصول و پایههای نظری ایده اینترنت پاک وجود دارد و در حالی که عدهای از این طرح به شدت حمایت میکنند، برخی دیگر اصولا تحقق چنین ایدهای را امکان پذیر نمیدانند.
به گزارش افکار به نقل از خبرگزاری خانه ملت ،تجربه ورود فناوریهای نوین ارتباطی و اطلاعاتی به کشورهای در حال توسعه همواره نشان داده است که این کشورها با توجه به حیات بخش عظیمی از ویژگیهای فرهنگ سنتی، در ارتباط و برخورد با فناوریهای نوین با تضادها و تعارضهای گوناگونی روبرو بودهاند. ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه که فرهنگ غنی سنتی و ایرانی-اسلامی خود را حفظ کرده است، از بدو ورود فناوریهای ارتباطی به فضای جامعه، از تلویزیون تا اینترنت، همواره با مشکلات و تعارضات فرهنگی مختلفی روبرو بوده است.
بررسی فضای اینترنت نشان میدهد که شبکههای غیراخلاقی و ضدارزشی بیش از یک سوم فضای اینترنت را اشغال کردهاند و به ترویج و انتشار مطالب غیراخلاقی و ناپاک مشغول هستند. همین امر نگرانی بسیاری از کشورها را بویژه کشورهای شرقی که از فرهنگ سنتی و ارزشمندی برخوردار هستند، دوچندان کرده است.
ورود اینترنت به ایران و فیلترینگ بومی
ایران در اوایل دهه ۷۰ به عنوان اولین کشور خاورمیانه به شبکه بین المللی اینترنت وصل شد و توانست از امکانات این شبکه جهانی ارتباطات استفاده کند. با وجود ورود اینترنت به ایران در حدود ۲۰ سال پیش، میتوان گفت استفاده گسترده از این فناوری ارتباطی و اطلاعاتی در همین ۱۰ ساله اخیر رشد و توسعه پیدا کرده است. همین اقبال عمومی و گسترده مردم به اینترنت، اولین نگرانیها را درباره محتوای شبکههای اینترنتی به وجود آورد و اقدامات مبتنی بر فیلترینگ و پس از آن هم ایده اینترنت پاک را شکل داد.
در سالهای ابتدایی دهه ۸۰، برای اولین بار ایده فیلترینگ در ایران شکل گرفت و اجرایی شد. فیلترینگ به منظور ایجاد ساز و کاری برای جلوگیری از دسترسی کاربران به فضای غیراخلاقی و ناسالم اینترنت شکل گرفت. در سال ۸۵ نرم افزارهای فیلترینگ بومیسازی شد و ایران توانست با نرمافزارهای ساخت داخل و بر اساس اصول و معیارهای ارزشی، اخلاقی و قانونی کشور، دسترسی به سایتهای غیراخلاقی و غیرارزشی را محدود کند.
اینترنت پاک؛ حذف فضای کسب و کارهای کثیف و غیراخلاقی
در آذر ماه سال ۱۳۸۹ " رضا تقی پور "، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات برای نخستین بار ایده جدیدی را جهت محدودسازی فضای اینترنت مطرح کرد. ایده اینترنت پاک، ایده جدید و مبهمی بود که از همان ابتدا، اظهارنظرهای مختلف و متضادی در موافقت یا مخالفت با آن شکل گرفت.
به گفته تقی پور اینترنت پاک یک ایده است که در صورت اجرایی شدن، " آن بخش از اینترنت که بعضا برای کسب و کارهای کثیف و غیراخلاقی بکار میرود، کلا در کشور منتفی خواهد شد. "
تقی پور در تشریح ایده اینترنت پاک، این طرح را از پروژههای مبتنی بر فیلترینگ متفاوت دانسته و گفته است: استراتژیهای اینترنت باید برای پاکسازی فضای اینترنتی سرفصل مشخصی ایجاد کنند تا شاهد نقش بیش از پیش فناوری اطلاعات در جوامع باشیم که ایده اینترنت پاک در همین راستا مطرح میشود.
در واقع میتوان گفت با توجه به اظهارات طراحان ایده اینترنت پاک و در رأس آن وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، این ایده ناظر بر حذف شبکهها و فضای غیراخلاقی و ناهنجار از فضای اینترنت و به نحوی پاکسازی این فضا از مطالب و شبکههای ناهنجار و ضدارزشی است.
با توجه به اینکه طراحان ایده اینترنت پاک آن را از فیلترینگ متفاوت و متمایز میدانند، برخی از صاحبنظران حوزه رسانه معتقدند اینترنت پاک ناظر بر این استراتژی است که با جداسازی فضای اینترنت بومی از شبکه اینترنت بین المللی، تنها به شبکهها یا پروتکلهای انتقال اطلاعات خاصی که متناسب با معیارهای داخل کشور هستند اجازه عبور و بروز اطلاعات را بدهیم.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در اسفندماه سال ۸۹ بار دیگر درباره طرح اینترنت پاک اظهارنظر کرد و از تشکیل اتاق فکرهای خاصی برای بررسی ابعاد اینترنت پاک خبر داد؛ اما این بار نیز حرفی از جزئیات عملیاتی و اجرایی این طرح به میان نیاورد و توضیحی درباره این مسئله که اصولا " اینترنت پاک جیست؟ " به مخاطبان خود ارائه نداد.
