به مناسبت ۱۵ اردیبهشت روز جهانی ماما؛
ماما، حلقه مفقوده در نظام سلامت کشور
بر اساس گزارش های سازمان جهانی بهداشت، روزانه یک هزار و ۶۰۰ زن در دنیا بر اثر عوارض بارداری و زایمان جان خود را از دست میدهند و بیش از ۹۹ درصد این مرگها در کشورهای در حال توسعه اتفاق میافتد.
بر اساس اين گزارش ها، بيشترين علت مرگ مادران (حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد) به علت خونريزي، زايمان سخت، فشارخون بالا، عفونت و عوارض سقط هاي غير بهداشتي است در حالي كه بسياري از اين مرگها قابل پيشگيري هستند.
به گزارش خبرنگار ایرنا، با مرگ مادر، خانواده عضو اصلی خود را برای مدیریت و مراقبت کودکان از دست میدهد و سرانجام بقا و آموزش کودکان نامعلوم میشود.
برای پیشگیری از این مرگ و میرها، ' ماما ' به عنوان عضو اصلی در مراقبت از مادر نقش مهمی ایفا میکند.
بر اساس گزارش سازمان نظام پزشکی کشور، هم اکنون ۶۵ هزار ماما در کشور با مقطع کارشناسی و کاردانی، سالانه بیش از یک میلیون نوزاد را به دنیا می آورند.
امروزه ماماها در ایران در مقایسه با سالهای گذشته در کار خود تخصص بالاتری دارند، در حالیکه در گذشته، ماماها که به ' قابله ' شهرت داشتند، بدون استفاده از امکانات پزشکی و با در دست داشتن وسایل ابتدایی، اقدام به دنیا آوردن نوزاد می کردند.
اگرچه به مرور زمان نقش ' ماما ' در سلامت زنان و نوزادان به ویژه در دوران بارداری در دنیا عیان تر شده است، اما هنوز در نظام سلامت کشور به شان و جایگاه ' ماما ' آنچنان که شایسته است، توجهی در خور نشده است.
مشکلات بیمهای ماماهای دارای مطب، حقوق نامناسب، بیکاری، ردیف شغلی نامناسب، بیتوجهی به حقوق و جایگاه ماماها در زایمان و به حساب نیاوردن مامایی در زمره مشاغل سخت و زیانآور، از مسایلی است که گریبانگیر جامعه ماما در کشور است.
این مسایل و مشکلات نه تنها جامعه ماما را در کار خود بی انگیزه می کند بلکه موجب بی رغبتی دختران جوان برای تحصیل در این رشته می شود.
' مهراندخت موسوی ' کارشناس مامایی در این زمینه به خبرنگار ایرنا می گوید: در سراسر دنیا، ماماها بسیاری از زمینههای بهداشت باروری را پوشش میدهند؛ به طوری که سال گذشته، شعار روز جهانی ماما به عنوان ' بهداشت باروری از قبل از تولد تا زمان مرگ '، تاییدی بر اهمیت نقش ماما وظایف آنها بود.
وی درباره بیکاری ماماها می افزاید: ارتباط درست و واقعی بین میزان پذیرش دانشجو در این رشته و نیاز بازار کار در کشور وجود ندارد و این سیاستگذاری ها در کنار بیتوجهی به جایگاه واقعی ماما، به بیکاری این قشر دامن زده است.
موسوی با اظهار تاسف از اینکه ماماها با ردیف شغلی معادل پرستاران در بیمارستانها و مراکز درمانی مشغول به کار میشوند، می گوید: ماماها با انجام کارهای مراقبت بعد از زایمان، از حیطه وظایف خود دور میشوند.
به گفته این کارشناس مامایی، افزایش آمار سزارین از دیگر دلایل بیکاری ماماها در ایران است.
وی می گوید: آمار سزارین در برخی از بیمارستانها به ۹۰ درصد میرسد در حالی که عمل سزارین یک عمل انتخابی از سوی زنان باردار محسوب نمیشود بلکه برحسب مورد و بر اساس تشخیص پزشک، این عمل انجام می شود.
به گفته موسوی، هم اکنون هیچ زن بارداری به انجام زایمان طبیعی تشویق نمیشود.
' طاهره میرمولایی ' یکی دیگر از ماماهای کشور نیز به خبرنگار ایرنا می گوید: بهره نبردن از ماماها در امور ریاست یا معاونت آموزشی دانشکده های پزشکی موجب تقویت این نگرش نادرست شده است که این رشته از ارتقای علمی لازم برخوردار نیست و فارغ التحصیلان مامایی حتی قدرت اجرایی لازم را در امور مرتبط به مامایی ندارند.