در نهایت با بررسی اظهارنظرهای مختلف درباره طرح اینترنت پاک، به نظر میرسد که مسئله اینترنت پاک هنوز صرفا در حد یک طرح و ایده باقی مانده است و حتی طراحان آن نیز از جزئیات دقیق اجرایی و عملیاتی آن آگاهی چندانی ندارند.
تنظیم قوانین و مقررات برای اجرایی کردن اینترنت پاک وظیفه مجلس است
در پی طرح ایده اینترنت پاک ازسوی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، سخنگوی کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی از این ایده حمایت کرد و درباره زمینههای ایجاد اینترنت پاک گفت: مجلس جهت اجرایی شدن طرح اینترنت پاک آماده همکاری با وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات است و این وزارتخانه میتواند پیشنهادهای خود را برای تصویب قوانین جدید در مورد اجرای اینترنت پاک به مجلس ارائه دهد.
" علی اصغر یوسف نژاد " با تاکید بر قانون نویسی و وضع مقررات برای استفاده از تکنولوژیهای نوین در کشور تأکید کرد: در حال حاضر رشد قوانین و مقررات در کشور متناسب با رشد تکنولوژی نیست و برای جداسازی اینترنت پاک از ناپاک، به قوانین متناسب با آن نیاز است که اگرچه برخی از قوانین آن در مرحله تصویب قرار دارد اما هنوز وضع نشده است.
یوسف نژاد تنظیم قوانین و مقررات برای اجرایی کردن اینترنت پاک و تفکیک آن از کسب و کارهای غیراخلاقی را وظیفه مجلس دانست و گفت: وزارت ارتباطات باید پیشنهادهای خود را برای وضع قوانین جدید به کمیسیون صنایع و معادن ارائه دهد، چرا که این کمیسیون برای اتخاذ تصمیمات واقعبینانه باید نظر وزارت ارتباطات را به عنوان دستگاه اجرایی جویا شود.
مجلس حذف کامل اینترنت بین المللی و استفاده صرف از اینترنت پاک را تأیید نمیکند
در حالی که مخبر کمیسیون صنایع و معادن مجلس از اجرای طرح اینترنت پاک به شدت حمایت کرده است، یکی از اعضای این کمیسیون اجرایی شدن طرح اینترنت پاک را به لحاظ فنی و عملیاتی، ناممکن میداند.
" علی مطهری " عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس تدوین طرح اینترنت پاک را به لحاظ اجتماعی، دارای مزیتهای با ارزشی میداند اما معتقد است " مهمترین نکته در این مورد، توانایی فنی مهندسان داخلی در تعیین میزان دسترسی به منابع پاک اینترنتی است که بعید بهنظر میرسد چنین امکانی برای متخصصان داخلی وجود داشته باشد. "
نماینده مردم شبستر تأکید میکند که " اینترنت پاک باید به معنی دسترسی آسان و با کیفیت به منابع اطلاعاتی داخلی باشد نه دو بخشی کردن فضای داخلی و جهانی اینترنت و حذف بخشی از آن. "
این نماینده مجلس حذف شبکههای اینترنتی بین المللی و استفاده صرف کاربران از اینترنت پاک ملی و داخلی را مورد تأیید مجلس شورای اسلامی نمیداند و معتقد است " اینترنت پاک باید به ملت ایران و بهویژه کانال های خبری کشور این امکان را بدهد که با توانایی مخابره خبرهای صحیح و دقیق، فضای خبری دنیای مجازی را به نفع واقعیتها برگردانند، نه اینکه با حذف بخشی از آن، امکان شناخت مواضع دوستها و دشمنان را از ملت بگیرد. "
البته با توجه به اینکه مبتکران طرح اینترنت پاک هنوز اعلام نکردهاند که منظور از اینترنت پاک دقیقا چیست و کسی از جزئیات این طرح آگاهی ندارد، نمیتوان قضاوت کرد که آیا اینترنت پاک دسترسی به شبکه بین المللی اینترنت را به طور کامل محدود میکند یا اینکه فقط مانع از دسترسی کاربران به فضای غیراخلاقی و ناپاک شبکه اینترنت جهانی میشود.
در هر حال اظهارات مطهری، نماینده شبستر از این جهت حائز اهمیت است که اگر واقعا اینترنت پاک ناظر بر حذف و محدودسازی همه فضای اینترنت جهانی باشد، این طرح به هیچ عنوان بر اساس منافع ایران و کاربران اینترنتی کشور نخواهد بود و موجب انزوای اطلاعاتی و گسترش ناآگاهی و بیخبری در میان کاربران ایرانی خواهد شد.
اینترنت پاک، از فرهنگ اسلامی مخاطب ایرانی حراست میکند
سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس در اظهارنظر خود درباره طرح اینترنت پاک، به مزایای این طرح در راستای حفظ و حراست از فرهنگی اسلامی و ایرانی میپردازد و جنبههای مثبت محتوایی و اخلاقی این طرح را مهم ارزیابی میکند.
" ستار هدایت خواه " معتقد است " طرح اینترنت پاک از سویی با مصونسازی مخاطبان ایرانی در برابرهجمه فرهنگی غرب و از سوی دیگر با بروز و ظهور قدرتمند فرهنگ اسلامی در عرصه جهان، تکنولوژیهای نوین ارتباطی را از تهدید به فرصت تبدیل میکند. "
هدایت خواه ایجاد یک اینترنت ملی پربار و توانمند را نیازمند امکانات فنی و محتوایی میداند و میگوید " برای رسیدن به اهداف فرهنگی مهم اینترنت ملی، ضروری است ظرفیتهای فنی و تکنولوژیک آن را با بهرهگیری از متخصصان داخلی فراهم کنیم و جهت تولید محتوای غنی و جذاب برای آن برنامهریزی نماییم. "
این اظهارنظرهای نماینده مردم دنا و بویراحمد به لحاظ جنبههای اخلاقی و صیانتی فرهنگ بسیار حائز اهمیت است. هدایت خواه ضمن موافقت و دفاع از ایجاد اینترنت پاک در کشور، اینترنت پاک را حامی و حافظ فرهنگ اصیل مردم و عامل ایجاد مصونیت افراد و خانوادهها در برابر هجمههای فرهنگی غرب میداند و این بعد را مهمترین و اساسیترین هدف طرح اینترنت پاک ارزیابی میکند.
فرهنگ سازی جهت استفاده از فضای پاک اینترنت درکنار حذف فضای ناپاک
همان طور که نظرهای درباره طرح اینترنت پاک در میان ساحبنظران رسانه بسیار متنوع و بعضا متفاوت و متضاد است، نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز درباره این طرح نظرات گوناگونی دارند.
" بهروز جعفری " عضو کمیسیون فرهنگی مجلس معتقد است فرهنگ سازی در جهت استفاده کاربران از فضای پاک اینترنت بسیار مفیدتر و اثربخشتر از حذف و محدودسازی فضای ناپاک اینترنت است.
جعفری در عین حال میگوید اگر ایران بتواند سیستمی برای پالایش اطلاعات ایجاد کند و بدآموزیها و مطالب ناهنجار و نامطلوب شبکههای اینترنتی را خنثی کند، اقدام قابل قبولی خواهد بود، اما مشروط بر اینکه محدودیت دسترسی را فقط درباره مطالب نادرست و ناهنجار، اعمال کند و کاربران پس از اجرای طرح اینترنت پاک همچنان بتوانند از فضای مفید و مطلوب اینترنت جهانی استفاده کنند.
نماینده مردم سمیرم در مجلس معتقد به آموزش به کاربران جهت مراجعه به سایتهای مفید و بهنجار اینترنتی است و تأکید میکند که باید راهکاری اندیشیده شود تا ضمن آموختن استفاده درست از اینترنت به کاربران، افکار جامعه در مقابل هجمههای فرهنگی و مطالب منافی با ارزشهای اسلامی و ایرانی واکسینه شود.
در واقع با جمعبندی نظرات جعفری میتوان به این نتیجه رسید که این عضو کمیسیون فرهنگی فرهنگسازی جهت استفاده درست از اینترنت و حذف مشروط و متعادل شبکههای غیراخلاقی و ناهنجار را در کنار هم مطلوب میداند و فرهنگ سازی و ایجاد مصونیت فکری و رفتاری کاربران را بر حذف و محدودسازی ترجیح میدهد.
طرح اینترنت پاک قبل از هر چیز نیازمند ابهامزدایی و شفافیت است
با جمع بندی اظهارات طراحان اینترنت پاک درباره این ایده و عملیاتی کردن آن و نیز با نگاه اجمالی به اظهارنظرهای نمایندگان مجلس درباره این موضوع، میتوان به این نتیجه رسید که طرح اینترنت پاک قبل از هرچیز نیازمند ابهامزدایی و شفافسازی است؛ چرا که بسیاری از افراد صاحبنظر و مسئول از جزئیات اجرای این طرح آگاه نیستند و نمیدانند اینترنت پاک دقیقا چه خواهد بود و چه ویژگیهایی خواهد داشت.
در چنین شرایطی بهترین راه جهت پیشبرد اهداف مورد نظر طراحان اینترنت پاک، این است که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان نهاد متولی اجرای طرح اینترنت پاک، درباره ابعاد و زوایای این طرح توضیح دهد و شفافسازی کند تا صاحبنظران و مسئولان مرتبط دقیقا بدانند تحت عنوان اینترنت پاک با چه پروژهای روبرو خواهند بود.