وی می افزاید: از آنجا که دانشجویان کارورزی رشته مامایی جایگاهی در بخش های بالینی ندارند و در بخش های مربوطه مسوولیتی به آنها واگذار نمی شود، این مساله خود به خود منجر به افت کیفیت آموزشی دانشجویان شده است.
میرمولایی اضافه می کند: این در حالی است که در زایشگاه های آموزشی سراسر دنیا، ماماها از قدرت اجرایی بالایی برخوردارند و ضمن پذیرش بیماران، مسوولیت زایمان و آموزش دانشجویان را نیز به عهده دارند.
این کارشناس مامایی می گوید: در بیمارستان های آموزشی ایران به رغم اینکه انجام زایمان طبیعی در زمره وظایف ماما است اما آنها اجازه انجام این کار را ندارند.
میرمولایی با بیان این که ماما نقش مهمی در نظام بهداشت و درمان دارد، خاطر نشان می کند: سازمانهای بیمه گر با بخش مامایی قرارداد منعقد نمی کنند و چنانچه شرکتهای بیمهگر در زمینه مامایی هزینه کنند، بسیاری از مشکلات ماماها حل میشود.
وی حفظ جایگاه ماما در اتاق زایمان را از دیگر خواستههای جمعیت مامایی بیان می کند.
' نوشین زنده زبان ' عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور نیز در این زمینه به خبرنگار ایرنا می گوید: براساس استانداردهای جهانی باید به ازای هر یکهزار زایمان طبیعی، ۳۰ تا ۵۰ ماما در نظام سلامت به کار گرفته شود که با رعایت این استاندارد، عملا شاهد مامای بیکار و هدر رفت هزینههای صرف شده برای آموزش این قشر نخواهیم بود.
وی می افزاید: ماماها نقش مهمی در کاهش میزان مرگ ومیر مادران و نوزادان دارند و این کاهش، نشان دهنده موفقیت بزرگ جامعه مامایی کشور است که بارها از سوی مجامع بین المللی مورد تاکید قرار گرفته است.
زنده زبان با بیان اینکه بهکارگیری ماما در خط اول درمان سبب کاهش بسیاری از هزینهها میشود، اضافه می کند: مسوولان اجرایی باید در جهت ارتقای سطح علمی ماماها و رعایت حق و حقوق آنان تلاش کنند.
' زهرا مدرسی ' نماینده گروه مامایی در شورای عالی نظام پزشکی نیز با اشاره به بیکاری حدود ۳۰ هزار فارغالتحصیل رشته مامایی در کشور به خبرنگار ایرنا می گوید: توجه نکردن به جامعه مامایی یعنی بی توجهی به دو سوم جمعیت کشور است که همانا مادران و کودکان هستند.
وی که خواستار مدیریت مستقل مامایی و استقلال دانشکدههای مامایی است، می افزاید: با توجه به تعداد بالای بیکاران این رشته، لازم است ردیف استخدام بالایی ویژه گروههای مامایی در نظر گرفته شود، زیرا هنگام استخدام، گروههای موازی مامایی در اولویت قرار میگیرند.
مدرسی با ابراز نارضایتی از محدود بودن سقف داروهای پذیرش شده توسط ماماها در دفاتر بیمهها خاطر نشان می کند: هر چند ماماها خدمات زیادی را در گروه سلامت و در اغلب مناطق کشور ارائه میکنند اما هزینه ناچیزی بابت این هزینهها به جامعه مامایی کشور پرداخت میشود.
وی تصریح می کند: هم اکنون به دلیل مشکلات موجود، مطبهای رو به تعطیلی ماماها در حال افزایش است و اغلب ماماهای فعال در دفاتر مامایی قادر به پرداخت حق عضویت و مالیات خود نیستند و رسیدگی نکردن به مشکلات آنها به بیکاری هر چه بیشتر این گروه منجر میشود.
حال به نظر می رسد، مسوولان نظام سلامت و بهداشت کشور با توجه به اهمیت جایگاه و نقش ماما در نظام خانواده و سلامت کشور همچون سایر رشته های پزشکی نه تنها باید برای ارتقای شغلی ماماها تدابیر موثری بیندیشند بلکه باید اهتمام ویژه ای برای حل مشکلات این قشر داشته باشند.